Hôm nay,  

Chiến Tranh Iran: Ngư Ông Đắc Lợi

10/04/202600:00:00(Xem: 1134)

chien tranh iran
TEHRAN, Iran, 7 tháng 4, 2026 — Cờ Iran và dòng chữ “No King” hiện trên đống gạch đổ nát tại Đại học Kỹ thuật Sharif ở Tehran, sau các đợt oanh kích của Hoa Kỳ và Israel. Đây là một trong những đại học khoa học hàng đầu của Iran. Ảnh: Majid Saeedi/Getty Images.
 
Ngày xưa bên bờ sông Dịch Thủy nước Triệu, có một con bạng (sò) leo lên bờ mở to miệng nằm phơi nắng, con duật (cò) bay ngang liền sà xuống mổ lấy hạt ngọc trai. Con sò kẹp chặt lấy mỏ cò, đôi bên giằng co không ai chịu nhường ai. Đúng lúc ấy ngư ông đi qua, thản nhiên thò tay bắt cả hai vào rọ. Từ đó có câu “bạng duật tương trì, ngư ông đắc lợi”, nêu cảnh hai bên tranh chấp, tiêu diệt lẫn nhau, còn kẻ thứ ba ung dung thò tay hưởng lời.

Trong cuộc chiến Iran hôm nay, Trump dùng sức mạnh hỏa lực và lời đe dọa tiêu diệt để ép đối phương, tưởng rằng chỉ cần ra tay siết cổ là có thể buộc thiên hạ phải khuất phục. Nhưng thế cục không vận hành đơn giản như vậy. Hai bên càng đối đầu, càng tự làm tổn hao sức lực, còn những nước đứng ngoài lại có cơ hội tranh thủ trục lợi. Người hiểu thời cuộc nhìn không khó đoán ra rằng trên bàn cờ này, bàn tay thứ ba đang chờ thâu tóm là ai.

Trump cũng như những người ủng hộ ông mà cổ võ chiến tranh vẫn tưởng một đòn là có thể xoay chuyển càn khôn, dằn mặt đối thủ ép thiên hạ phải ngả theo mình. Nhưng đó chỉ là cái nhìn thiển cận của kẻ thấy mũi giáo mà quên thế cờ. Chúng chỉ thấy cái lợi trước mắt: nắm dầu hỏa, dọa đối thủ, thị uy thiên hạ, mà không nhìn ra cái họa lâu dài đang dần hiện ra, khiến đường vận chuyển dầu bị chấn động, giá cả leo thang, đồng minh sinh ngờ vực, cả trật tự thế giới rạn nứt.

Mới hơn một tháng mà thế cục đã thay đổi. Hoa Kỳ sau nhiều mặt trận mới chưa tạo vững uy thế mà hao tổn đã thấy rõ trước mắt: khủng hoảng giá dầu, thị trường chao đảo, hao hụt và tốn kém, các nước nhập khẩu phải thu mình tính lại đường đi nước bước, còn những kẻ đứng ngoài thì bắt đầu ngó nghiêng để kiếm phần. Trong mắt cáo già Tập Cận Bình, đây là một nước cờ Washington tự làm lún chân mình giữa bãi cát lầy.

Bắc Kinh cứ bình chân như vại mà nhìn làn khói lửa ấy thiêu hủy. Không vội can dự. Cũng không nhiệt tình lên tiếng. Ấy là sách lược quen thuộc cũ của Trung Hoa: ngọa mà không phục, tàng mà không lộ. Thượng sách là để yên cho địch tự mắc phạm sai lầm, rồi chỉ cần đứng ngoài nhìn thiên hạ tự loạn, chờ thế nghiêng về mình. Bắc Kinh không chờ một trận thắng chớp nhoáng, mà kiên nhẫn đối phương tự suy hao, tự mỏi mệt, tự lộ sơ hở.

Trong tư thế đó, Bắc Kinh càng tự tin với mưu sách hiện thời của Tập. Trung Hoa đặt an ninh quốc gia nặng hơn tăng trưởng xã hội. Coi tự cường quan trọng hơn mở rộng kinh tế. Coi phòng bị trước là sách lược sống còn giữa thời thế bất trắc. Trong thiên hạ nhiều sóng gió, Bắc Kinh lo trữ dầu, lo duy trì chuỗi cung ứng trong tay, xây dựng nền công nghệ tự chủ, lo tự túc năng lượng, chuẩn bị cho ngày gió lớn nổi lên mình không chỉ trụ vững mà còn vượt trên thiên hạ. Cái giá của sách lược đường dài ấy là tăng trưởng chậm lại, kinh tế bớt phồn thịnh; nhưng Bắc Kinh xem ra hiểu rõ cái giá ổn định tại chỗ lúc này chờ nước Mỹ chạy nhanh té đau.

Song, Trung Hoa không chỉ lo giữ thân. Họ còn nhìn ra cái lợi thực, đo bằng tiền và thế lực. Iran buộc phải bán dầu rẻ hơn, mà phần lớn dòng dầu ấy lại vẫn chảy về phía Trung Quốc. Bắc Kinh nhờ đó mua được năng lượng rẻ, giảm bớt gánh nhập khẩu trong lúc nhiều nước khác phải trả giá đắt. Cùng lúc, giá dầu, phí bảo hiểm hàng hải và chi phí vận chuyển đều tăng, khiến các nền công nghiệp như Nhật, Hàn và một phần châu Âu thêm nặng gánh. Trong thế ấy, hàng hóa Trung Quốc lại càng có lợi thế tương đối.

Mặt khác, khi Mỹ bị hút sâu vào Trung Đông, Đông Á tạm bớt sức ép. Sức mạnh trí và lực của Washington hiện phải chia năm xẻ bảy, cả ngân sách cũng dồn vào mặt trận mới. Một nước Mỹ bận tay ở xa khó còn dồn hết mũi nhọn về gần là điều Bắc Kinh chờ đợi. Trung Hoa không cần làm gì nhiều mà hưởng lợi vì đối phương phải rút bớt mắt nhìn khỏi khu vực mà họ xem là trọng tâm của thế kỷ này.

Đây là một cách nhìn. Còn một cách nhìn khác là liệu cái lợi ấy liệu có bền vững? Nước Mỹ xưa nay không chỉ được dựng bằng một cá nhân, mà còn bằng thói quen tự điều chỉnh sau mỗi lần chao đảo. Trump, trong mắt đồng minh, chỉ là một biến số dị thường. Một chính khách với lời lẽ gắt gao, hành xử thô bạo, ý chí trực xung, khó đoán và khó lường. Vì vậy, một khi ông rời ghế tổng thống, không ít nước sẽ dễ gác phần bất mãn sang một bên mà tự nhủ rằng đó là chuyện của Trump, chứ không hẳn là bản chất lâu dài của nước Mỹ. Chính chỗ đó Bắc Kinh phải dè chừng, bởi nếu đồng minh Mỹ tin cơn bão Donald Trump chỉ là nhất thời, họ sẽ nhanh chóng quay về quỹ đạo cũ.

Bắc Kinh như Ngư Ông đứng trên cạn chờ một sự suy giảm mà họ tin sẽ đến, trong khi Washington đang vật lộn giữa sóng lớn gắng giữ tay chèo đổi hướng cờ. Trump có thể làm Mỹ sứt mẻ niềm tin trong ngắn hạn, nhưng chính vì ông quá dị thường, quá lạc điệu với truyền thống chính trị Hoa Kỳ, nên nếu người kế nhiệm Ông sau này mềm mỏng hơn, ổn định hơn, khéo dàn xếp hơn, thì các đồng minh có thể sẽ sớm nguôi ngoai. Khi ấy, điều Trung Hoa mong đợi nhất, một nước Mỹ bị đẩy vào thế cô độc, sẽ không dễ thành. Phép tính của Bắc Kinh vì vậy không chỉ đặt vào chiến trường Iran, mà còn đặt vào độ bền của dư chấn Trump để lại.

Còn nữa, nếu trật tự thế giới thật sự đổ vỡ, Trung Hoa là kẻ chịu ảnh hưởng dây chuyền đầu tiên. Nền phồn vinh của họ cần ổn định, cần lưu thông, cần niềm tin. Người khôn không mong thiên hạ loạn quá lâu mà chỉ cầu mình đứng vững giữa loạn. Trong đường dài nhân thế, kẻ biết chuyển nguy thành cơ mới là kẻ thức thời.

Trong thế cờ hiện nay, Trung Hoa không mừng chiến hỏa, mà mừng sự suy yếu của đối thủ. Say cái lợi trước mắt sẽ dễ quên cái giá khi trật tự thế giới đổ vỡ. Vì sau cùng thì một nước sống bằng thương mại, xuất khẩu và chuỗi cung ứng toàn cầu như Trung Quốc luôn cần một thế giới có trật tự, có tuyến vận tải an toàn, có lòng tin tối thiểu giữa các nền kinh tế lớn.

Dù muốn dù không, Bắc Kinh không thể vừa khoanh tay đứng ngoài vừa mơ hưởng lợi. Nếu thật sự muốn giữ thế lâu dài, họ phải góp phần giảm khủng hoảng, mở lối trung gian, duy trì các mạch trao đổi năng lượng và thương mại. Nhưng đó mới chỉ là phần việc tối thiểu của một cường quốc có trách nhiệm. Điều Bắc Kinh đáng bị phê phán hơn là thói quen luôn nhìn chiến loạn như một cơ hội để bành trướng. Khi Trung Quốc nhân lúc thế giới rối ren mà lợi dụng mua rẻ dầu, ra sức tạo ảnh hưởng bằng mọi giá; tranh phần trên lưng tai họa của người khác, thì cái bức tường tai họa kia cũng có thể quay lại đè chính họ.

Về phía Washington, điều phải làm là thu quyền binh về lại đúng khuôn phép. Hoa Kỳ muốn giữ thế của mình cần một sách lược có đầu có cuối, có mục tiêu rõ ràng, được Quốc hội phê chuẩn, được đồng minh thuần phục, chứ không thể phó mặc đại cuộc cho những cơn bốc đồng của một lãnh tụ. Chỉ khi nào nước Mỹ cho thế giới thấy rằng họ vẫn là một quốc gia biết tự kiềm chế, biết tự sửa sai, biết dùng sức mạnh trong giới hạn luật pháp quốc tế và lương tri, thì vết nứt tín nhiệm do Donald Trump để lại mới có thể hàn gắn.
 
Nguyên Hòa
Nguồn tham khảo: The Economist (“Why the Iran war hurts China less than its rivals”; “How China hopes to win from the war”), Bruegel (“What the war in Iran means for China”), CNBC và Institute of Geoeconomics (“Is the Iran Operation Really About China?”).

Quyền lực có thể đẩy sử gia ra khỏi cửa, tháo gỡ triển lãm, xé sách, bắt tô vẽ quá khứ theo ý mình. Nhưng rồi cũng có ngày chính bàn tay thò vào sửa lịch sử ấy được lịch sử đóng khung và ghi lại, nguyên vẹn một bàn tay... thúi.
“Tầm quan trọng của Phật giáo cho thời đại của chúng ta” là bản Việt dịch từ nguyên tác Đức ngữ Die Bedeutung des Buddhismus für unsere Zeit do Nhà xuất bản Osla Schloss Verlag München – Neubiberg ấn hành lần thứ 2 năm 1924. Qua bài viềt, tác gỉả đề cao Phật giáo là liều thuốc duy nhất vô cùng hiệu quả để chống lại tình trạng mất phương hướng tinh thần và nhu cầu xã hội của thời hiện đại. Ông chỉ ra rằng nền văn hóa xã hội phương Tây gặp phải những mâu thuẫn nghiêm trọng và không có một giải pháp thoả đáng vì tin tưởng mù quáng vào Thiên Chúa giáo cũng như chủ nghĩa duy vật...
Người đàn ông đang lái xe chở nhóm công nhân đến công trường, bỗng bị một chiếc xe không biển số bám sát phía sau. Vài phút sau, ông bị bắn chết ngay trên tay lái. Sáu ngày sau, một thanh niên 25 tuổi bị chặn xe trên đường đi làm. Năm phát đạn liên tiếp bắn xuyên vào xe; một viên trúng ngay giữa đầu. Anh chết tại chỗ. Không phiên tòa. Không bồi thẩm đoàn. Không cơ hội biện hộ. Chỉ một quyết định sống chết, được những kẻ bịt mặt đưa ra trong tích tắc. Nếu độc giả cho rằng đây là chuyện xảy ra tại Việt Nam hay ở một xứ sở nơi băng đảng lộng hành, xin nghĩ lại. Đây là nước Mỹ. Năm 2026.
Từ khi ông Donald Trump trở lại giữ chức Tổng Thống Hoa Kỳ, chánh sách mậu dịch của Hoa Thịnh Đốn đổi khác nhiều. Chính phủ Mỹ lấy thuế khóa làm một phương tiện để vừa bảo hộ kỹ nghệ trong nước, vừa gây sức ép với những nước cùng mình giao thương. Thuế khi tăng, khi giảm; việc thương thuyết hôm trước còn thuận, hôm sau đã có thể trở mặt. Thoạt trông, ấy chỉ là chuyện mua bán giữa Hoa Kỳ với từng nước. Nhưng xét cho kỹ, mỗi phen Hoa Thịnh Đốn dựng thêm một hàng rào thuế khóa, Bắc Kinh lại có thêm một dịp để mở đường giao thương với những nước muốn tìm nơi khác mà nương tựa.
Đó là một trong những sự thật dịu dàng nhất của kiếp người, rằng chúng ta, một phần nào đó, là kết quả từ của những người đã dạy dỗ mình, ‘nhất tự vi sư, bán tự vi sư’. Donald Trump cũng có một người thầy theo nghĩa như thế. Từ năm 2016, truyền thông Mỹ đã lần tìm ra người thầy này của Trump: Roy Cohn, và gọi ông ta là “một trong những kẻ thù tồi tệ nhất của Liên Minh Châu Âu, người từng cố vấn cho Donald Trump.”
Tính đến thời điểm hiện tại của tài khóa 2026 (tháng 10, 2025 – tháng 9, 2026), thiếu hụt ngân sách liên bang Hoa Kỳ đã lên tới khoảng 1.8 nghìn tỷ USD, trong đó mức thiếu hụt của riêng tháng 7 là 432 tỷ USD, cao nhất kể từ tháng 3, 2021. Medicare tăng mạnh đã góp phần đẩy tổng con số lên cao, trong khi chính quyền vay nợ vẫn là một yếu tố đóng góp đáng kể. Tình trạng này đã đẩy tổng nợ quốc gia lần đầu tiên vượt mốc 40 nghìn tỷ USD, chủ yếu do chi phí lãi vay ròng gia tăng, các khoản chi cho chương trình phúc lợi bắt buộc và tác động từ các đạo luật chi tiêu mới được ban hành. Văn Phòng Ngân Sách Quốc Hội (Congressional Budget Office - CBO) dự đoán thâm hụt ngân sách cả tài khóa 2026 sẽ ở mức gần 1.9 nghìn tỷ USD.
Tổng Thống Donald Trump vừa đưa cuộc chiến thuế quan với Canada sang một vòng mới, áp thuế 50% lên khoảng $20 tỷ hàng nhập cảng từ nước láng giềng phía bắc, chỉ hơn hai tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Trên lý thuyết, đây là một đòn đánh vào Canada. Trong thực tế, nó cũng là một sắc thuế đánh vào kỹ nghệ Hoa Kỳ. Lý do khá rõ: sau nhiều thập niên tự do mậu dịch, hai nền kinh tế Hoa Kỳ và Canada đã đan vào nhau từ dầu thô, điện lực, thép, nhôm cho tới xe hơi và linh kiện. Đánh thuế một mắt xích ở Canada, nhiều khi chính hãng xưởng Mỹ lại là nơi gánh thêm phí tổn.
Mysticism: Christian and Buddhist là một trong những công trình tiêu biểu của Suzuki trong lĩnh vực nghiên cứu và đối thoại liên tôn. Tác phẩm được Nhà xuất bản George Allen & Unwin (London) ấn hành năm 1957 và được dịch giả Như Hạnh chuyển ngữ sang tiếng Việt với nhan đề Huyền học đạo Phật và Thiên Chúa giáo, do Nhà xuất bản Kinh Thi xuất bản năm 1974.
Một người mời bạn đi ăn tối. Bạn mệt, không muốn ra khỏi nhà, nhưng thay vì nói thật rằng tối nay chỉ muốn nằm yên, bạn đáp “Tiếc quá, tôi có hẹn mất rồi”. Một người quen hỏi cái áo mới có đẹp không. Bạn thấy chẳng đẹp chút nào, song vẫn mỉm cười: “đẹp lắm!” Một đứa trẻ chìa ra bức tranh nguệch ngoạc, không ai nỡ nói: “Con mèo này trông giống củ khoai.” Không nền dân chủ nào suy vong vì những câu nói dối vô hại ấy. Madeleine Aggeler của The Guardian, người từng thử sống hai tuần không nói dối vặt như thế cho rằng phần lớn chúng ta không nói dối vì có ý hại người. Ta nói dối vì sự thật bất tiện. Vì không muốn làm ai mất lòng. Hoặc chỉ vì một câu không thật ngắn hơn một lời giải thích thật.
Trong chương trình phát hình kéo dài hơn 6 phút trên đài truyền hình quốc gia VTV vào tối ngày 16/08/2026, lần đầu tiên, sau gần một năm rưỡi, công chúng mới được nghe công bố công khai cái gọi là kết quả điều tra về vụ tai nạn giao thông tại đường Nguyễn Huy Tự, Hà Nội. Bản tin xác nhận người cầm lái xe ô tô lấn trái, vi phạm Luật Giao thông Đường bộ làm chết một nữ sinh và khiến người cha mang thương tích nặng chính là cựu Đại biểu Quốc hội Nguyễn Sỹ Cương.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.