JD Vance đã kết thúc bài xã luận của mình bằng câu: “Nhưng khoảnh khắc ấy rồi sẽ tới, và khi nó đến, tôi hy vọng người Mỹ sẽ hướng ánh nhìn về phía những người có quyền năng lớn nhất để giải quyết vô số vấn đề này: chính là sát cánh cùng nhau. Và rồi, có lẽ quốc gia này sẽ từ bỏ cảm giác hưng phấn nhất thời từ khẩu hiệu "Make America Great Again" để tìm đến phương thuốc thực sự hiệu quả.” (Hình: Việt Báo)
Ngay trong buổi sáng của ngày sinh nhật lần thứ 250, những quận hạt ở Philadelphia, nơi khai sinh đất nước Hoa Kỳ, nơi tiền nhân đã soạn thảo và ký Tuyên Ngôn Độc Lập vào năm 1776 tại Independence Hall, phải hủy bỏ cuộc diễn hành mang tên "Salute to Independence."
Washington, DC ban đầu rút ngắn thời gian và dời giờ khởi hành sớm hơn, rồi cuối cùng cũng hủy bỏ. Lý do không liên quan trực tiếp đến chính trị. Vì nóng. Một vòm nhiệt khủng khiếp trùm lên từ miền Đông Kansas đến tận Nam Maine, đẩy nhiệt độ lên đến 115 độ F, buộc Cơ Quan Khí Tượng phải ban bố cảnh báo nắng nóng cực đoan khắp vùng Trung Tây, ven Đại Tây Dương, và Đông Bắc nước Mỹ. Hội chợ "Great American State Fair" trên National Mall phải đóng cửa sớm hơn dự định một ngày, ngay giữa trưa, sau khi có người ngất xỉu vì nóng.
Bên ngoài nhà ga Union Station sáng 4/7, một nhóm người đàn ông đeo mặt nạ đã tập trung biểu tình, kêu gọi giành lại đất nước và loại bỏ người nhập cư. Một số người mang theo lá cờ nội chiến của Liên Minh Miền Nam. Họ diễu hành qua khu vực Capitol Hill.
Một đất nước, theo đúng nghĩa đen, đang héo rũ và tan chảy dưới sức nặng của chính lễ mừng sinh nhật mình.
Dù có cố tình đi tìm một hình ảnh ẩn dụ nào chân thật hơn thế và nhẹ nhàng hơn thế, cũng khó. Không có gì "chúc mừng sinh nhật nước Mỹ" cho bằng một vòm nhiệt suýt biến ngày lễ quốc gia thành một lời cảnh báo về say nắng.
Giữa những bản tin cơn say nắng đang rắp tâm vồ lấy cơ thể và dễ dàng hạ gục các thể trạng dù to khỏe, tôi chợt nhớ đến một loại “say thuốc phiện” khác từng được so sánh với sức khỏe của nước Mỹ năm 2016. Đó là bài Opioid of the Masses (tạm dịch: Thuốc Phiện Của Một Đám Đông) của JD Vance, hiện là phó tổng thống Hoa Kỳ.
Hô Biến Mount Rushmore
Hôm nay, ngày 4/7/2026, giữa lúc những chiếc xe hoa ở Philadelphia nằm im lìm bên cạnh Independence Hall, Donald Trump bay đến Mount Rushmore để tổ chức buổi lễ riêng cho mình. Có pháo hoa, có bài diễn văn, và theo chính lời viết trên Truth Social, ông ta sẽ là "vị tổng thống vĩ đại nhất trong nhiều, nhiều năm sắp tới."
Đến giờ này, chuyện đó đã trở thành một câu chuyện cười quen thuộc của cả nước, nhưng vị đắng của nó ngày càng sâu đậm hơn.
Từ năm 2018, khi còn là thống đốc, bà Kristi Noem từng kể lại rằng Trump nói với bà về "giấc mơ" của ông ta, đó là được tạc gương mặt mình lên ngọn núi Mount Rushmore ấy. Công Viên Quốc Gia đã nhiều lần nói không còn chỗ trống nào trên vách đá. Giới sử gia đồng tình và nhắc lại lời cảnh báo từ gần một thế kỷ trước của nhà điêu khắc Gutzon Borglum rằng phiến đá ấy không cho phép thêm một khuôn mặt thứ năm.
Những người được Trump cất nhắc vào chiếc ghế lãnh đạo quốc gia vẫn đưa ra dự luật. Mục đích không có gì hơn ngoài làm thỏa mãn cơn nghiện quyền lực của Trump. Bộ trưởng Nội Vụ vẫn công khai bàn tán về việc tìm chỗ nào đó trên vách núi. Và năm nay, không thể có được ngọn núi thật, Trump đăng lên một tấm hình do trí tuệ nhân tạo tạo ra, ghép khuôn mặt mình vào bên cạnh Washington, Jefferson, Roosevelt, và Lincoln, trên Truth Social.
Một tượng đài giả lập cho một tổng thống không thể có được tượng đài thật nơi ông ta muốn.
Hô Biến Tài Sản
Tạp chí Forbes vừa công bố danh sách tỷ phú thế giới năm 2026, cho thấy khoảng 3,400 tỷ phú trên toàn cầu nay sở hữu tổng cộng $20.1 ngàn tỷ, tăng thêm gần $4 tỷ, tức gần 25%, chỉ trong vòng một năm.
Thu nhập cá nhân của Trump đã tăng vọt lên hơn $2 tỷ trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai. Trong đó, gần $1.2 tỷ từ hoạt động kinh doanh tiền điện tử vào năm ngoái và đặc biệt là $5 triệu sau khi ký thỏa thuận xây dựng khu nghỉ dưỡng đánh golf cao cấp ở Hưng Yên. Tờ Forbes ước tính giá trị tài sản ròng của Trump hiện ở mức $6 tỷ, tăng so với con số $2.3 tỷ vào năm 2024.
Bản kê khai tài sản dài 927 trang mà tất cả truyền thông đều đăng tải, đã phác họa một bức tranh rõ nét, dù chưa hoàn chỉnh, về sự gia tăng “khủng” trong khối tài sản của Trump kể từ khi nhậm chức năm ngoái. Trong đó, chính gia đình của Trump được hưởng lợi từ chính các quyết định chính sách của chính quyền do Trump lãnh đạo.
Theo báo cáo nộp cho Văn Phòng Đạo Đức Chính Phủ, Trump đã thu về hơn $500 triệu từ hoạt động kinh doanh của World Liberty Financial thông qua việc bán các sản phẩm tiền điện tử mới, bao gồm cả các “token quản trị.” Ngoài ra, hàng triệu đô la từ việc bán các sản phẩm mang thương hiệu Trump bao gồm Kinh Thánh, giày thể thao và những món đồ nhỏ khác, cũng chảy về túi của Trump. Riêng việc bán đồng hồ mang thương hiệu Trump đã mang lại doanh thu $4.7 triệu. Một hành động chưa từng có tiền lệ đối với bất kỳ tổng thống Mỹ nào trong suốt 250 năm qua.
Trong khi đó, truyền thống của các gia đình Mỹ quây quần bên bếp nướng (BBQ) với món bánh mì kẹp thịt (burger), các món ăn kèm, nước chanh và món tráng miệng để mừng Ngày Độc Lập năm nay đối diện với nguy cơ thu hẹp lại.
Theo Khảo Sát Chi Phí Tiệc Nướng Mùa Hè năm 2026 của Liên Đoàn Nông Trại Mỹ (AFBF,) một bữa tiệc nướng truyền thống dịp Ngày Độc Lập dành cho 10 người sẽ có chi phí là $73.82, tương đương khoảng $7.38 mỗi người. Con số này tăng $2.90, hay 4%, so với năm ngoái.
Thuốc Phiện Donald Trump
Bên dưới Mount Rushmore, Trump dễ dàng dùng bài diễn văn mừng nước Mỹ 250 tuổi thành bài vận động tranh cử đầy thù hận và chia rẽ. Trump gọi đảng Dân chủ cánh tả là "Đảng Cộng Sản” – một chất liệu quen thuộc của loại thuốc phiện Trump đã dùng từ năm 2016. Trump tuyên bố "mối nguy cộng sản đang hồi sinh ngay trên đất Mỹ, kể cả từ những người mới đến mang theo tư tưởng hoàn toàn đối lập với nếp sống và thành tựu của chúng ta."
Những lời hoa mỹ vô nghĩa, những ngôn ngữ tấn công vô căn cứ, những lời hứa viễn vông của tổng thống thứ 47 vẫn tiếp tục tuôn ra không ngừng nghỉ. Và một phần nào đó của nước Mỹ vẫn ngày ngày gặm nhấm nó. Donald Trump từng cam kết chỉ nhận mức lương $1 cho nhiệm kỳ tổng thống của mình để thực hiện lời hứa khi tranh cử năm 2016, và quyên góp phần còn lại trong khoản thù lao của mình cho các cơ quan liên bang khác nhau trong suốt thời gian tại nhiệm.
Lời hứa “vàng son” này đã tồn tại trong tâm trí của cử tri nhóm MAGA hơn 10 năm qua. Dù sắc tộc nào, trắng, vàng, đen đều “một lòng ngưỡng mộ.” Lời hứa này vượt cả đại dương, đến tận những người Việt trong nước đang còng lưng dưới mức lương “ba cọc ba đồng.” Họ nghĩ về lời hứa này như một chất xúc tác để ngày càng thêm yêu “đế quốc.”
Loại thuốc phiện này đã tồn tại suốt một thập niên. Mùa bầu cử năm 2016, giữa lúc nước Mỹ chìm trong cơn khủng hoảng ma túy opioid, tác giả J. D. Vance, trong một bài xã luận đăng trên The Atlantic đúng ngày 4/7, kể về tuổi thơ nghèo khó ở vùng Trung Tây và đã đưa ra một so sánh gây chấn động. Vance ví sức hút của Donald Trump với chính cơn nghiện heroin đang tàn phá quê hương ông, thị trấn Middletown, tiểu bang Ohio.
Vance kể lại chuyện mẹ ông từng suýt chết vì heroin, ông ngoại ông từng nghiện rượu triền miên. Nhưng ông không dừng ở chuyện gia đình. Ông nhìn rộng ra một nước Mỹ mà nhà máy đóng cửa, phố xá điêu tàn, gia đình tan vỡ, niềm tin vào chính quyền cạn kiệt. Và trong khoảng trống đó, cơn đau của người dân cần một lối thoát nhanh chóng.
Theo Vance, Trump chính là liều thuốc giảm đau ấy. Không phải bằng kim tiêm hay hơi thở, mà bằng lời nói, bằng những lời hứa đơn giản cho những vấn đề vốn phức tạp: xây tường sẽ chặn được ma túy, đánh thuế sẽ mang việc làm trở lại, không kích sẽ tránh được thất bại quân sự. Vance thẳng thắn gọi đó là "thuốc phiện văn hóa", thứ khiến người ta cảm thấy dễ chịu tức thời, nhưng không chữa được căn bệnh gốc rễ.
JD Vance không phủ nhận những nỗi đau mà cử tri nước Mỹ lúc đó đang gánh chịu là có thật. Nhưng ông cảnh báo: “Người ta không thể tự nhìn nhận lại bản thân khi đang chìm đắm trong sự hưng phấn ảo tưởng. Trump giống như một loại ‘heroin văn hóa’ vậy. Ông mang lại cảm giác dễ chịu tức thời cho một số người, nhưng lại chẳng thể chữa lành những nỗi đau của họ, và rồi một ngày nào đó, họ sẽ nhận ra sự thật này.”
Chính Vance ngày đó, đã tuyên bố, “vài năm nữa, khi những người ủng hộ ông nhận ra rằng ngay cả dưới thời tổng thống Trump, nhà cửa và gia đình họ vẫn là những "chiến trường" của nội chiến. Mục cáo phó trên báo chí vẫn đầy rẫy tên tuổi những người ra đi quá sớm, và niềm tin của họ vào "Giấc Mơ Mỹ" vẫn không thể an toàn.”
Và JD Vance đã kết thúc bài xã luận của mình bằng câu: “Nhưng khoảnh khắc ấy rồi sẽ tới, và khi nó đến, tôi hy vọng người Mỹ sẽ hướng ánh nhìn về phía những người có quyền năng lớn nhất để giải quyết vô số vấn đề này: chính là sát cánh cùng nhau. Và rồi, có lẽ quốc gia này sẽ từ bỏ cảm giác hưng phấn nhất thời từ khẩu hiệu "Make America Great Again" để tìm đến phương thuốc thực sự hiệu quả.”
Với tôi, Opioid of the Masses năm 2016 là bài viết hay nhất về loại thuốc phiện mà Trump bán cho nước Mỹ từ nhiệm kỳ thứ nhất. Tác giả bài viết đó, hiện là phó tổng thống của Donald Trump.
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình