Chủ tịch Cục Dự Trữ Liên Bang Jerome Powell cho biết ông sẽ tiếp tục ở lại Hội Đồng Điều Hành của ngân hàng trung ương trong lúc chờ các vụ kiện do Tổng thống Donald Trump khởi xướng nhằm vào Fed được giải quyết.
Nếu mọi việc diễn ra trong một thời bình thường, Jerome Powell vừa dự xong phiên họp cuối cùng của ông tại Cục Dự Trữ Liên Bang (Fed). Tháng tới, ông sẽ trao ghế chủ tịch cho Kevin Warsh và rời luôn chiếc ghế còn lại của mình trong Hội Đồng Điều Hành Fed.
Nhưng đây không phải thời bình thường. Trong hoàn cảnh hiện nay, nước Mỹ có lợi hơn nếu Powell ở lại Fed, thay vì rời hẳn định chế này để trở thành một công dân đứng ngoài cuộc.
Trong suốt một năm qua, Tổng thống Donald Trump đã liên tục gây áp lực với Fed, một định chế đáng lẽ phải được độc lập trong việc ấn định chính sách tiền tệ. Áp lực ấy lên tới mức Bộ Tư Pháp mở cuộc điều tra hình sự nhắm vào Powell, dựa trên cáo buộc khó đứng vững rằng ông đã khai sai trước Quốc Hội về chi phí vượt dự toán trong công trình tu bổ các tòa nhà của Fed.
Bộ Tư Pháp đã hủy cuộc điều tra vào tuần trước. Nhưng câu hỏi chính vẫn còn đó: mối đe dọa đối với quyền độc lập của Fed đã thật sự qua đi chưa? Và nếu chưa, Powell sẽ bảo vệ quyền độc lập ấy hữu hiệu hơn khi còn ngồi trong Fed, hay khi đã ra ngoài?
Hôm thứ Tư, Powell cho biết ông sẽ tiếp tục ở lại Hội Đồng Điều Hành Fed sau khi nhiệm kỳ chủ tịch kết thúc ngày 15 tháng 5, “trong một thời gian sẽ được quyết định sau.” Nhiệm kỳ của ông trong hội đồng này còn kéo dài tới đầu năm 2028.
Quyền độc lập của ngân hàng trung ương không phải là chuyện xa vời của giới kinh tế học. Khi việc ấn định lãi suất không bị chính trị chi phối, lạm phát có nhiều cơ hội được giữ thấp hơn, và hệ thống tài chánh cũng an toàn hơn. Nhưng quyền độc lập ấy là một phần mong manh của nền dân chủ Mỹ. Nó dựa không chỉ trên luật lệ, mà còn trên những thông lệ được tôn trọng qua nhiều đời tổng thống.
Trump đã phá vỡ nhiều thông lệ ấy. Ông công khai đòi Fed hạ lãi suất, biến việc hạ lãi suất thành tiêu chuẩn chọn người vào Fed, tìm cách sa thải Lisa Cook khỏi Hội Đồng Điều Hành để giúp các nhân vật do ông bổ nhiệm nắm thế kiểm soát trong hội đồng gồm bảy người, và khuyến khích công tố viên Jeanine Pirro, người được ông lựa chọn, trong cuộc điều tra nhắm vào Powell.
Cho tới nay, quyền độc lập của Fed chưa bị phá sập là nhờ luật pháp. Tối Cao Pháp Viện đã tạm thời chặn nỗ lực của Trump nhằm loại Cook. Một thẩm phán liên bang cũng bác các trát đòi của Pirro, nói rằng cuộc điều tra có vẻ nhằm thay Powell bằng một người chịu làm theo ý Trump trong chính sách lãi suất.
Nếu Fed đã thật sự an toàn, Powell có lẽ đã yên tâm về hưu. Đó mới là thông lệ.
Theo luật, khi nhiệm kỳ bốn năm của một chủ tịch Fed chấm dứt, người ấy vẫn có thể ở lại Hội Đồng Điều Hành cho tới khi nhiệm kỳ riêng, tối đa 14 năm, kết thúc. Tuy nhiên, từ năm 1948 đến nay, chưa có chủ tịch Fed nào làm như vậy.
Lý do cũng dễ hiểu. Chủ tịch Fed điều hành chính sách lãi suất bằng cách thuyết phục Ủy Ban Thị Trường Mở Liên Bang (FOMC), gồm các thành viên Hội Đồng Điều Hành Fed và 12 chủ tịch ngân hàng dự trữ khu vực, trong đó năm người có quyền biểu quyết, cùng đi theo một hướng. Nếu một cựu chủ tịch vẫn ở lại hội đồng, người ấy có thể trở thành một trung tâm ảnh hưởng song song, gây khó cho vị chủ tịch mới. Vì vậy, thông lệ rời hẳn Fed sau khi hết nhiệm kỳ chủ tịch giúp giữ nếp làm việc cộng tác và phi đảng phái của định chế này.
Nhưng khi Trump phá vỡ thông lệ, Powell cũng có lý do để không làm theo thông lệ cũ.
Điểm then chốt nằm ở chỗ: sự hiện diện của Powell trong Fed có thể ảnh hưởng ra sao tới khả năng các công tố viên của Trump tiếp tục nhắm vào ông.
Ngay từ đầu, các cáo buộc của Pirro đã yếu. Chủ tịch Ủy Ban Ngân Hàng Thượng Viện nói Powell không phạm tội trong lời khai về công trình tu bổ các tòa nhà. Một thành viên của ủy ban, Thượng nghị sĩ Thom Tillis, Cộng Hòa-North Carolina, đòi cuộc điều tra phải được hủy như điều kiện để ông ủng hộ việc phê chuẩn Warsh. Tillis nói điều kiện ấy đã được đáp ứng, và Ủy Ban Ngân Hàng Thượng Viện hôm thứ Tư đã thông qua đề cử Warsh theo lằn ranh đảng phái.
Nhưng công tố viên có quyền rất rộng. Không có gì bảo đảm Pirro, hoặc một công tố viên khác, sẽ không mở lại cuộc điều tra cũ, hoặc mở một cuộc điều tra mới.
Randall Eliason, cựu công tố viên liên bang chuyên về tham nhũng công quyền và là giáo sư luật đã nghỉ hưu, nói thông thường, khi một hồ sơ đã bị hủy, công tố viên sẽ không mở lại trừ khi có thêm bằng chứng đáng kể. Nhưng ông cũng lưu ý rằng Bộ Tư Pháp hiện nay cho thấy rất ít quan tâm tới những quy tắc và thủ tục thông thường. Vì vậy, nếu ở vị trí Powell, ông sẽ có lý do để lo rằng việc hủy điều tra chỉ là cách dọn đường cho Warsh được phê chuẩn, rồi sau đó hồ sơ có thể được đem trở lại.
Nếu Powell rời Hội Đồng Điều Hành Fed, ông sẽ không còn tiếng nói trong việc ấn định lãi suất. Điều đó có thể khiến Trump bớt lý do để tiếp tục nhắm vào ông. Nhưng Trump cũng có thể kết luận rằng việc dùng cơ quan công lực làm áp lực đã buộc được Powell phải ra đi, rồi áp dụng cách ấy với người khác. Trump cũng từng tìm cách trả đũa những người ông xem là đối thủ, kể cả sau khi họ đã rời chức vụ. Tuần này, Bộ Tư Pháp đạt được một bản cáo trạng nhắm vào cựu Giám đốc Cục Điều Tra Liên Bang James Comey, sau khi các cáo buộc trước đó đã bị bác hồi năm ngoái.
