Ảnh minh họa: OpenAI
Khi vận động cho World Cup 2026, ông Donald Trump vẽ ra một nước Mỹ rực rỡ cờ xí, đón thế giới đến xem túc cầu và chiêm ngưỡng “vẻ đẹp, sự vĩ đại” của quốc gia, lại vừa thúc đẩy kỹ nghệ du lịch. Nhưng khi trái bóng vừa lăn trận đầu trên đất Mỹ, người ta nói đến nước Mỹ bằng những chữ khác: chiếu khán bị bác, khách bị câu lưu ở phi trường, bìa báo ngoại quốc châm biếm. Đó không hẳn là bức tranh ông Trump đã bán cho cử tri khi hứa dùng World Cup để “trình diễn nước Mỹ”.
Ở một phía, Nhà Trắng muốn chứng tỏ với cử tri MAGA rằng biên giới đã có kỷ luật: di dân bất hợp pháp bị truy bắt, khách ngoại quốc bị soát kỹ, cơ quan kiểm soát biên giới cứng rắn, nghiêm khắc. Ở phía kia, cùng lúc, Hoa Kỳ lại muốn đóng vai chủ nhà dễ chịu cho ngày hội túc cầu, nơi người ta vẫn quen tạm gác chuyện chính trị. Hai vai ấy, khi nhập làm một, cho ra một hình ảnh tréo cẳng, với khẩu hiệu “America Welcomes the World” treo trước cửa, nhưng phía sau là một rừng rào cản và nghi ngại.
Theo giới tổ chức, đã có trên hai chục cầu thủ, nhân viên và giới chức liên quan World Cup gặp trở ngại về chiếu khán hay nhập cảnh Hoa Kỳ. Trường hợp gây nhiều bàn tán nhất là ông Omar Abdulkadir Artan, trọng tài Somalia do FIFA chọn, bị thẩm vấn hơn 10 giờ tại phi trường Miami, đưa vào phòng tạm giữ rồi buộc rời khỏi Hoa Kỳ. Giới chức Mỹ nói họ thấy dấu hiệu liên hệ với thành phần của một tổ chức khủng bố; phía Somalia thì chỉ biết người của họ đã đi, bị giữ, rồi bị gửi trả lại, mà không được nghe một lời giải thích cho ra đầu đuôi. Trong một cuộc chơi mà từng cú đá được soi chậm trên màn ảnh, thủ tục đối với một con người xem ra lại không được rõ ràng như vậy.
Trong lúc đó, các thành phố từ Boston, Miami đến Kansas City đã bắt đầu thấy cổ động viên áo quần sặc sỡ ngoài đường phố. Song song với đám đông ấy là những người đã tốn hàng ngàn Mỹ kim mua vé, vé máy bay, thuê phòng khách sạn, rồi dừng lại ở cửa lãnh sự hoặc quầy an ninh phi trường. Họ là khán giả của một thứ World Cup khác: World Cup của giấy tờ, dấu mộc và thái độ viên chức, nơi một cái gật hay lắc đầu quan trọng hơn mọi kỳ công ghi bàn trên sân cỏ.
Chính quyền Trump từng cố tách giải đấu ra khỏi chiến dịch siết chặt di trú bằng cách lập thủ tục ưu tiên xin chiếu khán cho người có vé và dành ngoại lệ cho vận động viên. Trên giấy tờ, đường ranh được vạch sẵn: an ninh là một chuyện, World Cup là chuyện khác. Nhưng những cuộc bố ráp di trú, các vụ câu lưu ồn ào đối với khách ngoại quốc ở sân bay, và dòng tin tức về chiến dịch “lập lại trật tự nơi biên giới” trong mấy tháng qua đã tạo một bầu không khí dè dặt. Một số nước Âu châu sửa khuyến cáo du hành sang Mỹ sau khi công dân họ bị giữ ở cửa khẩu. Số liệu chính phủ cho thấy khách quốc tế đến Hoa Kỳ năm 2025 giảm 5,5.
Báo chí ngoại quốc có thêm dịp vẽ lại chân dung vị tổng thống Mỹ. Trên bìa một số tạp chí Pháp và Đức, hình ông Trump và nhân viên di trú bịt mặt đi kèm hàng chữ “Welcome to America” hoặc “Kẻ phá đám”. Ở Á Căn Đình, một hãng điện tử mở cuộc khuyến mãi tặng máy truyền hình cho 100 người đầu tiên chứng minh mình đã bị từ chối chiếu khán Mỹ. Trong một thế giới bình thường, bị bác đơn xin visa là chuyện riêng tư, có phần xui xẻo; trong thế giới của World Cup 2026, nó có thể trở thành tờ giấy chứng nhận thời cuộc, đủ đổi lấy một chiếc tivi mới.
Theo ước tính ban đầu, Hoa Kỳ có thể đón khoảng 1,2 triệu khách ngoại quốc trong suốt giải kéo dài một tháng, với mức đóng góp kinh tế lên tới 17,2 tỷ Mỹ kim. Nhưng khảo sát của Hiệp hội Khách sạn và Nhà trọ Hoa Kỳ cho thấy gần 80% cơ sở tại các thành phố có tổ chức trận đấu ghi nhận lượng đặt phòng thấp hơn dự trù; khoảng 70% cho rằng trở ngại chiếu khán và tình hình căng thẳng trên thế giới đang kềm hãm số người sang Mỹ xem World Cup. Đây không chỉ là những con số thất thu; nó giống một bản kiểm kê lặng lẽ về cái giá phải trả khi một quốc gia đặt “thông điệp cứng rắn” lên trên sự dễ chịu của vai trò chủ nhà.
Giới chức trong chính quyền Trump không xem đó là cái giá quá đắt. Bị hỏi về khó khăn của khách sang xem World Cup, Tổng thống Trump nói hôm thứ Tư: “Chúng tôi đang theo dõi rất sát để bảo đảm những người đúng đắn mới được vào nước Mỹ.”
Với nhiều người ở ngoài nước Mỹ, World Cup vẫn là dịp tạm gác tranh chấp. Lần này, họ nhận ra rằng chính trị đã vào sân từ trước tiếng còi khai trận. Ông Brett Bruen, cựu nhà ngoại giao Hoa Kỳ, nay điều hành một hãng tham vấn, nhận xét: “Trong ngày World Cup mở màn, câu chuyện đáng lẽ phải là việc mọi người sum họp, nhưng rốt cuộc người ta lại nói đến cách ông Trump và ê-kíp của ông làm cho vận động viên, khán giả và cả thế giới khó tham dự.” Theo ông, thay vì trải thảm đón chào, nước Mỹ đang dựng lên vô số bảng hiệu khiến người ta ngần ngại. Một quốc gia có thể vẫn mạnh về quân sự và kinh tế, nhưng trong sinh hoạt quần chúng, một tấm bảng “đừng đến” treo lâu ngày rồi cũng gây ra hậu quả của nó.
Hoa Kỳ đứng ra tổ chức World Cup chung với Gia Nã Đại và Mễ Tây Cơ, trong đó 78 trên tổng số 104 trận diễn ra tại các thành phố Mỹ. Ông Trump từng nói muốn nhân dịp này trình bày “giải túc cầu lớn nhất, an toàn nhất và phi thường nhất trong lịch sử.” Câu nói ấy khi đặt cạnh những hàng rào vô hình nơi cửa khẩu, người ta có cảm tưởng ông dựng một sân vận động rất lớn ở lưng chừng sa mạc, rồi chỉ mở vài cánh cổng nhỏ cho khách bước qua.
Các trục trặc trên đường vào Mỹ cho thấy đó không chỉ là cảm tưởng. Một cầu thủ Ghana, Thomas Partey, bị Gia Nã Đại từ chối chiếu khán và không thể ra sân trong trận mở đầu. Đội tuyển Iran phải dời nơi tập luyện từ Arizona sang Tijuana bên Mễ Tây Cơ sau khi việc xin chiếu khán gặp khó và cuộc chiến Hoa Kỳ – Iran làm kế hoạch tập huấn tại Mỹ đổ vỡ; Bộ Nội an Hoa Kỳ nói các cầu thủ Iran chỉ được vào Mỹ một ngày trước mỗi trận, nhưng một số thành viên đội bóng và nhân viên liên hệ vẫn bị bác đơn hoặc chờ mãi chưa có chiếu khán. Một cầu thủ Iraq bị giữ gần bảy giờ tại phi trường Chicago, điện thoại bị khám xét; nhiếp ảnh viên của đội thì bị từ chối vào Mỹ. Cầu thủ và nhân viên của vài đội khác cũng gặp rắc rối tương tự, khiến lịch trình sang Mỹ bị chậm ngay trước giờ bóng lăn.
Xét từng hồ sơ một, người ta luôn có thể viện dẫn một điều khoản, một mối nghi. Nhưng ở bình diện rộng hơn, hình ảnh còn lại khá đơn giản: bóng đã gần đến khung thành, mà khán giả lẫn cầu thủ vẫn bị kẹt ở vòng rào thủ tục.
Trở lại với ông Artan, người bỗng trở thành gương mặt tiêu biểu của cuộc đụng độ giữa World Cup và chính sách biên giới. Dù đã có chiếu khán Mỹ, hộ chiếu ngoại giao và giấy tờ FIFA đầy đủ, ông vẫn bị thẩm vấn 10 giờ liền tại Miami về tình hình chính trị Somalia và tổ chức al‑Shabaab, nhóm vũ trang liên hệ al‑Qaeda vùng Sừng Phi Châu. Điện thoại, máy điện toán và các thiết bị khác của ông bị giữ lại. Phía Hoa Kỳ cho rằng họ thấy dấu hiệu liên hệ với phần tử bị nghi khủng bố, rồi im lặng. Về phía Somalia, họ yêu cầu làm rõ sự việc và nhắc lại một nguyên tắc tưởng như rất căn bản: mọi cáo buộc phải dựa trên dữ kiện được kiểm chứng, bằng chứng đáng tin và đúng thủ tục.
Ông Artan đã qua vòng xét duyệt của viên chức lãnh sự Mỹ và được cấp chiếu khán, lại đi trên hộ chiếu ngoại giao kèm thư chấp thuận của bộ trưởng thanh niên và thể thao Somalia. Bị buộc phải rời Hoa Kỳ, ông trở lại Mogadishu sáng thứ Tư và được trên một trăm người chờ sẵn ở phi trường, quấn cờ quốc gia lên người ông để khích lệ. Ông nói với những người đến đón: “Tôi sẽ có mặt ở kỳ World Cup tới và tiếp tục làm rạng danh Somalia. Dù chuyện gì vừa xảy đến, tôi không nản lòng.”
Chẳng bao lâu sau, Liên đoàn Túc cầu châu Âu mời ông làm trọng tài trận Siêu Cúp châu Âu ngày 12 tháng 8.
Nguyên Hòa tổng hợp
Nguồn: tóm dịch từ bài Trumps "World Cup Runs Into His Border Security Crackdown" đăng trên Wall Street Journal ngày 12 tháng 6.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình