Reuters: “Lợi thế của Đảng Cộng Hòa về vấn đề kinh tế đã suy giảm dần trong nhiệm kỳ hiện tại của ông Trump và biến mất hoàn toàn trong những tháng gần đây.”
Các yếu tố kinh tế, đặc biệt là chi phí sinh hoạt, là những mối quan tâm hàng đầu đối với cử tri trước thềm cuộc bầu cử tháng 11, tác động mạnh mẽ đến tâm lý công chúng cũng như cương lĩnh tranh cử của các ứng cử viên. Các tiền lệ lịch sử cho thấy tình hình tài chính cá nhân của cử tri—thường được gọi là "vấn đề túi tiền"—là một trong những dấu hiệu đáng tin cậy nhất để dự báo kết quả bầu cử. Các yếu tố kinh tế then chốt ảnh hưởng đến cử tri là lạm phát, chi phí nhà ở, chi phí chăm lo sức khỏe, tiền lương, và thị trường lao động.
Kết quả cuộc thăm dò mới nhất của Reuters/Ipsos vào cuối tháng 8 vừa qua cho thấy 70% người trưởng thành tại Mỹ tham gia khảo sát không tán thành cách tiếp cận vấn đề chi phí sinh hoạt của Đảng Cộng Hòa. Trong khi đó, khoảng 21% có ý kiến trái ngược. Đại đa số cử tri Dân Chủ tham gia khảo sát (93%) không tán thành cách quản lý của ông Trump, và chỉ 3% cho biết họ ủng hộ. Tiếp theo là nhóm cử tri độc lập, với khoảng 75% không tán thành cách ông xử lý vấn đề này, so với chỉ 12% ủng hộ. Phần lớn cử tri Cộng Hòa được hỏi ủng hộ cách tiếp cận của ông Trump, mặc dù cũng có một tỷ lệ đáng kể người trả lời thuộc đảng này không tán thành. Các con số lần lượt là 52% và 39%.
LẠM PHÁT
Giá cả các mặt hàng thiết yếu hằng ngày như thực phẩm, xăng dầu, và những tiện nghi công cộng hay tư nhân như điện, nước, hơi đốt, điện thoại, Internet vẫn là thước đo chính cho những lo ngại của người tiêu dùng.
Người dân Mỹ trên khắp cả nước đang phải chật vật với chi phí đắt đỏ cho các nhu cầu thiết yếu vốn đã tăng vọt sau đại dịch. Cuộc đối đầu của Tổng Thống Donald Trump với Iran cùng chính sách thuế quan toàn cầu của ông đang tiếp tục đẩy lạm phát lên cao. Chi phí sinh hoạt cao từng là một trong những lợi thế lớn nhất của ông Trump, giờ đây lại trở thành điểm bất lợi đối với ông. Trong một cuộc thăm dò do tờ Financial Times phối hợp cùng Focaldata thực hiện vào tháng 8 vừa qua, có tới 64% cử tri đã đăng ký không tán thành cách Tổng Thống xử lý vấn đề lạm phát.
Một bài phân tách của Financial Times cho thấy rằng ở cấp độ quốc gia, chỉ số giá tiêu dùng (consumer price index) đo lường mức độ lạm phát đã gia tăng vì chiến tranh với Iran do ông Trump phát động vào ngày 28 tháng 2. Chỉ số giá tiêu dùng vào tháng 7 cho thấy lạm phát ở mức 3.5% so với cùng thời gian vào năm ngoái – một sự cải thiện so với các mức cao hơn ghi nhận gần đây – nhưng vẫn cao hơn mức bình thường của giai đoạn trước đại dịch.
Hệ quả này chủ yếu thể hiện qua chi phí năng lượng gia tăng. Tuy nhiên, chiến tranh Iran cũng đẩy giá các mặt hàng khác lên, như thực phẩm, do chi phí nhiên liệu tăng đối với khu vực chuyên chở và phân bón trong khu vực nông nghiệp, đồng thời lan truyền sang các lĩnh vực khác của nền kinh tế.
Giá thực phẩm đã biến động trong suốt nhiệm kỳ của Tổng Thống Trump và không phải mọi thay đổi đều bắt nguồn từ các quyết định hành pháp. Ví dụ, giá thịt bò đang ở mức cao kỷ lục do tình trạng lạm phát, lãi suất tăng, chi phí thức ăn chăn nuôi đắt đỏ và một phần do hạn hán.
Trong khi đa số người dân Mỹ nghèo đi trong tình trạng kinh tế bết bát hiện nay, Trump và gia đình và các tỉ phú đã giầu có lại càng hơn hàng tỉ bạc khi Trump còn ngồi trong Nhà Trắng.
CHI PHÍ CHĂM SÓC SỨC KHỎE TĂNG VỌT
Theo một nghiên cứu của Brookings Institution, chi phí chăm sóc sức khỏe và các khoản chi phí y tế tự trả đang đứng đầu danh sách những lo ngại về kinh tế của người dân Mỹ, trong khi chi phí chăm sóc trẻ em tốn kém đang khiến nhiều phụ nữ phải thôi việc để ở nhà chăm lo con cái. Các vấn đề về chăm sóc sức khỏe và khả năng chi trả nói chung sẽ trở thành những yếu tố then chốt đối với cử tri trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026 và tổng tuyển cử năm 2028.
Một phân tích của Tax Policy Center cho thấy các thay đổi về thuế trong khuôn khổ One Big Beautiful Bill Act (OBBBA) do Tổng Thống Trump ký thành luật vào July 4, 2025, chỉ ở mức khiêm tốn và chủ yếu mang lại lợi ích cho các gia đình có thu nhập trung bình và cao. Quan trọng hơn, bản phân tích này lập luận rằng cấu trúc phức tạp của OBBBA — vốn chia khoản tín dụng thuế thành hai loại: loại được hoàn lại và loại không được hoàn lại — thực chất lại bỏ rơi trẻ em thuộc nhóm 20% hộ gia đình có thu nhập thấp nhất. Việc gắn quyền lợi này với các mức sàn thu nhập và nghĩa vụ thuế cụ thể đã tạo ra một rào cản mang tính cơ cấu, khiến những gia đình cần sự hỗ trợ thiết thực nhất lại không thể tiếp cận được nguồn trợ giúp đó.
Các thay đổi khác về quy định thuế trong dự luật OBBBA bao gồm việc biến Đạo Luật Cắt Giảm Thuế Và Việc Làm Năm 2017 (TCJA) thành luật vĩnh viễn, thay đổi cách thức tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của người dân, và cắt giảm ngân sách cho một số chương trình an sinh xã hội; trong đó, các khoản cắt giảm lớn nhất nhắm vào Medicaid và Đạo Luật Chăm Sóc Sức Khỏe Giá Cả Phải Chăng (ACA). Nhiều tổ chức đã cảnh báo rằng OBBBA sẽ cắt giảm 1 nghìn tỷ USD ngân sách dành cho Medicaid – chương trình hỗ trợ người lớn có thu nhập thấp, trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người khuyết tật – trong khi các sàn giao dịch bảo hiểm thuộc ACA được thiết kế để giúp các gia đình thuộc tầng lớp lao động và trung lưu chi trả bảo hiểm y tế thông qua các khoản trợ cấp.
Việc cắt giảm hai chương trình này sẽ khiến hàng triệu người mất quyền lợi chăm sóc sức khỏe, đồng thời làm tăng chi phí đối với hàng triệu người khác. Chẳng hạn, một nghiên cứu của Center on Budget and Policy Priorities cho thấy khoảng 15 triệu người sẽ mất quyền lợi chăm sóc sức khỏe vào năm 2034, và thêm 4.2 triệu người nữa sẽ mất quyền lợi bảo hiểm từ sàn giao dịch ACA. OBBBA được dự báo sẽ làm gia tăng số lượng người không có bảo hiểm hoặc có bảo hiểm không đầy đủ, do các thay đổi về luật pháp đẩy phí bảo hiểm hàng năm tăng cao. Gánh nặng từ việc cắt giảm ngân sách Medicaid sẽ đè nặng lên các cơ sở chăm sóc dài hạn như viện dưỡng lão – nơi mà dự luật này cũng trì hoãn việc áp dụng các tiêu chuẩn chăm sóc của liên bang.
CHI PHÍ NHÀ Ở
Chi phí nhà ở tại Mỹ đang ở mức cao kỷ lục do tốc độ tăng giá nhà và giá thuê nhà đã vượt xa mức tăng tiền lương trong nhiều năm qua. Lãi suất vay mua nhà cao và giá thuê nhà tăng ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập khả dụng cũng như niềm tin của người tiêu dùng.
Giá nhà hiện nay ở mức cao kỷ lục. Giá trung vị (median price) của nhà tại Mỹ đạt mức 440,660 USD vào giữa năm, đánh dấu chuỗi tăng giá liên tục trong 36 tháng. Theo Joint Center for Housing Studies thuộc Đại học Harvard, 43.5 triệu hộ gia đình Mỹ đã chi hơn 30% lợi tức cho nhà ở trong năm 2024. Kể từ năm 2017, thu nhập bình quân tăng 43%, trong khi giá bán nhà tăng vọt 81% và giá thuê nhà tăng 54%.
Một trong những nguyên nhân chính khiến giá nhà ở tăng cao là việc thiếu hụt hàng triệu nhà ở tại Mỹ do tốc độ xây dựng chậm chạp trong nhiều năm qua. Mức lãi suất cao khiến các sở hữu chủ hiện tại không muốn hoặc khó bán nhà và làm trầm trọng thêm tình trạng khan hiếm nguồn cung. Sự leo thang của phí bảo hiểm nhà ở, chi phí bảo trì và thuế bất động sản địa phương đã gây thêm áp lực tài chính, ngay cả đối với những chủ nhà đã trả hết nợ mua nhà. Các quy định nghiêm ngặt của địa phương về sử dụng đất hạn chế việc xây dựng các dự án mật độ cao và nhà ở đa gia đình tại những khu vực đô thị có nhu cầu lớn.
Việc thuê nhà chịu ảnh hưởng trực tiếp của việc thiếu nhà ở tại Mỹ. Theo Apartment List National Rent Report, mức giá thuê trung vị (median rent) trên toàn quốc vào khoảng 1,390 USD. Trong khi đó, Zillow ghi nhận mức trung bình cao hơn, dao động từ gần 1,900 USD đến 2,000 USD tùy thuộc vào loại hình nhà ở là nhà đơn lập hay nhà đa gia đình.
CHIẾN TRANH THUẾ QUAN VỚI CANADA.
Cuộc chiến thương mại giữa Hoa Kỳ và Canada đã leo thang mạnh mẽ trở lại sau khi các cuộc đàm phán thương mại song phương đã đổ vỡ vào cuối tháng 8 năm 2026. Tổng Thống Donald Trump và Thủ Tướng Canada Mark Carney đang sa vào một cuộc đối đầu căng thẳng với những rủi ro lớn, bao gồm việc áp đặt thuế quan nặng nề, các biện pháp trả đũa và những lời lẽ công kích cá nhân gay gắt.
Vào ngày 22-8-2026 Hoa Kỳ áp mức thuế 50% đối với lượng hàng hóa nhập khẩu từ Canada trị giá 20 tỷ USD. Các khoản thuế này nhắm vào những lĩnh vực trọng yếu như thép, nhôm, gỗ xẻ và ô tô. Vào ngày 8-9-2026 Canada cho biết sẽ có các biện pháp thuế đáp trả theo nguyên tắc "tương đương về giá trị" (dollar-for-dollar). Với mức thuế 50% tương ứng nhắm vào lượng hàng hóa trị giá lên tới 20 tỷ USD từ Hoa Kỳ, các biện pháp này sẽ tác động đến thép, sản phẩm từ sữa, thiết bị gia dụng, máy móc nông nghiệp, bột giấy/giấy và hàng điện tử của Mỹ.
Tổng Thống Trump đe dọa sẽ áp thêm mức thuế 50% vào ngày 1-1-2027 đối với ô tô, xe tải và linh kiện ô tô sản xuất tại Canada nếu hai bên không đạt được thỏa thuận. Hành động này gia tăng sức ép lên một ngành công nghiệp vốn có chuỗi cung ứng gắn kết chặt chẽ xuyên biên giới.
Các nhà kinh tế cảnh báo rằng thuế quan sẽ làm tăng chi phí đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ vốn phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu thô từ Canada. Chiến tranh thương mại này có thể gây chấn động kinh tế tại các tiểu bang buôn bán đáng kể với nước láng giềng phương bắc như Michigan, Ohio, Alaska, Maine, và Iowa, gây thêm bất lợi cho Đảng Cộng Hòa về tình trạng lạm phát và cuộc tranh cử vào Thượng Viện vào tháng 11 vì đây là những tiểu bang chiến địa.
Các tiểu bang này sở hữu nhiều ngành công nghiệp—bao gồm thủy sản, phụ tùng ô tô, lâm sản và nông sản—với các mặt hàng được xuất khẩu qua biên giới phía bắc, trong khi hàng hóa nhập khẩu từ Canada lại được bày bán tại nhiều hệ thống bán lẻ ở Mỹ. Iowa không có đường biên giới hay vùng biển giáp với Canada, nhưng lại xuất khẩu sang Canada nhiều hàng hóa hơn so với bất kỳ quốc gia nào khác.
QUAN ĐIỂM CỦA TRUYỀN THÔNG MỸ
CNN nhận định rằng việc các cuộc đàm phán thuế quan giữa Mỹ và Canada đổ vỡ một cách đầy kịch tính đang châm ngòi cho một cuộc chiến tranh thương mại toàn diện. Và quyền kiểm soát Thượng viện của Tổng thống Trump có thể sẽ trở thành nạn nhân.
Vấn đề nằm ở chỗ là sáu tiểu bang "chiến trường" – những nơi sẽ quyết định đảng nào nắm quyền kiểm soát Thượng Viện Mỹ – lại phụ thuộc nhiều vào hoạt động thương mại với người láng giềng phía bắc. Chẳng hạn như Michigan. Hãy nhìn vào tiểu bang này: Michigan có chung đường biên giới và đạt tổng kim ngạch thương mại 65 tỷ USD với Canada ngay trong năm ngoái, trong đó phần lớn đến từ ngành công nghiệp xe hơi.
Tiếp đến là Ohio. Tiểu bang này ghi nhận quan hệ thương mại trị giá 34 tỷ USD với Canada trong năm ngoái, biến Canada trở thành đối tác xuất khẩu hàng đầu với khoảng cách bỏ xa các thị trường khác. Và tất nhiên còn có Maine, nơi tổng kim ngạch xuất khẩu sang Canada còn lớn hơn cả tổng kim ngạch xuất khẩu sang 16 thị trường nước ngoài tiếp theo cộng lại.
MS NOW công nhận rằng chi phí sinh hoạt hiện nay rất đắt đỏ. Dù bạn đang ở cửa hàng thực phẩm, trạm xăng, hay chỉ đơn thuần là đang ngồi tại bàn bếp và loay hoay tìm cách xoay xở chi tiêu... thì chúng ta đều thấy rõ tác động từ cuộc xung đột liên quan đến Iran ngay tại các trạm xăng. Chúng ta cũng cảm nhận được ảnh hưởng của các mức thuế quan, bất kể bạn là chủ doanh nghiệp nhỏ hay chỉ là người tiêu dùng. Và cử tri... họ hoàn toàn nhận thức được những quyết định mà các quan chức dân cử đã đưa ra cũng như cách những quyết định đó đang tác động trực tiếp đến họ vào lúc này...
The Wall Street Journal phân tách một cách kỹ lưỡng rằng Đảng Cộng Hòa đang mất dần lợi thế trong mắt cử tri về vấn đề kinh tế. Những lo ngại dai dẳng về chi phí sinh hoạt đang làm xói mòn hình ảnh của đảng này với tư cách là lực lượng có năng lực quản lý nền kinh tế tốt hơn, ngay trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Quan điểm của cử tri về nền kinh tế đang đặt ra mối đe dọa rõ ràng đối với [Đảng Cộng Hòa] trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay. Đây cũng là nỗi lo ngại được các chiến lược gia khác của đảng chia sẻ. Đối với Đảng Cộng Hòa, nỗi lo lớn nhất là những cử tri từng ủng hộ đảng này vì tin rằng ông Trump sẽ giúp giảm bớt gánh nặng chi phí sinh hoạt có thể sẽ không đi bỏ phiếu hoặc chuyển sang ủng hộ phe đối thủ vào tháng 11 tới.
Một hệ quả của tâm lý tiêu cực này là sự đảo chiều đáng kể trong đánh giá của cử tri về năng lực quản lý kinh tế của Đảng Cộng Hòa. Tại nhiều cuộc thăm dò, số lượng cử tri coi Đảng Dân Chủ là bên quản lý nền kinh tế tốt hơn Đảng Cộng Hòa đang chiếm ưu thế
—Một điều hiếm thấy trong những năm gần đây.
Nếu Đảng Dân Chủ có thể duy trì lợi thế về vấn đề kinh tế và giành được cách biệt hai con số trong nhóm cử tri độc lập như một số cuộc thăm dò đã chỉ ra, thì kịch bản về một "Làn sóng Xanh" (chiến thắng áp đảo của Đảng Dân chủ) hoàn toàn có thể xảy ra, [một chiến lược gia của Đảng Cộng Hòa] nhận định.
Reuters trình bầy kết quả thăm dò của Reuters/Ipsos được thực hiện vào cuối tháng 8 vừa qua cho thấy lần đầu tiên sau một thập kỷ, người dân Mỹ đánh giá Đảng Dân Chủ là lực lượng quản lý nền kinh tế tốt hơn so với Đảng Cộng Hòa. Cuộc khảo sát cũng cho thấy tỷ lệ ủng hộ đối với hiệu quả điều hành của Tổng thống Donald Trump đã giảm xuống còn 35%.
Kết quả này – thu thập từ cuộc thăm dò cho thấy cách ông Trump xử lý nền kinh tế (bao gồm cả tình trạng giá năng lượng tăng cao do cuộc xung đột với Iran) có thể gây bất lợi cho cơ hội của đảng ông trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, sự kiện sẽ quyết định đảng nào nắm quyền kiểm soát Quốc Hội trong hai năm tới.
Lợi thế của Đảng Cộng Hòa về vấn đề kinh tế đã suy giảm dần trong nhiệm kỳ hiện tại của ông Trump và biến mất hoàn toàn trong những tháng gần đây, khi tài chính của các hộ gia đình Mỹ bị ảnh hưởng bởi giá xăng tăng vọt sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhắm vào Iran hồi tháng 2 cùng cuộc xung đột âm ỉ kể từ đó.
Axios nhận định rằng Trump nỗ lực quảng bá về nền kinh tế nhưng cử tri không mấy mặn mà. Những tuyên bố của Tổng thống Trump về thành quả kinh tế đang vấp phải tâm lý bất mãn của cử tri trước tình trạng giá cả leo thang, trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đang đến gần.
Tại sao điều này quan trọng. Sự bất mãn về kinh tế đang mở ra cơ hội cho đảng Dân chủ khai thác vấn đề vốn thường mang tính quyết định đối với kết quả bầu cử — đồng thời có thể giúp họ xóa bỏ thế đa số mong manh của đảng Cộng Hòa tại Quốc Hội vào tháng 11 tới. Trước đó, Trump từng gạt bỏ những lo ngại về kinh tế, khẳng định với cử tri rằng giá cả sẽ giảm và cho rằng vấn đề khả năng chi trả chỉ là chiêu trò do các đối thủ chính trị dựng lên nhằm gây bất lợi cho chính quyền của ông cũng như đảng Cộng Hòa.
Nguyễn Quốc Khải
THAM KHẢO
* Morgan Stanley, “Affordability Could Tip Tight Midterm Elections.” August 5, 2026.
* Ryan Mancini, “Democrats Favored On Cost Of Living In New Survey.” The Hill, April 26, 2026.
* Eva Xiao, Ian Hodgson, and Joel Suss. “US affordability tracker: the data that could decide the 2026 midterms.” Financial Times, August 25, 2026.
* Keesha Middlemass, “The caregiving crisis and the 2026 vote.” Brookings Institution, April 2, 2026.
* Andrew Daniller, Andy Cerda, Hannah Hartig, and Baxter Oliphant, “As the 2026 Midterms Approach, Economy Is Front and Center.” Pew Research Center, July 23, 2026.
* Megan Butler, “Economic issues are driving voter choice in 2026 midterms.” Courthouse News Service, July 23, 2026.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình