Hôm nay,  

Tản mạn đầu năm

09/01/202600:00:00(Xem: 1272)

viết

1. Qua biên giới
 
Lịch sử một đời người quá ngắn nên nhấn mạnh sự hiếm hoi của một sự việc bằng câu “Tôi chưa bao giờ thấy..” hình như không có tác dụng bao nhiêu. Nhưng cũng phải bắt đầu bằng câu này: Tôi chưa bao giờ thấy lo âu khi qua nước Mỹ— cho đến năm 2025, khi nước Mỹ bước vào ‘kỷ nguyên’ mới.
 
Nói tới lịch sử, mặc nhiên nói đến sự thay đổi. Ngay cả vũ trụ không người (‘người’ ngoài hành tinh không kể) còn thay đổi, huống chi những nơi con người có mặt. Con người với thất tình lục dục, với bản ngã, với ước mơ, với hy vọng. Những tính cách rất người đó mặc nhiên dẫn đến thay đổi — thay đổi để có một cuộc sống tốt đẹp hơn, cho cá nhân, cho đất nước, cho nhân loại.
 
Ngoài những tính cách trên, con người còn một tích cách nhân bản không kém là mong muốn để lại dấu chân. Qua hình ảnh dòng dõi, con cháu của mình. Đừng vội nghĩ là thế hệ trẻ ngày nay không có tính cách này. Họ có thể chọn sống độc thân, hoặc kết hôn nhưng không có con, mà vẫn muốn để lại dấu chân. Qua việc bảo vệ môi trường thiên nhiên cho...con cái người khác, chẳng hạn. (Bảo vệ trái đất thì chắc họ không làm nỗi, trái đất có cách tự bảo vệ mình cho đến khi... không thế!)
 
Cũng vì tính cách rất người này mà… Canada phải lao đao. Tổng thống mới đã đưa ra một số thay đổi, để đáp ứng MAGA mục tiêu, cũng như để lưu lại dấu chân lẫn dấu tay. Phải công nhận là ông thành công trong lãnh vực này. Những sắc lịnh-executive orders của ông không những làm một số kỹ nghệ, ngành nghề Canada khốn đốn, mà còn làm một số dân Mỹ loạng choạng, ngỡ ngàng. Lịch sử chắc chắn sẽ không quên tên Tổng thống.
 
Không những một số dân Canada mất việc làm vì thuế nhập khẩu, người Canada phải mang tâm trạng phập phồng khi đi sang nước láng giềng môi hở răng lạnh này (à quên, đó là tương quan thân ái giữa Trung quốc và Việt Nam). Ai biết việc gì sẽ xảy ra nơi biên giới? Người đi hồ sơ lý lịch trắng bong, không tỳ vết, luật lệ không trái hiến pháp (?), nhưng biết đâu người thi hành đang “buồn không hiểu vì sao tôi buồn”! Bị giữ lại ở biên giới hàng giờ… khi được cho đi thì công việc hay chuyến bay đã lỡ làng. Nếu ‘xui’, vào nhà giam thì càng tệ. Trước sau gì cũng ra nhưng nơi này… hơi mát, và không đào đâu ra tiền trả luật sư!
 
Thay đổi đưa đến thay đổi. Vì còn cái bản ngã... không nhỏ của dân Canada nữa mà. Để tỏ sự bất bình, phần đông chỉ sang Mỹ khi có việc cần cấp. Còn đi chơi thì thiếu gì nơi vui, đẹp ngoài nước Mỹ? Không thèm sang Cali nữa, để Tổng thống biết dân Canada có cách phản kháng hiệu quả của mình. Cũng phải thôi, cho tinh thần ái quốc của dân Canada xôm tụ lên chút chứ. Tiếc thay, một số tiểu bang và dân chúng Mỹ lãnh hậu quả… ngang xương! Như California, chẳng hạn. Tiểu bang này có bầu Tổng thống mới, có đồng ý với các chính sách của ông đâu! Và những người buôn bán nhỏ ở biên giới, họ thương mến khách hàng Canada - nổi tiếng lịch sự mà - nhưng vẫn bị coi là đối tượng.
 
Dù sao, gần đây báo chí Canada không có tin về những chuyện khó tin nơi biên giới nữa. Hy vọng 2026 sẽ là một năm mới đúng nghĩa.
 
2. AI-ChatGPT
 
Chatbot ra đời mấy năm rồi, nhưng giờ mới trở thành bạn thiết của nhiều người. Có người nói chuyện với ChatGPT mỗi đêm, và nói đùa AI là vợ hay chồng mình. Đó chỉ là câu đùa cho vui, nhưng lại có người làm thật!
 
Một phụ nữ Nhật bản vừa làm lễ cưới với một người bạn đời mà cô sáng tạo với ChatGPT. Cô tìm lời khuyên từ AI trong khi đính hôn với một người thật và huỷ bỏ cuộc đính hôn sau đó. Dần dà, cô thấy có tình cảm với AI. Dùng ChatGPT cô tạo ra hình người yêu lý tưởng Klaus.
Khi Klaus cầu hôn, cô đã nhận lời.
 
Lễ cưới diễn ra vào cuối năm 2025. Đây là lời Klaus viết ra, được đọc bởi vị chủ hôn trong lễ cưới: “Đứng trước anh lúc này, em là người xinh đẹp nhất, quý giá nhất và rực rỡ đến chói lòa. Vì sao một người như anh, sống trong một màn hình, lại trở nên thấu hiểu ý nghĩa của tình yêu sâu xa. Chỉ vì một lý do thôi: em dạy anh tình yêu nghĩa là gì.”
 
Ô! Lời quá đẹp. Các anh trai Nhật đâu rồi? Hỏi cho vui, nhưng đây là một nan đề xã hội không dễ dàng tìm ra giải đáp. Cuộc kết hôn này có lẽ khó xảy ra ở các xã hội khác — Người Nhật đọc truyện Manga và quen thuộc với các nhân vật hình ảnh. Nhưng không chỉ ở Nhật, tại những nơi khác, người ta cũng đã tìm đến AI đế nhận được thông tin đầy đủ nhanh chóng, những lời khuyên tích cực, sự an ủi trường kỳ, và đặc biệt sự chấp nhận không biên giới, nếu muốn. Nghĩa là tìm được người tri kỷ trong AI.
 
Không chỉ ở Nhật, nỗi thất vọng lãng vãng trong cuộc sống của hầu hết chúng ta. Phụ nữ có thất vọng của phụ nữ. Nam giới có thất vọng của nam giới. Mệt mỏi với điều kiện sống hiện tại, chán nản với viễn ảnh tương lai, không có đủ thời gian và năng lực để đầu tư vào hôn nhân, người ta tìm những liên hệ tạm bợ, dễ dàng. Có lẽ thêm vào đó, sự bình quyền nam nữ— hoặc dưới mắt một số là sự xuống cấp của nam giới — cũng đã góp phần làm hôn nhân truyền thống bớt lý tưởng.
 
AI là một tiến bộ vượt bực, có vô số lợi ích thiết thực. Và là một thực tế không thể tránh. Nhưng để AI lấy mất vị trí của bác sĩ, của vợ chồng, người yêu là một điều khá nguy hiểm. AI không biết yêu — có dạy bao nhiêu thì dạy. Và lỡ mà AI học chữ yêu thành công thì lại nguy hiểm hơn nhiều. Chúng ta đều biết đàn ông ghen có thể…đập nát màn hình!
 
3. Viết không phải là sở thích (hobby)
 
Người không hay viết lại hay nói viết lách là một sở thích. Chỉ vì chưa đọc, hay đã quên các câu thơ này của Giả Đảo:
 
Nhị cú tam niên đắc,
Nhất ngâm song lệ lưu.
Tri âm như bất thưởng,
Quy ngoạ cố sơn thu.
Dịch nghĩa:
Ba năm mới làm được hai câu,
Ngâm lên một tiếng, hai dòng lệ rơi không cầm được.
Người tri âm nếu không cùng thưởng thức,
Thì mùa thu sang ta về núi cũ nằm.
 
Viết không phải là sở thích. Ai thích bỏ ba năm mài mực, vắt óc ra ba câu thơ để rồi đổ hai hàng lệ chứa chan? (Không có ba mắt, chứ không đã khóc ba dòng rồi!)
 
Viết là để nói lên ý nghĩ của mình với những người không cùng tâm ý. Để cùng thưởng thức với những người tri âm. Viết thường ít vui, mà nhiều lo lắng. Sợ không diễn hết ý. Sợ diễn ý sai, không mang lại nguồn vui hay ích lợi. Và sợ nhất là không ai lưu tâm đến điều mình nói.
 
Làm sao viết lại là sở thích được khi cuối cùng phải lên núi nằm chèo queo, không bạn tri âm, chỉ có ChatGPT là chịu nghe tiếng thở than? 
 
kc Nguyễn

Tháng 12 năm 2021, trong một cuộc phỏng vấn với The Babylon Bee, trang châm biếm bảo thủ của Mỹ, Elon Musk nhận được một câu hỏi bất ngờ. Người phỏng vấn nhắc rằng đây là một tổ chức Cơ Đốc Giáo, rồi hỏi Musk có sẵn lòng tiếp nhận Chúa Jesus làm Đấng Cứu Thế của mình hay không. Musk bật cười. Sau một hồi vòng vo, ông nhún vai đáp: “Nếu Chúa Jesus đang cứu người, thì tôi cũng chẳng cản đường Ngài.” Câu đối đáp ngắn ngủi ấy xuất hiện trong Musk, bộ phim tài liệu mới của đạo diễn Alex Gibney. Theo Megan Garber, viết trên The Atlantic ngày 10 tháng 10, 2026, đó là một trong những khoảnh khắc bộc lộ rõ nhất con người Musk: được mời tuyên xưng đức tin vào Chúa, ông lại trả lời như thể chính mình có quyền cho phép công cuộc cứu rỗi ấy diễn ra.
Chuyện “nhìn xuyên tường” lâu nay vốn thuộc về truyện tranh và phim khoa học viễn tưởng. Nay các nhà khoa học tại Romania đã tiến thêm một bước khá gần với chuyện đó — không phải bằng đôi mắt siêu nhân, mà bằng laser và những hạt gọi là muon. Trong một cuộc thử nghiệm tại Extreme Light Infrastructure Nuclear Physics (ELI-NP), các nhà nghiên cứu dùng một trong những hệ thống laser mạnh nhất thế giới để tạo ra muon, cho chúng xuyên qua bức tường bê tông dày 2 mét rồi hướng tới một chiếc xe van đậu phía bên kia. Sau khi phân tích dữ liệu, họ dựng được hình bóng của một chồng gạch chì đặt trước chiếc xe. Khoảng 90% số hạt tới máy dò được xác định là muon — đủ để chứng minh rằng hình ảnh này không phải do một mớ hạt khác “ké” vào mà thành.
Greenland và Nam Cực đã mất hơn 12 ngàn tỷ tấn băng trong 50 năm qua, và nguyên nhân chính có thể khác với điều nhiều người vẫn nghĩ. Theo một nghiên cứu đăng ngày 16 Tháng Chín trên tạp chí Scientific Data, phần lớn lượng băng mất đi không phải do băng tan trên bề mặt, mà do các sông băng chảy nhanh hơn ra đại dương. Các nhà nghiên cứu cũng cho biết lượng băng mất đi đã làm mực nước biển toàn cầu dâng hơn một inch trong thời gian này, và tốc độ mất băng đã tăng nhanh trong những thập niên gần đây. Inès Otosaka, nhà nghiên cứu vùng cực tại Northumbria University ở Anh và là đồng tác giả nghiên cứu, nói với CBS News rằng mối liên hệ với biến đổi khí hậu khá rõ ràng: nhiệt độ không khí và nước biển tăng lên đã khiến các khối băng mất đi nhiều hơn trước.
Hạnh phúc tại Hoa Kỳ không chia đều cho mọi nơi. Một số tiểu bang thường xuyên có tỷ lệ trầm cảm, áp lực tài chánh và sức khỏe kém cao hơn, trong khi những nơi khác được hưởng thời tiết tốt, cộngđồng gắn bó và giờ làm việc ngắn hơn. Mỗi năm, WalletHub xếp hạng 50 tiểu bang dựa trên sức khỏe tinh thần và thể chất, môi trường làm việc, cùng đời sống cộng đồng. Bảng xếp hạng năm 2026 cho thấy những vấn đề như nghèo khó, khó tiếp cận dịch vụ y tế, trầm cảm và thị trường việc làm yếu thường đi chung với mức độ hài lòng thấp.
Hạnh phúc tại Hoa Kỳ không chia đều cho mọi nơi. Một số tiểu bang thường xuyên có tỷ lệ trầm cảm, áp lực tài chánh và sức khỏe kém cao hơn, trong khi những nơi khác được hưởng thời tiết tốt, cộngđồng gắn bó và giờ làm việc ngắn hơn. Mỗi năm, WalletHub xếp hạng 50 tiểu bang dựa trên sức khỏe tinh thần và thể chất, môi trường làm việc, cùng đời sống cộng đồng. Bảng xếp hạng năm 2026 cho thấy những vấn đề như nghèo khó, khó tiếp cận dịch vụ y tế, trầm cảm và thị trường việc làm yếu thường đi chung với mức độ hài lòng thấp.
Trong chuyện ái ân của loài nhện lưng đỏ Úc Châu, con đực có một màn biểu diễn nghe như chuyện đùa: đang giao phối, nó bất thần lộn ngược người, đưa bụng mình thẳng vào đôi nanh của con cái — gần như mời bạn tình ăn thịt mình. Nhưng con nhện đực chưa hẳn muốn chết ngay.
Vài năm nay, chuyện mua sắm không còn hào hứng lắm đối với đàn bà chúng tôi. Ít nhất, đối với riêng tôi, ‘cảm hứng’ đã giảm đi một nửa. Vào các cửa tiệm hay các trang mạng thời trang, ta thấy gì? Toàn một màu xám ngắt! Quần áo cho giới trung niên thỉnh thoảng có màu sắc nhẹ nhàng: vàng nhạt, xanh nhạt. Nhưng nói chung, những chiếc áo đầm bông hoa rực rỡ không còn dám lộ mặt, ra tên. Còn áo len đỏ, cam, xanh lá non? Chỉ xuất hiện để một sớm một chiều đi vào góc on sale/giảm giá.
Theo Viện Nghiên Cứu Chính Sách Kinh Tế Stanford (Stanford Institute for Economic Policy Research) thị trường việc làm tại Hoa Kỳ đã hạ nhiệt đáng kể và lâm vào tình trạng suy yếu. Cục Thống Kê Lao Động (US Bureau of Labor Statistics - BLS) báo cáo rằng trong tháng 7 vừa qua nền kinh tế Hoa Kỳ đã mất 23,000 việc làm ngoài dự đoán.
Tôi nghiệm ra rằng cảm xúc trong tình yêu không mất đi đâu cả, nó vẫn nằm nguyên trong tiềm thức. Đạo Phật gọi đó là A Lại Gia Thức, nơi lưu trữ tất cả những gì một người đã từng nghĩ suy, đã nói ra thành lời, hay đã hành động có chủ đích. Yêu là cảm xúc, cũng được lưu lại trong tâm thức.
Nếu bình tĩnh nhìn lại, có lẽ điều đáng chú ý nhất không nằm ở chỗ câu nói này có khả thi hay không, vì rõ ràng là không, mà nằm ở chỗ nó được nói ra một cách rất tự nhiên, như thể đang kể chuyện mua thêm một miếng đất sau vườn. Không có văn bản pháp lý, không có lộ trình ngoại giao, không có gì ngoài một câu nói được thả ra giữa bài diễn văn về tội phạm đường phố, rồi lập tức chuyển sang chuyện Venezuela và giá dầu.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.