Phiên tòa Đồng Tâm tại Việt Nam, Hà Nội, ngày 14 tháng 9 năm 2020, vụ án Cụ Lê Đình Kình, 84 tuổi, bô lão làng Đồng Tâm, thiệt mạng trong cuộc đột kích rạng sáng 9/1/2021, khi khoảng 3.000 nhân viên an ninh tiến vào làng cưỡng chiếm đất trong vụ tranh chấp kéo dài liên quan đến khu đất xây dựng sân bay quân sự, cách Hà Nội 40 km về phía nam. Ảnh chụp lại từ Youtube.
I. Tại sao không những nhiều người quan tâm đến vận mệnh đất nước mà ngay cả người dân bình thường đều nghĩ rằng quyền lực công an CSVN là vô giới hạn?
Lý do là vì người dân Việt, trong đời sống hằng ngày, sợ nhất không phải là quân đội hay đảng CSVN, mà sợ hãi nhất là Công An Nhân Dân (CAND).
Điển hình là từ 1 tháng 7, 2026 tất cả các trường hợp như Việt kiều, người nước ngoài, ngay cả người Việt Nam trong nước ngủ tại nhà người khác, nhà thuê, phòng trọ, chung cư, ai bất cứ đâu thì chủ hộ đều phải báo cáo với công an. Chỉ có người ngủ tại chính nhà mình là không cần.
Thật ra từ lâu CAND đã lộng hành ngoài sức tưởng tượng rồi.
Chẳng hạn 2 thường dân Lâm Đồng bị Công an tỉnh xử lý do có hành vi bình luận sai sự thật, xúc phạm cơ quan tổ chức công an trên mạng xã hội vào tháng 6 năm 2026. Bên cạnh việc phạt tiền, người vi phạm bắt buộc phải gỡ bỏ hoàn toàn các bình luận, bài viết mà CA cho là xúc phạm và cam kết không tái phạm. Chỉ vì họ cho rằng công an “ăn bám tiền thuế nhân dân” và “làm việc chẳng ra gì”.
Ông Phạm Văn Chính, 52 tuổi, bị công an điều tra và một tòa án ở Hà Nội tuyên y án năm năm tù với cáo buộc chê xe VinFast VF 3 mà CA quy chụp là hành vi “chống nhà nước” hôm 22 Tháng Sáu. Dĩ nhiên Vinfast ai cũng biết là sân sau của các ông lớn công an rồi.
Ngoài ra, mọi người đều phải đối diện với khả năng bị CA “mời làm việc” tại đồn CA bất cứ lúc nào không cần nêu rõ lý do.
Mỗi năm hàng trăm người chết không rõ lý do trong khi bị giữ tại các đồn CA và sau đó sự việc bị phi tang hoặc ém nhẹm.
Những chuyện cười ra nước mắt vì công an lộng hành như vậy không bao giờ xảy ra trong một nền dân chủ chân chính.
II. Đối với người quan tâm đến vận mệnh đất nước thì quyền lực vô đối của công an phát xuất từ đâu?
II. Đối với người quan tâm đến vận mệnh đất nước thì quyền lực vô đối của công an phát xuất từ đâu?
Một cách ngắn gọn thì: Quyền lực của Công an nhân dân Việt Nam (CAND) không chỉ phát xuất từ Điều 67 Hiến pháp 2013, mà còn được luật định và nghị định hóa qua một hệ thống pháp luật rất dày đặc.
Điều 67 hiến pháp hiến định hóa CACSVN như sau:
“Lực lượng Công an nhân dân là lực lượng vũ trang nhân dân, nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm.”
Điều 67 chính là bệ phóng quyền lực cho CAND nói chung và cho TBT/CTN Tô Lâm nói riêng, đoạt 2 chức vụ cao nhất trong đảng và trong chính quyền, thống trị cả nhà nước lẫn xã hội dân sự.
III. Những bộ luật nào trao quyền lực lớn lao cho CA?
1. Luật Công an nhân dân 2018
Đây là bộ luật quan trọng nhất, quy định:
Tổ chức hệ thống CAND từ Bộ Công an đến công an xã
Quyền hạn sử dụng vũ khí, công cụ hỗ trợ
Quyền kiểm tra hành chính, tạm giữ người, phương tiện
Quyền điều tra ban đầu
Đây là trụ cột pháp lý củng cố quyền lực của công an.
2. Luật An ninh quốc gia 2004
Trao cho công an quyền:
Phòng chống “âm mưu chống phá”
Bảo vệ chế độ, bảo vệ Đảng
Thực hiện các biện pháp nghiệp vụ bí mật
Kiểm soát thông tin, hoạt động của tổ chức – cá nhân bị xem là “đe dọa an ninh”
Đây là cơ sở pháp lý để công an can thiệp sâu vào đời sống chính trị – xã hội.
3. Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) 2015
Trao quyền cho công an:
Khởi tố vụ án, khởi tố bị can
Bắt người, khám xét, tạm giữ, tạm giam
Điều tra toàn bộ các tội hình sự (trừ một số tội do quân đội điều tra)
BLTTHS là công cụ pháp lý mạnh nhất để công an thực thi quyền cưỡng chế.
4. Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015
BLHS tạo không gian pháp lý rộng cho công an thông qua các tội danh:
“Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân”
“Tuyên truyền chống Nhà nước”
“Lợi dụng quyền tự do dân chủ”
“Gây rối trật tự công cộng”
“Chống người thi hành công vụ”
Đây là cơ sở để công an xử lý bất đồng chính kiến.
5. Luật An ninh mạng 2018
Trao quyền:
Yêu cầu doanh nghiệp cung cấp dữ liệu người dùng
Kiểm soát nội dung trên mạng
Gỡ bỏ thông tin theo yêu cầu Bộ Công an
Giám sát, thu thập dữ liệu số
Đây là công cụ kiểm soát xã hội thời kỹ thuật số.
6. Luật Tình báo 2011
Trao quyền cho lực lượng tình báo thuộc Bộ Công an:
Thu thập thông tin bí mật
Hoạt động nghiệp vụ đặc biệt
Sử dụng danh tính giả, cơ sở bí mật
7. Luật Cư trú 2020 & Luật Xuất nhập cảnh
Trao quyền:
Kiểm soát cư trú, hộ khẩu, căn cước
Giám sát di chuyển của công dân
Quyền từ chối xuất cảnh vì “lý do an ninh”
IV. Những nghị định, thông tư nào của chính phủ trao thêm quyền lực cho CA?
Một số văn bản quan trọng:
Nghị định 136/2020: quyền kiểm tra Phòng cháy và chữa cháy (PCCC), xử phạt
Nghị định 144/2021: xử phạt hành chính trong an ninh trật tự
Thông tư 58/2020: đăng ký xe, kiểm soát phương tiện
Thông tư 65/2020: tuần tra, kiểm soát giao thông
Nghị định 03/2019: phối hợp quân đội – công an
Đây là các công cụ thực thi quyền lực hằng ngày.
V. Ngoài khuông khổ luật pháp, CA còn có nhiều quyền lực phi luật pháp nữa hay không?
Dĩ nhiên là có trong chế độ độc tài CS Quyền lực không nằm trong luật nhưng có tính quyết định. Ngoài luật, công an còn có quyền lực từ:
Những Quy định của Bộ Chính trị
Ví dụ:
Quy định 22-QĐ/TW về công tác kiểm tra, giám sát
Quy định 80-QĐ/TW về phân cấp quản lý cán bộ
Quy định 89, 90 về tiêu chuẩn cán bộ
Đây là nguồn quyền lực ngoài hiến pháp – ngoài luật, nhưng có hiệu lực cao nhất trong hệ thống chính trị tức là đứng trên và ngoài hiến pháp và luật pháp, như luật của những nhóm siêu băng đảng Mafia bên trong quốc gia vậy.
VI. Phương thức giải quyết vấn nạn công an trị là gì?
VI. Phương thức giải quyết vấn nạn công an trị là gì?
Muốn giải quyết vấn nạn này hầu gia tốc tiến trình dân chủ hóa và hiện đại hóa đất nước, chúng ta phải áp dụng các nguyên tắc cải tổ hành chánh và chính trị sau đây:
1. Nguyên tắc tảng quyền (deconcentration of powers):
1. Nguyên tắc tảng quyền (deconcentration of powers):
Trong nội bộ của bộ công an quyền lực nên giao cho các cơ quan cấp địa phương quyết định rộng rãi hơn, thay vì tập trung tại trung ương.
2. Nguyên tắc Phân quyền hàng ngang (lateral separation of powers):
2. Nguyên tắc Phân quyền hàng ngang (lateral separation of powers):
Duyệt lại toàn bộ các bộ luật nêu trên và có những điều khoảng liên hệ thì trao quyền cho các cơ quan ngang cấp bộ thuộc về di trú, giao thông, thương mại, an ninh mạng, an ninh quốc nội (như FBI của Hoa Kỳ), an ninh quốc ngoại (như CIA của Hoa Kỳ) thay vì tập trung nơi một cơ quan s9ie6u quyền lực như công an.
3. Nguyên tắc Phân quyền hàng dọc tức địa phương phân quyền (vertical separation of powers):
3. Nguyên tắc Phân quyền hàng dọc tức địa phương phân quyền (vertical separation of powers):
Nghiên cứu và khi thích hợp thì phân quyền cho các địa phương như các tỉnh hoặc thành phố trực thuộc trung ương. Một ví dụ điển hình là luật giao thông. Tuy nhiên không nhất thiết chỉ giới hạn ở luật này.
4. Hủy bỏ những điều luật vi phạm nhân quyền và dân quyền, đi ngược với tinh thần của bản Tuyên Ngôn Quốc Tế Nhân Quyền 1948 và những công ước quốc tế liên hệ:
4. Hủy bỏ những điều luật vi phạm nhân quyền và dân quyền, đi ngược với tinh thần của bản Tuyên Ngôn Quốc Tế Nhân Quyền 1948 và những công ước quốc tế liên hệ:
Trong BLHS 2015 nêu trên hủy bỏ những tội hình sự như: “Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân”,“Tuyên truyền chống Nhà nước”,“Lợi dụng quyền tự do dân chủ” nhưng không chỉ giới hạn ở những tội này.
5. Hình luật nghiêm cấm mọi quyền lực nằm ngoài phạm vi của luật pháp và hiến pháp từ mọi đảng phái hoặc phe nhóm:
5. Hình luật nghiêm cấm mọi quyền lực nằm ngoài phạm vi của luật pháp và hiến pháp từ mọi đảng phái hoặc phe nhóm:
Những quy định ngoài luật pháp (extra judicial) nêu trên của đảng CSVN hay những đảng phái khác, tương tự, đều phải bị hiến pháp và luật pháp nghiêm cấm.
6. Cuối cùng nhưng vô cùng quan trọng là tái định hình vai trò của quân đội và công an, trong hiến pháp tương lai thay thế hiến pháp 2013:
6. Cuối cùng nhưng vô cùng quan trọng là tái định hình vai trò của quân đội và công an, trong hiến pháp tương lai thay thế hiến pháp 2013:
Lập tức hủy bỏ điều 67 HP nêu trên, và chỉ hiến định hóa quân đội như lực lượng vũ trang duy nhất bảo vệ tổ quốc. Hiến pháp tương lai sẽ phải khắc ghi quân đội như lực lượng vũ trang duy nhất bảo vệ tổ quốc. Công an sẽ không được hiến định hóa. Một sắc luật bình thường của quốc hội sẽ quy định vai trò của công an như một lực lượng bán vũ trang, với nhiệm vụ duy trì an ninh và trật tự, như trong những quốc gia dân chủ khác trên thế giới.
Luật sư Đào Tăng Dực
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình