Hàng trên từ trái: Hòa Bình đại diện ban tổ chức/Việt Báo, họa sĩ Ann Phong, nhạc sĩ Nguyễn Thảo. Hàng giữa từ trái: MC Ysa; Nhà văn/nhà thơ Ngu Yên ký tặng sách; nhà báo Đinh Quang Anh Thái; Hàng dưới: quan khách tham dự.
Chiều Chủ Nhật, 23 tháng Tám, độc giả Việt Báo lâu nay quen gặp nhà văn Ngu Yên qua những bài bình luận trên trang nhất đã có dịp gặp ông “bằng xương bằng thịt” — để chuyện trò, nghe thơ, nghe nhạc, và quan trọng hơn hết, để “rước” sách ông về nhà.
Từ Houston sang Nam California, Ngu Yên có một buổi ra mắt sách đông vui ngoài dự liệu. Bước lên sân khấu, nhìn hơn một trăm khách từ nhiều nơi về ngồi kín Coffee Factory, ông cảm động theo kiểu rất ‘Ngu Yên’: “Có lẽ quý vị yêu sách. Có lẽ quý vị yêu tôi, hay yêu Việt Báo. Cũng có lẽ quý vị hơi… không bình thường, khi bỏ một buổi chiều Chủ Nhật đẹp như hôm nay để đến đây ngồi nghe chúng tôi nói chuyện chữ nghĩa.”
Khán phòng cười ồ. Và từ phút đó, buổi ra mắt sách không còn giống một buổi ra mắt sách ‘bình thường’ nữa.
Nhà báo Đinh Quang Anh Thái dí dỏm ví đây là một “lễ rước sách.” Cũng phải. Người ta thường ra mắt một cuốn, Ngu Yên đem ra giới thiệu một lượt năm cuốn. Ban tổ chức tiết lộ con số ấy thật ra đã là kết quả của một cuộc “thương lượng quyết liệt”: Việt Báo phải mặc cả mãi mới kéo được từ… 50 cuốn xuống còn năm cuốn.
Điều hợp chương trình, hẳn nhiên, là khuôn mặt văn hóa sáng và khả ái Lê Đình Y Sa, Giám đốc Hội Văn Hóa Nghệ Thuật Việt Mỹ (VAALA). Trên thiệp ghi 3 giờ 30, nhưng mới hơn 3 giờ khách bốn phương gần như đã tề tựu đông đủ — một hiện tượng cũng khá hiếm trong sinh hoạt người Việt, đủ cho thấy Ngu Yên có sức mời gọi mọi người đến với sách vở mạnh đến đâu.
Y Sa mở đầu bằng lời chào mừng quan khách và những khuôn mặt quen thuộc trong giới văn hóa, văn chương và nghệ thuật: giáo sư Trần Huy Bích; các họa sĩ Nguyên Khai, Nguyễn Việt Hùng, Ann Phong, Nguyễn Đình Thuần, Phan Chánh Khánh; các nhà văn, nhà thơ Cung Tích Biền, Phan Tấn Hải, Trịnh Y Thư, Đặng Thơ Thơ, Nguyễn Hoàng Nam, Phạm Quốc Bảo, Thùy Hạnh; các nhà báo Đinh Quang Anh Thái, Doãn Hưng, Thanh Huy, Tino Cao, Trịnh Thanh Thủy… cùng đông đảo thân hữu từ các hội đoàn văn hóa tại Quận Cam và những nhóm văn nghệ từ Washington, D.C., Houston về dự.
Giới thiệu Ngu Yên — một tên tuổi có lẽ chẳng cần giới thiệu dài dòng với độc giả văn chương hải ngoại — Y Sa nói đến nét riêng trong thế giới sáng tác của ông, nơi thơ, văn, nhạc và bình luận chính trị chẳng chịu đứng yên trong ngăn kéo có phân loại. Chị đọc hai bài thơ ngắn, như một cách để Ngu Yên tự giới thiệu mình bằng chính chữ nghĩa của ông. Đặc biệt bài “Màu Kỷ Niệm” cho thấy những gam màu của Ngu Yên chẳng hề giống màu của ai. Từ đó Y Sa mời họa sĩ Ann Phong lên nói về Ngu Yên từ góc nhìn của một người đọc, một họa sĩ và một người bạn lâu năm.
Họa sĩ Ann Phong kể lần đầu gặp ông cách đây khoảng 20 năm, trong một cuộc triển lãm tranh tại Houston. Ngu Yên phỏng vấn chị trên đài. Đang nói chuyện nghệ thuật tạo hình ngon lành, bỗng nhiên ông nổi hứng… ca cải lương.
“Thấy ông này lạ!”
Cả phòng lại bật cười. Những ai từng quen Ngu Yên, hoặc chỉ cần đọc ông đủ lâu, đều hiểu chữ “lạ” ấy hoàn toàn không có ý chê.
Ann Phong ví người viết với người họa sĩ. Người nghệ sĩ bắt đầu bằng mắt và óc để nhìn, qua trái tim để cảm, rồi dùng bàn tay mà diễn tả. Người họa sĩ dùng màu. Ngu Yên dùng chữ. Nhưng chữ trong tay ông lại không chịu chỉ làm một nghề: khi thành thơ, khi thành văn, khi thành bình luận, lúc lại biến thành những nốt nhạc, lời ca. Nói cách khác, ông không ngại mang hết các “môn võ” ra biến hóa, pha chế.
Theo Ann Phong, chữ nghĩa của Ngu Yên không thích đóng khung. Ông viết như đang nói chuyện với chính mình, dễ lọt tai người đọc. Câu chữ dí dỏm nhưng phía sau cái cười lại có điều gì khiến người ta phải dừng lại suy nghĩ. Có lúc ý tưởng rất ‘triết lý’, nhưng cách nói lại “bình dân học vụ,” thành ra cao mà không lên gân, sâu mà không làm người đọc hụt hơi.
Chị đọc mấy câu trong bài “1986. Buồn Tầm Thường,” Ngu Yên viết cách đây gần 40 năm:
Xưa nay có ai mà không buồn.
Nặng trong hồn chút gì vấn vương.
Ngày xưa mới lớn buồn cẩm cẩm.
Nay tuổi trung niên buồn bình thường.
Nặng trong hồn chút gì vấn vương.
Ngày xưa mới lớn buồn cẩm cẩm.
Nay tuổi trung niên buồn bình thường.
Rồi từ một Ngu Yên của gần 40 năm trước, chị bước sang Ngu Yên của năm 2026, với bài “Bí Mật Của Sáng Trong Khi Tác”:
Quen thuộc và mới lạ
Như hai gã sinh đôi
Lưng dính nhau mặt nhìn hai hướng…
Như hai gã sinh đôi
Lưng dính nhau mặt nhìn hai hướng…
Viết bài thơ, câu chuyện, ca khúc, vẽ bức tranh
Quen thì chán, mới thì sợ…
Quen thì chán, mới thì sợ…
Theo Ann Phong, đọc Ngu Yên thường gặp những điều tưởng rất “bình thường” mà xét kỹ lại chẳng “tầm thường” chút nào. Ông thích lật chữ, xoay nghĩa, đi tìm cả những “sáng tác” lẫn những “tối tác” — những khoảng sáng tối mà người làm nghệ thuật nhìn thấy rồi khoái chí vì mình nhận ra chúng và chúng nhận ra nhau.
Khi thay mặt Việt Báo, ban tổ chức và tác giả cảm ơn quan khách, nhà báo Hòa Bình cũng nhắc đến sức sáng tác và sự đam mê làm việc của Ngu Yên, mượn hình ảnh ví von của nhạc sĩ Nguyễn Thảo cho rằng người nghệ sĩ hẳn đã “bị quỷ ám.”
Bạn bè văn nghệ lâu năm đọc và hiểu Ngu Yên đều hiểu đó là một cách ví yêu. Bởi nếu quả có con quỷ nào đủ sức bắt một người ngày đêm làm thơ, viết văn, bình luận, làm nhạc, đọc sách, suy nghĩ, viết và viết mãi, thì con quỷ ấy hẳn cũng phải làm việc ‘overtime’. Điều người ta thấy ở Ngu Yên, sau cùng, vẫn là tài hoa cộng với một sức làm việc nghiêm túc, bền bỉ, ngày đêm văn ôn võ luyện để mỗi ngày mỗi “vượt trên chính mình”.
Xen giữa những cuộc chuyện trò là phần văn nghệ của bạn hữu từ Houston, Washington, D.C. và Quận Cam, với Nga Mi, Vũ Tiến Dũng, D Hồng, Ngô Mẫn cùng nhiều thân hữu với nhiều tiết mục văn nghệ đặc sắc.
Tác giả Ngu Yên và vợ Ngọc Phụng, cùng ban tổ chức và thân hữu. Từ trái: Janine Trang Nguyễn, Thúy Hằng, Hòa Bình, Quyên Trần, Hằng Nguyễn, và họa sĩ Ann Phong.
Đặc biệt là phần trình diễn của hai anh em Ngu Yên và nhạc sĩ Nguyễn Thảo với tiết mục “Sách và Nhạc” qua hai ca khúc “Cười Đáp Trả Thanh Xuân” và “Bóng Nắng Khuya” — ở đây, âm nhạc cũng giống văn thơ Ngu Yên, đang nghe quen quen, bỗng rẽ khúc sang một nhịp điệu mà chẳng ai có thể đoán trước, thú vị và bất ngờ.
Chương trình khép lại bằng tiết mục “Mặt Nạ Sách” của Ngu Yên và bà xã của ông là Ngọc Phụng, và bài thơ “Người Con Gái Mặc Quần” của Bùi Giáng, được ông diễn bằng một lối pha trộn nhạc và thơ khó gọi tên nào khác hơn là cách trình diễn đậm tính ‘Ngu Yên’, cái lối mà theo nhà báo Đinh Quang Anh Thái, không những không “ngu” mà chẳng hề chịu “yên”, vừa nhộn vừa rộn.
Buổi “rước sách” kết thúc thật vui và nhẹ nhàng, nhưng số sách được độc giả “rước” đi thì không mấy nhẹ. Ban tổ chức cho biết đây là một trong những buổi ra mắt sách bán được nhiều sách nhất, một tin vui ở thời buổi mà số người đọc, có lẽ, sắp ít hơn… số người viết.
Nguyên Hòa | Việt Báo
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình