Mặc cho ở tuổi 80 và lúc nước Mỹ đang“bão tố,” Donald Trump vẫn có thể khiến cả nước phải nhìn chằm chằm vào màn hình để xem mái tóc của ông ta hôm nay mỏng hơn hay dầy hơn hôm qua. (Đồ họa: VB)
Hôm thứ Tư, 5/8, Donald Trump bước lên sân khấu của một sòng bạc xa hoa ở Las Vegas để nói về kinh tế với cử tri. Hình ảnh của tổng thống hôm đó rất lạ. Đương nhiên không phải vì nội dung bài phát biểu, vì nó vẫn là chuyện cắt giảm thuế, vẫn là màn cổ võ cho các ứng cử viên Cộng Hòa ở Nevada trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ. Vấn đề nằm ở mái tóc.
Mái tóc của Trump sáng bóng hơn, dầy hơn hẳn so với chỉ một, hai ngày trước đó. Vì nhiều nên nó bồng bềnh hơn. Trump nhìn có vẻ “đỏm dáng” hơn một chút.
Và chỉ vài giờ sau, Internet đã làm đúng cái việc mà nó luôn giỏi nhất: biến một đoạn clip 79 giây thành một cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc về da đầu của tổng thống.
Đến thứ Năm, đã có những bức hình AI tạo ra, cảnh Trump đứng gần trực thăng Marine One với một mái tóc phồng bồng kiểu như quả khinh khí cầu. Có cả một bản dựng tóc bay 360 độ. Rồi có cả một biệt danh: "Eo biển Hairmuz" (nhại theo eo biển Hormuz). Về phần mình, Tòa Bạch Ốc đương nhiên phải bảo vệ chủ nhân và nỗ lực để cho thấy không có vết tích của “fake.”
Thư ký báo chí Karoline Leavitt nói rằng hệ thống đèn LED ở sòng bạc Red Rock đơn giản là giúp tổng thống "ăn ảnh" hơn bình thường. "Ánh sáng mang lại tất cả," nữ thư ký nói.
Sau hơn một thập niên hiện diện trong đời sống chính trị Mỹ, mái tóc của Trump vẫn có thể trở thành một câu chuyện. Bởi lẽ, chủ nhân của nó luôn muốn như thế.
Donald Trump đã trải qua nhiều thập niên để xây dựng hình ảnh một cách có chủ đích, tốn kém, và đôi khi bị “cháy sáng” – chứ không phải “ánh sáng giúp ăn ảnh” như Karoline Leavitt đã giải thích.
Trump luôn hiểu và hiểu rất rõ mối quan hệ giữa vẻ ngoài và quyền lực.
Bốn Thập Niên Bị Soi
Truyền thông dòng chính đã đưa tin về mái tóc của Trump từ rất lâu trước khi ông ta bước chân vào chính trường. Năm 2016, trước khi nhận chức tổng thống, Trump xuất hiện ở chương trình trò chuyện đêm khuya của Jimmy Fallon. Người dẫn chương trình đêm khuya này đã hỏi liệu Trump có thể làm một việc gì đó không giống phong thái của một tổng thống hay không. Trump đồng ý, và Fallon đã với tay qua bàn, thoải mái vò rối tung mái tóc của Trump.
Cây bút Bruce Handy của Vanity Fair từng ví nó là "con tôm hùm lông chết," rồi lục lại một bức hình cũ mà ông xếp màu tóc vào diện "cam cháy kiểu Cheetos."
Tờ New York Post thì gọi thẳng là "kỳ dị," một cụm từ mà sau một thời gian dài lặp lại nghe không còn giống lời chê bai nữa, mà giống một sự thật hiển nhiên đã được mặc định. Cây bút bình luận Frank Bruni của New York Times viết năm 2016 rằng mái tóc của Trump hoạt động như "chiếc nhẫn đổi màu theo tâm trạng" của ông. Hình dáng và sắc độ thay đổi của nó phản ánh "thời tiết cảm xúc" bên trong ông ta chính xác hơn bất cứ điều gì ông nói ra.
Tin tức càng tăng vọt mỗi khi mái tóc "phản chủ" trước ống kính. Có lần gió lớn tại một sự kiện ngoài trời thổi bay phần tóc vén ngang, để lộ khoảng da đầu trống, trắng nhạt nhẽo. Đoạn video đó sau này được lưu truyền suốt nhiều năm như tài liệu mỗi khi có ai muốn tìm hiểu điều gì bên dưới “công trình kiến trúc đó.”
Có bìa tạp chí Time hồi tháng 11 mà theo chính lời Trump, đã "làm biến mất" mái tóc của ông và thay vào đó bằng thứ trông giống, theo cách ông mô tả, "một chiếc vương miện lơ lửng, nhưng cực kỳ nhỏ." Ông đăng bài về chuyện này lúc 1 giờ 36 phút sáng. Vì mái tóc không đẹp trên Time, tổng thống mất ngủ.
Và giờ đây, cộng đồng mạng xã hội vào cuộc điều tra xem liệu Trump có đội tóc giả ở Las Vegas hay không? Hàng loạt tấm hình đối chiếu ảnh của một, hai ngày trước đó. Mỗi người có câu trả lời của mình. Vấn đề là tổng thống có chấp nhận nó hay không?
‘Tác Phẩm Nghệ Thuật’
Trải qua nhiều thập niên Trump đã gọi mái tóc của mình là "một tác phẩm nghệ thuật” trong các cuộc phỏng vấn. Khi được hỏi về đường chân tóc, ông từng nhận xét rằng "nghĩ kỹ thì cũng không tệ.”
"Đó không thực sự là kiểu để che hói," Trump nói với Rolling Stone năm 2011. "Nó giống như hơi vén ra trước rồi lại vén ra sau một chút thôi." Trump kể, trong một bài của WSJ, ông ta gội đầu bằng dầu gội Head & Shoulders rồi để tóc tự khô trong khoảng một tiếng, vừa xem tin tức trên truyền hình cáp, sau đó chải theo đúng cách ông ta vẫn làm suốt bao năm nay, không gel, không có quy trình tạo kiểu cầu kỳ.
Trong chiến dịch tranh cử năm 2016, Trump từng kéo một phụ nữ lên sân khấu ở South Carolina và để bà chạm vào tóc mình để xác nhận đó là tóc thật, không phải tóc giả. Bà xác nhận ngay trên camera, giữa tiếng cười và tiếng vỗ tay. Vài tháng trước đó ông cũng làm y hệt ở New Hampshire. Hiếm có chính trị gia nào trong lịch sử lại đem da đầu của mình ra cho công chúng kiểm tra như một chiêu vận động tranh cử. Không nhiều thì ít, chiêu trò này rất thành công.
‘Thương Hiệu’ Không Muốn Già
Mái tóc trở thành "dấu ấn riêng" của Trump. Nó cũng giống như các tòa tháp gắn tên TRUMP bằng chữ mạ vàng. Donald Trump hiểu trong văn hóa truyền thông, một hình ảnh khác biệt, dễ nhận diện tức thì còn giá trị hơn cả gu thẩm mỹ thông thường. Khi Trump trở thành ứng viên tổng thống, mái tóc đã sẵn sàng là một dấu hiệu nhận diện có sẵn, kiểu ký hiệu hình ảnh mà các họa sĩ biếm họa hay diễn viên nhại giọng chỉ cần ba nét bút là vẽ ra được. Không cần vẽ khuôn mặt, chỉ cần vẽ mái tóc là đủ để biết đó là Donald Trump.
Một cuộc điều tra năm 2020 của New York Times về hồ sơ thuế của Trump phát hiện ông đã khấu trừ khoảng $70,000 chi phí tạo kiểu tóc vào chi phí kinh doanh, một chi tiết từng trở thành tranh cãi riêng sau khi nữ Dân biểu Alexandria Ocasio-Cortez bị chỉ trích vì một lần cắt tóc giá $250. Hồ sơ tài chính vận động tranh cử cho thấy Ủy ban hành động chính trị Save America của Trump đã trả cho nhà tạo mẫu tóc lâu năm của Melania Trump, ông Hervé Pierre, hơn $130,000 chỉ trong một năm, được ghi hạng mục là "tư vấn chiến lược" – một lý do khiến nhiều người nhíu mày khi biết nghề thực sự của ông Pierre là gì.
Ngay cả chính sách của Trump đôi khi cũng phải "lượn" theo mái tóc. Trong nhiệm kỳ đầu, Trump từng ký một sắc lệnh hành pháp nới lỏng tiêu chuẩn tiết kiệm nước liên bang đối với vòi sen, công khai phàn nàn rằng loại vòi sen tiết kiệm nước khiến ông phải đứng dưới dòng nước yếu ớt suốt mười lăm phút chỉ để làm ướt tóc cho đúng cách. Rõ ràng là một sự bực bội về mái tóc biến thành chính sách liên bang.
Gạt bỏ hết những meme và các giả thuyết về tóc giả hay tóc nối, phần còn lại là một tâm lý khá dễ đọc. Trump xây dựng toàn bộ hình ảnh công chúng của mình xoay quanh vẻ ngoài của sự thống trị, sức sống và khả năng kiểm soát, một thương hiệu không hề đứt gãy, không hề già đi. Mái tóc, hơn hầu hết mọi đặc điểm cơ thể khác, là dấu hiệu dễ thấy nhất của tuổi tác và sức khỏe, và Trump đã dành cả đời trưởng thành để chống lại bất cứ điều gì gợi ý về sự suy tàn.
Trong khi các chính trị gia khác ở tuổi bảy mươi, tám mươi để mặc tóc bạc và thưa dần mà không mấy bận tâm, Trump lại coi mái tóc của mình như một "chiến trường" cần được chủ động quản lý và bảo vệ, công khai, với chi phí không nhỏ.
Mái tóc TRUMP cứ thế, phất phơ bồng bềnh từ lần xuất hiện này sang lần khác. Mặc cho ở tuổi 80 và lúc nước Mỹ đang “bão tố”, Donald Trump vẫn có thể khiến cả nước phải nhìn chằm chằm vào màn hình để xem mái tóc của ông ta hôm nay mỏng hơn hay dày hơn hôm qua.
Và đó, xét cho cùng, có lẽ đó chính là toàn bộ mục đích của Trump.
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình