Phép lạ Colombia và chuyện đánh đàm...
Trong chuyến tranh cử tổng thống Hoa Kỳ, nếu Nghị sĩ Barack Obama thăm viếng Colombia, đúng lúc đó, nếu Thống đốc Bill Richardson của tiểu bang New Mexico lại đi Venezuela đàm phán với Tổng thống Hugo Chavez để vận động lực lượng phiến loạn thân cộng FARC tại Colombia phóng thích một số con tin. Và nếu các con tin được trả tự do ngay sau khi Obama rời Colombia, Obama sẽ là con diều.
Chuyện ấy không xảy ra, và có quá nhiều cái "nếu".
Có máu Latino, Thống đốc Dân Chủ Bill Richardson quả là nhà ngoại giao đã từng thương thuyết nhiều hồ sơ nhạy cảm và coi đó là thành tích của mình. Là Tổng thống chống Mỹ có môn bài của Venezuela, Hugo Chavez quả là có yểm trợ "Lực lượng Võ trang Cách mạng Colombia" FARC và cũng đã từng hứa hẹn làm trung gian để thương thuyết việc FARC giải phóng các con tin nhằm đổi lấy việc phóng thích các đặc công của mình. Và Barack Obama quả nhiên là vẫn chủ trương thương thuyết, tận dụng phương tiện ngoại giao để giải quyết các mâu thuẫn trên thế giới.
Nhưng Obama không đi Colombia. Lại còn đả kích việc Hoa Kỳ ký kết Thỏa ước Thương mại Tự do với xứ này.
Ngược lại, Nghị sĩ John McCain mới đi thăm Colombia. Và khi chuyến đi kết thúc, Quân lực xứ này giải phóng 15 con tin trong một chiến dịch thần diệu tưởng như chỉ có trong trí tưởng tượng của Hollywood. Nhiều người lập tức tưởng tượng là đã có sự toa rập giữa Colombia và Chính quyền Bush để trao tặng một vòng hoa chiến thắng cho McCain.
Tưởng tượng láo khoét!
Đầu đuôi câu chuyện là mùng hai vừa qua, Quân lực Colombia đã cứu được 15 con tin bị lực lượng FARC giam giữ từ nhiều năm nay. Trong số này, ngôi sao sáng nhất là Ingrid Betancourt, 46 tuổi, một Nghị sĩ Colombia lai Pháp (thân mẫu người Pháp), đã tốt nghiệp trường "Science Po" của Paris và từng lấy chồng Tây. Bà bị bắt từ đầu năm 2002 khi đang tranh cử Tổng thống Colombia và trở thành con tin nổi tiếng nhất thế giới vì sự vận động can thiệp của Chính quyền Pháp - kể cả vận động với Hugo Chavez.
Ngoài Nghị sĩ Betancourt, có ba người Mỹ cũng đã bị bắt từ năm 2003. Là nhân viên một hãng tư, họ qua đó thực hiện một dự án cho chính phủ là quan sát một khu vực trồng cần sa, nhưng máy bay bị bắn hạ, viên phi công và một sĩ quan Colombia lập tức bị xử tử, họ bị giữ làm con tin. Bốn nhân vật này là bốn con bài sáng nhất của nhóm FARC, dùng làm vật đổi chác để đòi tự do cho các đặc công đã sa lưới, đòi Chính quyền Colombia tại Bogota phải dành một khu cấm địa, một vùng phi quân sự cho họ, đòi các chính quyền Âu châu phải gỡ tên họ ra khỏi danh sách khủng bố. (Còn lại là 11 quân nhân Colombia đã bị bắt giữ từ nhiều năm.)
Chúng ta sẽ khó biết hết sự thật vì thói thường người ta không bao giờ bạch hóa các thành quà tình báo mà chỉ nghe nói đến những thất bại. Nhưng, những chi tiết được tiết lộ cho thấy là Quân lực Hoa Kỳ đã giải mã được tin tức trao đổi bên trong tổ chức FARC và theo dõi hệ thống thông tin của họ từ lâu. Dùng ngay đường dây thông tin ấy, các đơn vị hữu trách Colombia đã đánh lừa quân khủng bố, rằng một lãnh tụ FARC là Alfonso Cano cần chuyển các con tin qua một căn cứ khác. Thực hiện việc chuyển trại là các đặc công FARC đi cùng một tổ chức phi chính phủ thuộc loại thân hữu, bằng trực thăng sơn trắng.
Đơn vị tiếp nhận con tin ấy thực ra là biệt kích Colombia được ngụy trang. Trên trực thăng sơn trắng, họ bắt luôn viên chỉ huy của căn cứ FARC rồi cho các con tin biết sự thật! Đây là một vụ giải phóng con tin không tốn một viên đạn hay một giọt máu. Mưu lược và kỹ thuật được tận dụng, trong khi nhiều đơn vị biệt kích khác đã kín đáo bao vây cả căn cứ để phòng khi tuột tay...
Nhưng chuyện ấy ăn nhậu gì việc chuyện bầu cử tại Hoa Kỳ"
Khi một quốc gia bị một nhóm thân cộng tổ chức thành lực lượng võ trang và dùng ma túy làm cơ sở kinh tài, mỗi khuynh hướng chính trị tại Mỹ lại muốn giải quyết một cách. Cứng rắn hay mềm giẻo. Đánh hay đàm, dụng binh hay dụng lễ. Barack Obama thuộc trường phái chủ đàm và sẵn sàng tìm cách hoà giải với các đối thủ, John McCain thì chủ chiến.
Nhưng, tại một quốc gia bị đe dọa nội chiến và chính quyền đã có lúc phải bó tay, cả an ninh lẫn quân đội có khi còn hợp tác với địch để tồn tại, vấn đề lại không đơn giản sạch sẽ như chính trường Hoa Kỳ mong muốn.
Tổng thống Alvaro Uribe Velez đã được bầu lên từ năm 2006 với lời hứa chấn chỉnh quân đội và giải trừ phiến quân bằng sức mạnh. Ông từ chối mọi giải pháp hoà đàm hay tương nhượng và còn tố giác với bằng chứng, rằng Chính quyền Hugo Chavez là ngầm yểm trợ lực lượng FARC.
Chiến lược cứng rắn của ông bắt đầu có kết quả: khả năng của quân đội Colombia có cải tiến và lực lượng FARC bị tổn thất nặng, nhiều thủ lãnh bị loại khỏi vòng chiến. Hoa Kỳ có yểm trợ Colombia trong việc huấn luyện, trang bị và nhất là chia sẻ mọi tin tức cần thiết về tình báo.
Một thành quả của chiến lược đó là mùng một tháng Ba vừa qua, thủ lãnh số hai của FARC là Raul Ryes đã bị hạ sát trong mật khu - nằm trong lãnh thổ xứ Ecuador - và các tài liệu hay máy điện toán thu thập trong căn cứ đã cung cấp nhiều thông tin quý hoá cho quân đội Colombia. Có thể rằng đấy là cơ sở tin tức chuẩn bị chiến dịch giải cứu vừa rồi. Cũng nhờ những thông tin đó mà người ta biết thêm về vai trò - và cả sự yểm trợ - của vài Nghị sĩ thân cộng của Colombia và nhất là của Tổng thống Hugo Chavez trong cách xoay trở của FARC.
Lực lượng FARC hiện còn chừng 9.000 tay súng và giữ khoảng 700 con tin, nhưng không có ai sáng giá như Nghị sĩ Betancourt và ba người Mỹ. Dù bị thất thế và đẩy lui dần, FARC vẫn còn kiểm soát được đường dây cần sa và sẽ còn gây rối. Nhưng, sau những thắng lợi liên tiếp của quân đội Colombia, FARC sẽ tàn lụi dần và hết khả năng trở thành mũi xung kích của phong trào phiến loạn tại Nam Mỹ. Thất bại của FARC cũng là một thất bại cho con đường cách mạng kiểu Hugo Chavez tại Venezuela.
Giữa hai chiến lược đánh và đàm, chiến lược cứng rắn của Tổng thống Alvaro Uribe có kết quả khó phủ nhận. Cũng vậy, việc Hoa Kỳ tích cực yểm trợ Colombia đã có kết quả và cho thấy rằng Quốc hội Hoa Kỳ nên sớm thông qua Thỏa ước Thương mại hai bên đã ký kết.
Tháng Ba vừa qua, khi Colombia còn cân nhắc những biện pháp giải phóng con tin, cả John McCain lẫn Barack Obama đều còn chưa rõ về số phận của mình ở vòng tranh cử sơ bộ trong đảng. Trong cuộc tranh cử, khi quyết định thăm viếng Colombia và Mexico, McCain chưa chắc đã biết chiến dịch giải phóng hô mùng hai mà Nghị sĩ Betancourt gọi là "phép lạ". Nhưng ông qua thăm mấy nơi đó vì nguyên tắc, để nhấn mạnh tới quyền lợi liên đới của Hoa Kỳ với các nước Nam Mỹ.
Theo chủ trương tận dụng giải pháp ngoại giao, Obama không mấy tin tưởng vào chiến lược cứng rắn của Colombia và còn kịch liệt chống lại Thỏa ước Thương mại giữa Mỹ và Colombia. Quốc hội Mỹ trong tay đảng Dân Chủ cũng vậy, muốn bác bỏ Thỏa ước này và còn đòi ngâm tôm việc yểm trợ quân sự cho Colombia ("Plan Colombia" của Chính quyền Bush).
Nghĩa là bỉ mặt đồng minh mà lại sẵn sàng đối thoại với kẻ thù!
Giải pháp ngoại giao đó không đem lại kết quả - Chính quyền Pháp của Tổng thống Nicolas Sarkozy đã thấy điều đó khi đích thân vận động. Ngược lại, chính là sự hợp tác khắng khít giữa giới chức quân sự Mỹ và Colombia đã khiến ba con tin người Mỹ được kip về nhà ăn mừng lễ Độc lập sau năm năm tù đầy!
Một cơ hội bằng vàng cho McCain giải thích thêm vì sao ông lại tranh cử ở tận Colombia!
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình