Dù màu sắc của quần áo thiết kế thường chịu ảnh hưởng của thị trường và mùa màng, quần áo mà ‘thường dân’ mặc mỗi ngày lại được hướng dẫn bởi tâm trạng người mặc. Minh họa: OpenAI.
Vài năm nay, chuyện mua sắm không còn hào hứng lắm đối với đàn bà chúng tôi. Ít nhất, đối với riêng tôi, ‘cảm hứng’ đã giảm đi một nửa.
Vào các cửa tiệm hay các trang mạng thời trang, ta thấy gì? Toàn một màu xám ngắt!
Quần áo cho giới trung niên thỉnh thoảng có màu sắc nhẹ nhàng: vàng nhạt, xanh nhạt. Nhưng nói chung, những chiếc áo đầm bông hoa rực rỡ không còn dám lộ mặt, ra tên. Còn áo len đỏ, cam, xanh lá non? Chỉ xuất hiện để một sớm một chiều đi vào góc on sale/giảm giá.
Thời trang cho giới trẻ lại càng hỡi ơi hơn! Từ quần áo mặc làm việc văn phòng, tới quần áo đi chợ, đi chơi: tất cả đều... đen trăm sắc! Đen nguyên chất hay đen pha trắng với nồng độ khác nhau. Ngay cả áo đầm cho dạ hội cũng không còn vẻ lạc quan yêu đời nữa.
Quần áo lạc quan, yêu đời? Thật vậy. Dù màu sắc của quần áo thiết kế thường chịu ảnh hưởng của thị trường và mùa màng, quần áo mà ‘thường dân’ mặc mỗi ngày lại được hướng dẫn bởi tâm trạng người mặc. Bản năng tự nhiên đưa chúng ta tới màu sắc hợp với cảm xúc bên trong. Nhà thiết kế có thể định màu sắc cho hàng hiệu của họ. Nhưng, cái màu mà quần chúng chọn lựa, mà số đông chọn lựa — màu chính yếu, màu phổ biến của mỗi mùa, mỗi năm — lại là phản ánh trung thực của tâm trạng chung vào thời kỳ, thời điểm đó.
Nam độc giả có lẽ nhíu mày. Chúng ta đang sống trong thời kỳ buồn bã, tiết chế vì phụ nữ thích mặc áo màu xám xịt? Đó là kết luận của tam đoạn luận dông dài trên? Còn chúng tôi thì không có ‘sự đóng góp’ nào cả?
Không đâu. Tôi sắp dẫn chứng một hiện tượng xã hội khác mà quý ông có thể thấy hứng thú và quen thuộc hơn: Phim tài liệu về tội ác. Những năm gần đây, phim ảnh, podcasts về các tội phạm có thật được sản xuất mạnh mẽ và phổ biến rộng rãi. Câu chuyện của hai anh em Lyle và Erik Menendez, Câu chuyện của Ed Gein… Những tập phim tài liệu về Ted Bundy, BTK, Jeffrey Dahmer, Chris Watt và nhiều tội phạm khác đã được nhiều nam nhân, chưa kể…chính tôi!
Tôi, một người luôn nhắm mắt quay đi trước cảnh máu me, thương tích mà có thể xem những phim loại này?! Có hai lý do:
Thứ nhất, các phim này cho thấy những tội ác tày trời (con thản nhiên vui chơi sau khi giết cha mẹ, cha giết những đứa con bé bỏng của mình một cách thảm thương …) không còn ở ngoài sức tưởng tượng của con người. Chúng đã là một hiện tượng xã hội, ‘quen thuộc’ đến nỗi trở nên một đề tài giải trí.
Thứ hai, quan trọng hơn nhiều: Những hình ảnh kinh khủng đó làm chúng ta trở nên ‘dày dạn.’ Đối diện các thực tại ‘lạ lùng’ ngoài sức tưởng tượng, thay vì vật vã, bức tóc, nghiến răng, chúng ta nhìn nhận chúng nằm trong bản tính con người.
Thực tại nào kinh khiếp đến thế? Sự xâm lược-diệt chủng, chẳng hạn. Tầm vóc không thấm gì so với thảm cảnh dưới tay Phát xít nhưng sự lộ liễu, trắng trợn của nó lại có một không hai. Đồng tiền lúc nào cũng có sức mạnh, tuy nhiên khi nó được ‘dùng’, sự kính sợ luật pháp hoăc chút nhân sĩ còn sót lại luôn buộc nó phải đi cửa sau một cách âm thầm. Nhưng không, các cơ quan giáo dục giờ bị bịt miệng công khai bởi đồng tiền. Cảnh sát luôn có những hành vi lạm dụng quyền hành, nhưng cầm súng bắn vào dân dưới thanh thiên bạch nhật thì ngoài sức tưởng tượng, chỉ có một trong quốc gia dân chủ hàng đầu. Ồ, có hai mới đúng!
Và những lời trao đổi, phần lớn là phát biểu một chiều, của các chính trị gia! Bộ máy chính trị già nua, sách hướng dẫn không cung cấp phương cách đối phó với các lệch lạc trước kia chưa từng thấy. Có nhận được chút dầu chút mỡ, bộ máy vẫn tiếp tục kêu chan chát như tiếng rao hàng chợ hải sản Cầu Ông Lãnh.
Những ‘việc lạ’ như thế đã và đang xảy ra. Quá nhiều. Trên bình diện cá nhân lẫn quốc gia. Từ vô thức, có phải người xem phim nhìn nhận các bất hạnh của thế giới chúng ta đang sống và nối kết thời kỳ xám xịt với màn ảnh tối?
Lý luận trên hơi… thiếu khoa học, tôi biết. Tuy nhiên, dù không phải là một hình thức diễn tả nội tâm rõ ràng như sự chọn lựa màu sắc cho y phục, việc xem phim tài liệu lại là một ‘nỗ lực’ tích cực hơn. Nó không chờ đợi một thời kỳ vui hơn để tâm trạng chọn màu áo mới. Phim tài liệu nhắc ta rằng dù chậm chạp, công lý có nhiều cơ may thắng hơn thua.
Nhưng mặt khác, chính việc diễn tả tâm trạng buồn bã, thiếu năng lực tự nó cũng có thể là một nỗ lực tích cực, đưa tới sự chấm dứt của một thời kỳ buồn chán. Màu chủ đề, màu phổ biến của mỗi thời kỳ, không tạo ra bởi một số nhỏ các nhà thiết kế. Số đông làm điều đó. Ta chỉ cần chọn màu một cách có ý thức để tâm trạng của mình có sức mạnh của số đông.
kc Nguyễn
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình