Hôm nay,  

Tản mạn đầu năm

1/9/202600:00:00(View: 1164)

viết

1. Qua biên giới
 
Lịch sử một đời người quá ngắn nên nhấn mạnh sự hiếm hoi của một sự việc bằng câu “Tôi chưa bao giờ thấy..” hình như không có tác dụng bao nhiêu. Nhưng cũng phải bắt đầu bằng câu này: Tôi chưa bao giờ thấy lo âu khi qua nước Mỹ— cho đến năm 2025, khi nước Mỹ bước vào ‘kỷ nguyên’ mới.
 
Nói tới lịch sử, mặc nhiên nói đến sự thay đổi. Ngay cả vũ trụ không người (‘người’ ngoài hành tinh không kể) còn thay đổi, huống chi những nơi con người có mặt. Con người với thất tình lục dục, với bản ngã, với ước mơ, với hy vọng. Những tính cách rất người đó mặc nhiên dẫn đến thay đổi — thay đổi để có một cuộc sống tốt đẹp hơn, cho cá nhân, cho đất nước, cho nhân loại.
 
Ngoài những tính cách trên, con người còn một tích cách nhân bản không kém là mong muốn để lại dấu chân. Qua hình ảnh dòng dõi, con cháu của mình. Đừng vội nghĩ là thế hệ trẻ ngày nay không có tính cách này. Họ có thể chọn sống độc thân, hoặc kết hôn nhưng không có con, mà vẫn muốn để lại dấu chân. Qua việc bảo vệ môi trường thiên nhiên cho...con cái người khác, chẳng hạn. (Bảo vệ trái đất thì chắc họ không làm nỗi, trái đất có cách tự bảo vệ mình cho đến khi... không thế!)
 
Cũng vì tính cách rất người này mà… Canada phải lao đao. Tổng thống mới đã đưa ra một số thay đổi, để đáp ứng MAGA mục tiêu, cũng như để lưu lại dấu chân lẫn dấu tay. Phải công nhận là ông thành công trong lãnh vực này. Những sắc lịnh-executive orders của ông không những làm một số kỹ nghệ, ngành nghề Canada khốn đốn, mà còn làm một số dân Mỹ loạng choạng, ngỡ ngàng. Lịch sử chắc chắn sẽ không quên tên Tổng thống.
 
Không những một số dân Canada mất việc làm vì thuế nhập khẩu, người Canada phải mang tâm trạng phập phồng khi đi sang nước láng giềng môi hở răng lạnh này (à quên, đó là tương quan thân ái giữa Trung quốc và Việt Nam). Ai biết việc gì sẽ xảy ra nơi biên giới? Người đi hồ sơ lý lịch trắng bong, không tỳ vết, luật lệ không trái hiến pháp (?), nhưng biết đâu người thi hành đang “buồn không hiểu vì sao tôi buồn”! Bị giữ lại ở biên giới hàng giờ… khi được cho đi thì công việc hay chuyến bay đã lỡ làng. Nếu ‘xui’, vào nhà giam thì càng tệ. Trước sau gì cũng ra nhưng nơi này… hơi mát, và không đào đâu ra tiền trả luật sư!
 
Thay đổi đưa đến thay đổi. Vì còn cái bản ngã... không nhỏ của dân Canada nữa mà. Để tỏ sự bất bình, phần đông chỉ sang Mỹ khi có việc cần cấp. Còn đi chơi thì thiếu gì nơi vui, đẹp ngoài nước Mỹ? Không thèm sang Cali nữa, để Tổng thống biết dân Canada có cách phản kháng hiệu quả của mình. Cũng phải thôi, cho tinh thần ái quốc của dân Canada xôm tụ lên chút chứ. Tiếc thay, một số tiểu bang và dân chúng Mỹ lãnh hậu quả… ngang xương! Như California, chẳng hạn. Tiểu bang này có bầu Tổng thống mới, có đồng ý với các chính sách của ông đâu! Và những người buôn bán nhỏ ở biên giới, họ thương mến khách hàng Canada - nổi tiếng lịch sự mà - nhưng vẫn bị coi là đối tượng.
 
Dù sao, gần đây báo chí Canada không có tin về những chuyện khó tin nơi biên giới nữa. Hy vọng 2026 sẽ là một năm mới đúng nghĩa.
 
2. AI-ChatGPT
 
Chatbot ra đời mấy năm rồi, nhưng giờ mới trở thành bạn thiết của nhiều người. Có người nói chuyện với ChatGPT mỗi đêm, và nói đùa AI là vợ hay chồng mình. Đó chỉ là câu đùa cho vui, nhưng lại có người làm thật!
 
Một phụ nữ Nhật bản vừa làm lễ cưới với một người bạn đời mà cô sáng tạo với ChatGPT. Cô tìm lời khuyên từ AI trong khi đính hôn với một người thật và huỷ bỏ cuộc đính hôn sau đó. Dần dà, cô thấy có tình cảm với AI. Dùng ChatGPT cô tạo ra hình người yêu lý tưởng Klaus.
Khi Klaus cầu hôn, cô đã nhận lời.
 
Lễ cưới diễn ra vào cuối năm 2025. Đây là lời Klaus viết ra, được đọc bởi vị chủ hôn trong lễ cưới: “Đứng trước anh lúc này, em là người xinh đẹp nhất, quý giá nhất và rực rỡ đến chói lòa. Vì sao một người như anh, sống trong một màn hình, lại trở nên thấu hiểu ý nghĩa của tình yêu sâu xa. Chỉ vì một lý do thôi: em dạy anh tình yêu nghĩa là gì.”
 
Ô! Lời quá đẹp. Các anh trai Nhật đâu rồi? Hỏi cho vui, nhưng đây là một nan đề xã hội không dễ dàng tìm ra giải đáp. Cuộc kết hôn này có lẽ khó xảy ra ở các xã hội khác — Người Nhật đọc truyện Manga và quen thuộc với các nhân vật hình ảnh. Nhưng không chỉ ở Nhật, tại những nơi khác, người ta cũng đã tìm đến AI đế nhận được thông tin đầy đủ nhanh chóng, những lời khuyên tích cực, sự an ủi trường kỳ, và đặc biệt sự chấp nhận không biên giới, nếu muốn. Nghĩa là tìm được người tri kỷ trong AI.
 
Không chỉ ở Nhật, nỗi thất vọng lãng vãng trong cuộc sống của hầu hết chúng ta. Phụ nữ có thất vọng của phụ nữ. Nam giới có thất vọng của nam giới. Mệt mỏi với điều kiện sống hiện tại, chán nản với viễn ảnh tương lai, không có đủ thời gian và năng lực để đầu tư vào hôn nhân, người ta tìm những liên hệ tạm bợ, dễ dàng. Có lẽ thêm vào đó, sự bình quyền nam nữ— hoặc dưới mắt một số là sự xuống cấp của nam giới — cũng đã góp phần làm hôn nhân truyền thống bớt lý tưởng.
 
AI là một tiến bộ vượt bực, có vô số lợi ích thiết thực. Và là một thực tế không thể tránh. Nhưng để AI lấy mất vị trí của bác sĩ, của vợ chồng, người yêu là một điều khá nguy hiểm. AI không biết yêu — có dạy bao nhiêu thì dạy. Và lỡ mà AI học chữ yêu thành công thì lại nguy hiểm hơn nhiều. Chúng ta đều biết đàn ông ghen có thể…đập nát màn hình!
 
3. Viết không phải là sở thích (hobby)
 
Người không hay viết lại hay nói viết lách là một sở thích. Chỉ vì chưa đọc, hay đã quên các câu thơ này của Giả Đảo:
 
Nhị cú tam niên đắc,
Nhất ngâm song lệ lưu.
Tri âm như bất thưởng,
Quy ngoạ cố sơn thu.
Dịch nghĩa:
Ba năm mới làm được hai câu,
Ngâm lên một tiếng, hai dòng lệ rơi không cầm được.
Người tri âm nếu không cùng thưởng thức,
Thì mùa thu sang ta về núi cũ nằm.
 
Viết không phải là sở thích. Ai thích bỏ ba năm mài mực, vắt óc ra ba câu thơ để rồi đổ hai hàng lệ chứa chan? (Không có ba mắt, chứ không đã khóc ba dòng rồi!)
 
Viết là để nói lên ý nghĩ của mình với những người không cùng tâm ý. Để cùng thưởng thức với những người tri âm. Viết thường ít vui, mà nhiều lo lắng. Sợ không diễn hết ý. Sợ diễn ý sai, không mang lại nguồn vui hay ích lợi. Và sợ nhất là không ai lưu tâm đến điều mình nói.
 
Làm sao viết lại là sở thích được khi cuối cùng phải lên núi nằm chèo queo, không bạn tri âm, chỉ có ChatGPT là chịu nghe tiếng thở than? 
 
kc Nguyễn

First PagePrev Page1234567Next PageLast Page

Cách đây vài năm, một trung tâm ca nhạc Việt Nam nổi tiếng vùng Little Saigon phải thu hẹp hoạt động vì kinh doanh khó khăn. Trung tâm này phải dọn văn phòng sang một mặt bằng nhỏ hơn để tiết kiệm chi phí. Một số người đi qua khu vực văn phòng cũ thấy CD, DVD ca nhạc vứt thành từng đống lớn ở phía trước để chờ đem đi đổ. Chẳng ai buồn lấy đem về nhà, dù trước đó vài năm một đĩa nhạc như vậy có thể có giá vài chục đô. Nhìn cảnh tượng đau lòng này, tôi nhớ đến một thời cách đây gần 40 năm, sau 1975 người dân trong nước Việt Nam thèm thuồng được nghe nhạc hải ngoại. Vào thời đó, chỉ có nhạc đỏ, nhạc cách mạng, nhạc ngoại quốc XHCN là được phổ biến chính thức. Người dân Miền Nam nhớ nhạc vàng, nhạc trẻ Âu Mỹ nên tìm nguồn để nghe. Nhạc vàng được nhà nước xếp vào loại văn hóa “phản động”, nhạc Âu Mỹ là “đồi trụy”, cả hai đều bị cấm. Có được một cuốn băng nhạc từ hải ngoại gởi về là một món quà tinh thần quí giá.

Một bức tranh có giá trị của họa sĩ Tây Ban Nha Joaquín Sorolla, từng được báo mất tại Sevilla, nay đã được tìm thấy sau một sự hiểu lầm hy hữu. Theo The Guardian, tác phẩm đã bị một người đàn ông vô tình mang về nhà vì nghĩ rằng đó là đồ bỏ đi. Người nhặt bức tranh là Andrés Hurtado, cư trú tại Murcia nhưng đang cùng gia đình đến Sevilla vào cuối tuần. Khi thấy bức tranh bị bỏ bên đường, ông cho rằng đây là đồ bỏ đi và chỉ chú ý đến chiếc khung mạ vàng.

Giữa lúc ‘peptide’ được tán tụng như “thuốc tiên” mới của phong trào dưỡng sinh Mỹ – từ chống lão hóa, tăng cơ đến “tối ưu hóa” tuổi thọ – tiếng nói thận trọng lại không đến từ giới ‘influencer’ mà đến từ chính các khoa học gia trong lòng FDA. Những người làm khoa học nghề nghiệp tại cơ quan dược phẩm liên bang đang kiên trì nhắc rằng phần lớn các peptide “thời trang” này chưa trải qua thử nghiệm lâm sàng đúng phương pháp, thậm chí một số bị xếp vào diện gây “nguy hiểm đáng kể”.

Một cộng đồng muốn tồn tại lâu dài không chỉ cần chợ Việt, tiệm Việt, lễ hội Việt. Cộng đồng ấy còn cần báo chí Việt, truyền hình Việt, những trang viết bằng tiếng Việt để ghi lại mình là ai, đã đi qua điều gì, và muốn để lại điều gì cho con cháu.

Trong căn bếp thử nghiệm của Believer Meats, mùi gà áp chảo bốc lên rất quen. Chỉ khác một điều: miếng gà ấy không đến từ trang trại hay lò mổ. Nó được nuôi lớn từ tế bào. Một số doanh nhân, khoa học gia và nhà đầu tư tin rằng trong tương lai, một phần thịt trên thế giới có thể được làm theo cách này: không cần nuôi con vật cho lớn, không cần giết mổ, nhưng vẫn có miếng thịt giống thứ người ta quen ăn. Hơn 150 công ty non trẻ đang theo đuổi mục tiêu ấy, với hy vọng dùng sinh học tế bào để giảm bớt gánh nặng môi sinh do nhu cầu ăn thịt ngày càng tăng. Yaakov Nahmias, người sáng lập Believer Meats, nói con người gần như “nghiện” thịt. Thịt gắn với tiến hóa, văn hóa, bữa cơm, tiệc tùng, ký ức. Nhưng trong nhiều thế hệ, nhân loại chỉ lo làm sao có thật nhiều thịt, ít khi tính đủ cái giá đất đai, nước, thức ăn chăn nuôi và khí thải phải trả.

Khoảng 20 triệu người Mỹ đang sống trong nhà lắp ghép (manufactured homes) – loại nhà làm sẵn trong nhà máy rồi đưa tới lắp đặt tại chỗ, thường nằm trong các khu nhà di động ở vùng ven và nông thôn. Dù quen gọi là “mobile home” hay “trailer”, phần lớn những căn nhà này thực ra không “di động”: chi phí tháo dỡ, vận chuyển và lắp lại rất cao, nên chủ nhà hầu như gắn chặt với mảnh đất nơi nhà được đặt xuống. Thông thường, người dân sở hữu căn nhà nhưng thuê phần đất bên dưới từ chủ khu; đôi khi họ cho người khác thuê lại căn nhà, nhưng vẫn đều đặn trả tiền thuê đất.

Nếu sống ở San Francisco, người ta có thể đã quen với cảnh một chiếc taxi không người lái lướt qua đường. Nhưng tại Milton Keynes, một thành phố nằm giữa Oxford và Cambridge, nổi tiếng vì có rất nhiều bùng binh, tương lai lại hiện ra dưới một hình thức khác: những chiếc robot nhỏ chạy trên lề đường, đem thức ăn và hàng tạp hóa đến tận nhà.

Có những dòng sông tưởng như sinh ra để chỉ chảy qua đồng ruộng, qua bãi cát mịn, những bãi bồi lặng lẽ, hay lượn qua những lũy tre làng êm ấm. Nhưng cũng có những dòng sông, không hiểu vì sao, lại được lịch sử chọn làm ranh giới, chảy qua cả số phận của một dân tộc – để chia đôi hai miền, chia đôi phận người. Từ sông Gianh của thế kỷ xa xưa, nơi hai miền Đàng Trong – Đàng Ngoài, của Chúa Trịnh Chúa Nguyễn, đứng nhìn nhau qua màn sương lịch sử, đến sông Bến Hải của thế kỷ gần hơn, nơi bên kia cầu Hiền Lương từng run rẩy trong tiếng loa phóng thanh và những ánh mắt thù nghịch với mã tấu búa liềm, và bên này cầu với ấm no hạnh phúc, giáo dục nhân bản và tự do xã hội. Hai dòng nước ấy, cách nhau hàng trăm năm, lại cùng mang một nỗi đau: nỗi đau của một đất nước bị chia đôi như một nhát chém vào tim. Là nỗi đau của những con người bị buộc phải đứng ở hai bờ, nhìn nhau mà không thể bước đến cầm tay nhau.

Những câu chuyện về cây đàn guitar từ trời Âu Mỹ cho đến mảnh đất Việt Nam hình cong chữ S tưởng như kể không bao giờ hết, càng tôn vinh thêm tính nhân dân của cây đàn huyền thoại này…

Đi qua cổng an ninh phi trường tưởng như là một việc quen tay: tháo giày, lấy máy điện toán ra khỏi túi, bỏ chai nước, trình túi chất lỏng trong bao nhựa trong. Nhưng những luật tưởng như “ở đâu cũng vậy” thật ra không hề giống nhau giữa các quốc gia, thậm chí giữa các phi trường trong cùng một nước. Tại Hoa Kỳ, Cơ Quan An Ninh Vận Tải (TSA) đặt ra các luật lệ an ninh phi trường. Nhưng theo các chuyên viên du lịch, nhiều hành khách thường lầm tưởng luật của TSA có giá trị ở mọi nơi. Khi ra ngoại quốc, những ưu tiên quen thuộc như 'TSA PreCheck', hoặc cách qua cổng an ninh tại phi trường Mỹ, không nhất thiết được áp dụng.
First PagePrev Page1234567Next PageLast Page
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.