Nếu Powell ở lại, Bộ Tư Pháp sẽ không nhắm vào một công dân thường, mà nhắm vào một thành viên đương nhiệm của Hội Đồng Điều Hành Fed. Khi đó, cái giá chính trị và pháp lý sẽ cao hơn nhiều. Powell có thể lập luận mạnh mẽ rằng đây là một nỗ lực nhằm kiểm soát chính sách tiền tệ bằng áp lực hình sự. Tối Cao Pháp Viện cũng đã cho thấy sự dè dặt trước nỗ lực của Trump nhằm sa thải Cook, vì lo ngại quyền độc lập của Fed bị xâm phạm.
Warsh, người được Trump chọn để thay Powell, nói ông coi trọng quyền độc lập của Fed. Nhưng cho tới nay, ông tránh nói rõ lập trường trong các hồ sơ liên quan tới Cook và Powell. Một khi trở thành chủ tịch Fed, Warsh sẽ khó tiếp tục giữ thái độ ấy. Hoặc ông rút lại sự bênh vực của Fed đối với Powell, hoặc ông xác nhận rằng đây là vấn đề của cả định chế, chứ không phải chuyện riêng giữa Trump và Powell.
Warsh có thể muốn xem cuộc chiến này là chuyện giữa Trump và Powell. Nhưng cách nhìn ấy chưa chắc có lợi cho Warsh, và cũng chưa chắc có lợi cho Fed.
Trường hợp Cook khác với trường hợp Powell. Trump tìm cách sa thải Cook dựa trên các cáo buộc liên quan tới hồ sơ vay mua nhà, xảy ra trước khi bà vào Fed. Còn với Powell, Trump tấn công ông vì những việc ông làm trong vai trò chủ tịch Fed. Công trình tu bổ các tòa nhà không phải do riêng Powell chấp thuận, mà do cả Hội Đồng Điều Hành Fed thông qua.
Vì vậy, Warsh có quyền lợi trực tiếp trong việc bảo vệ hệ thống và cách điều hành của Fed trước áp lực chính trị. Ông cũng không nên muốn mở một tiền lệ để Trump, hoặc một tổng thống Dân Chủ nào trong tương lai, có thể dựng lên một cái cớ tương tự nhằm loại bỏ chính Warsh nếu họ bất đồng với ông về chính sách tiền tệ.
Dĩ nhiên, vẫn còn câu hỏi lớn hơn: việc Powell ở lại sẽ ảnh hưởng thế nào tới lãi suất?
Nếu Powell ra đi, Trump có thể bổ nhiệm người của mình vào ghế ấy, thêm một lá phiếu ủng hộ việc hạ lãi suất. Xa hơn nữa, chính quyền có thể tìm cách can thiệp sâu hơn, kể cả việc nhắm tới các chủ tịch ngân hàng dự trữ khu vực. Những người chỉ trích Trump muốn Powell ở lại chính vì họ không muốn Trump có thêm quyền kiểm soát Fed.
Nhưng đó không phải là cách nhìn đúng nhất. Warsh sẽ thành công trong vai trò chủ tịch Fed không phải vì chung quanh ông toàn những người chỉ biết thuận theo, mà vì ông có thể đưa ra lập luận vững vàng và thuyết phục được đồng sự. Trong số những đồng sự ấy có Powell, người vốn nghiêng về chính sách lãi suất mềm hơn và đã nói rằng ông dự tính giữ vai trò kín đáo.
Nếu các thành viên còn lại của FOMC cảm thấy Powell chống Warsh vì tự ái cá nhân, họ sẽ không nghe ông. Nhưng nếu Powell ở lại để bảo vệ quyền độc lập của Fed, sự hiện diện ấy không phải là một trở ngại. Nó là lời nhắc rằng có những định chế chỉ còn đứng vững khi người ta không vội rời khỏi vị trí cần được giữ.
VB biên dịch - Theo Greg Ip, viết trên The Wall Street Journal ngày 30 tháng 4 năm 2026.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình