Trong cuộc chiến meme ngày càng quyết định ai “thắng” về mặt kể chuyện, Iran không chỉ cạnh tranh – họ đang thắng. (Hình: trang X của Explosive Media)
Thông minh! Sáng tạo! Máu lửa! Nghệ thuật! Vui nhộn! Thẩm mỹ... Rất nhiều tính từ để có thể mô tả về các phim Lego Movie do trí tuệ nhân tạo (AI) làm ra đang phủ đầy các mạng xã hội TikTok, X, Instagram, Bluesky hơn tháng qua. Chủ nhân của những video này là nhóm Explosive Media, chưa đến 10 thanh niên ở độ tuổi đôi mươi, từ Iran.
Mỗi video của Explosive Media đón nhận hàng triệu lượt xem cùng vô số bình luận. Các danh khoản mạng xã hội của chính phủ Iran chia sẻ lại. Nhóm biểu tình "No Kings" ở Hoa Kỳ sử dụng để phản đối chiến tranh. Thông điệp chính trị truyền tải trong các video này mang tính trực diện và đậm chất hoạt hình – đúng tính chất là những nhân vật Lego vuông vức nhưng sống động và đầy cá tính.
‘Đi với ma mặc áo giấy’
Có vẻ cách lên án chiến tranh với các hình ảnh tang thương, lời nhạc buồn bã, đã không còn tương thích trong thời đại này. Iran từng tung ra đoạn phim quốc tang sau cái chết của 168 đứa trẻ vô tội, những đứa trẻ đi học và không trở về vì cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran. Quốc gia này không ngần ngại cho cả thế giới thấy dân tộc họ đã đào 168 huyệt mộ để làm nơi chôn cất những đứa trẻ. Sau những điều này, lãnh đạo nước Mỹ chưa một lần lên tiếng bày tỏ sự hối hận hay chí ít là lời xin lỗi đến những đứa trẻ vô tội. Bộ trưởng Ngoại Giao Israel khi đến Pakistan để đàm phán đã mang theo 168 di ảnh của nạn nhân đặt trên phi cơ. Rồi chiến sự vẫn diễn ra. Kẻ gây chiến vẫn loay hoay trong đầm lầy do chính họ tạo ra.
Đến lúc Iran dùng chính “thói quen” của kẻ thù để làm thông điệp.
Trong khi tổng thống Trump mỗi ngày “bắn” ra những tuyên bố không đồng nhất trên Truth Social và đăng ảnh AI về bản thân, thì Explosive Media đang chiếm sóng mạng xã hội bằng những video thông minh và hợp thời đại. Những video AI sống động với nhân vật minifigure bằng nhựa hóa thành trò châm biếm vui nhộn nhưng đầy gay gắt. Tổng thống Hoa Kỳ, thông qua chính những phát ngôn của mình bỗng trở thành kẻ gây chiến vụng về, tìm mọi cách để đẩy lùi dư luận khỏi hồ sơ Epstein. Giám đốc FBI say bí tỉ với chai bia trên tay. Phó Tổng thống JD Vance lạc lối không có đường ra, để cuối cùng nằm gục trên thảm hoa vàng rực rỡ.
Các nhân vật Lego trong phim của Explosive Media đại diện cho người Iran hân hoan khi hỏa tiễn bay về phía Tel Aviv, trong khi nền nhạc rap cũng do AI tạo ra vang lên. Ca khúc đó có tên là "L.O.S.E.R”; "Hãy nếm mùi tro tàn của thất bại” và nhiều ca khúc khác. Trên một ngôi mộ Lego khắc dòng chữ: "R.I.P. Donald John Trump.” Tòa Bạch Ốc bùng cháy dữ dội sau khi trúng hỏa tiễn.
Trong một đoạn clip, những hỏa tiễn Lego mang theo thông điệp bằng tiếng Anh nhằm tưởng niệm tất cả mọi người, từ người Mỹ bản địa, những người dân làng tại Việt Nam, cho đến những người da đen bị đánh cắp nhân phẩm.
Dòng chữ in hoa chạy trên màn hình tuyên bố: "CUỘC BÁO THÙ CHO TẤT CẢ.”
Một video ám chỉ đến những tin đồn cho rằng Benjamin Netanyahu đã bị sát hại trong các cuộc tấn công của Iran và bị thay thế bằng một bản sao "deepfake.” Một video khác, “ăn theo” những đồn đoán đầy cuồng nhiệt trên mạng xã hội về tình hình sức khỏe của ông Trump, khắc họa hình ảnh một vết bầm tím đang lan rộng trên bàn tay của nhân vật tổng thống Lego. Một đoạn clip khác lại cho thấy Trump Lego đang săm soi những bức ảnh chụp chính ông và ông Netanyahu nằm trong hồ sơ của Jeffrey Epstein. Ngay sau đó, để tạo sự đánh lạc hướng, ông ta liền phóng đi hỏa tiễn đã tấn công một trường nữ sinh tại Iran vào Tháng Hai.
Nhóm Explosive Media đã đăng những video đầu tiên theo phong cách Lego khi Hoa Kỳ và Israel không kích nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran hồi Tháng Sáu năm ngoái. Khi cuộc chiến nổ ra vào 28/2, đại diện của nhóm này lên tiếng: “Đội ngũ của chúng tôi đã sẵn sàng, các kế hoạch đã được thiết lập, động cơ đã khởi động, và chỉ trong vòng ngày thứ hai, những video theo phong cách Lego đã hoạt động trở lại.” Họ bắt đầu liên tục cho ra các video mới. Họ viết kịch bản, sau đó tạo dựng phần hình ảnh tương ứng bằng AI cùng các công cụ chỉnh sửa kỹ thuật số.
“Nếu làm việc toàn thời gian, chúng tôi có thể sản xuất một video dài hai phút trong khoảng 24 giờ,” người đại diện của nhóm nói trong cuộc phỏng vấn với NewYorker.
Không chỉ kịch bản, đồ họa, kỹ thuật, mà phần nhạc nền cũng do nhóm này thực hiện. Explosive Media xây dựng phim trên các bản rap AI tự tạo – những bản diss anthem tiếng Anh hung hăng, dễ nghe với 'hook' chuyên nghiệp. “L.O.S.E.R”, chế giễu bằng điệp khúc “Taste the ash of defeat.” Bản khác có tên “LIAR” với rapper giọng Anh cất lời về lòng tham của Mỹ, tin giả và sự sụp đổ của đế chế.
Âm nhạc, đó là tuyên truyền dễ gây nghiện. Những video Lego tràn ngập chất gây nghiện đó.
“Noob, Noob, Noob! Cúi xuống, cúi xuống, cúi xuống!
Trò chơi kết thúc, sự thật đã được phơi bày!
Noob, Noob, Noob! Cúi xuống, cúi xuống, cúi xuống!
Giơ cờ lên, ngươi đã bị đánh bại rồi!...”
“Noob” là tiếng lóng chỉ một người non trẻ, thiếu kinh nghiệm hoặc kỹ năng trong một lĩnh vực, đặc biệt là trò chơi điện tử và công nghệ. Người đàn ông la hét, giơ nấm đấm loạn xoạn trong không gian là minifingure mang dáng dấp mà nhìn vào ai cũng biết đó là tổng thống Hoa Kỳ. Cùng với “chiến hữu” có gương mặt của Netanyahu đang trốn dưới gầm bàn, tay cầm tấm bảng có chữ “Epstein File”, cả hai run sợ trước đội quân Lego có in cờ Iran.
Nền nhạc Rap hùng hồn, vui nhộn:
“Một ông vua giữa sa mạc đầy cát, đang bợ đít để đổi lấy một thương vụ
Nốc cạn "vàng đen”, cảm giác ấy thế nào?
Môi bẩn thỉu, dầu nhỏ giọt, ngươi đang dần mất kiểm soát
Khát khao dầu mỏ, trong khi chính tay ngươi đang nhấn chìm con tàu!...”
Nhóm Explosive Media đưa cả những bài nhạc của họ lên Apple Music, Spotify. Họ mời cả thế giới chiêm ngưỡng “trận đánh” của một đội quân chưa đến 10 người.
Vì sao là Lego?
Explosive Media nhận lời phỏng vấn với BBC. Họ chấp nhận xuất hiện trước ống kính nhưng với điều kiện từ sau lưng, hoặc chỉ thấy một phần gương mặt. Đại diện của nhóm, được gọi là Mr. Explosive, trả lời rất đơn giản và “vuông vức” như một thanh Lego khi được hỏi vì sao chọn Lego.
“Vì Lego là ngôn ngữ của thế giới.”
Dù “đi với ma mặc áo giấy” nhưng chọn một thứ ngôn ngữ chung của nhân loại để truyền thông điệp. Không ảo tưởng. Không khác biệt tôn giáo. Không phô trương sức mạnh. Một phần không nhỏ con người trên hành tinh này đã lớn lên với những viên gạch đủ màu sắc đó, hoặc ít nhất là qua các bộ phim. Từ điều cơ bản đó, họ thêm chút thẩm mỹ, sáng tạo, chút hồn nhiên, chút ngây thơ. Những bạo lực, chết chóc trong chiến tranh thật bỗng trở nên vui nhộn, sống động khi nó diễn đạt qua những thứ đồ chơi bằng nhựa.
Họ nhờ sự hỗ trợ của AI để đạt được chất lượng và thông điệp muốn truyền tải. Mr. Explosive nói với NewYorker: “Chúng tôi tin rằng cách truyền thông chủ đạo của Israel và Mỹ thường khắc họa những hành vi sử dụng vũ lực, sự bất công, sự xâm lược và thậm chí là bạo lực theo một cách bóng bẩy và đầy lôi cuốn, thông qua sức mạnh của truyền thông. Hãy nhìn thẳng vào sự thật, sự thật thường trần trụi và tẻ nhạt. Nếu không làm nó bóng bẩy lên thì nó khá đơn độc.”
Người Mỹ trong hơn 10 năm qua đã quen với kiểu công kích theo phong cách MAGA. Sự công kích theo thời gian càng tăng dần ở mức độ phỉ báng, nhục mạ, đến báng bổ, cỡ như “bác sĩ Trump Giêsu” hay “Đức Giáo Hoàng Trump AI.”
Vài giờ sau, Explosive Media tung ra một bản Lego “Fake Jesus”, chế giễu hình ảnh đó là sự tự sùng bái ảo tưởng, đồng thời liên kết nó với sự tàn sát ở Gaza và Iran.
Cho nên, sẽ không tránh được những nhận định cho rằng các video Lego này cũng chỉ xoay quanh một thứ chủ nghĩa câu view nào đó. Thêm nữa, chủ đề được đề cập vốn không nhẹ nhàng chút nào. Đó là cuộc chiến đang diễn ra và cướp đi sinh mạng của hàng ngàn người. Thế nhưng, ngôn ngữ hình ảnh được sử dụng lại mang tính hài hước, như có ý làm nhẹ đi sự việc.
Nhưng điều đó không có nghĩa rằng những đoạn phim Lego đó đang “tầm thường hóa” thương vong của hai phía trong cuộc chiến.
Mr. Explosive nói: “Mỗi phân cảnh, mỗi khung hình, từng chi tiết ẩn giấu và mọi ý tưởng trong các tác phẩm của chúng tôi đều tựa như những đứa con tinh thần của chính mình.”
Ông trích dẫn một câu tục ngữ Ba Tư, “Điều xuất phát từ trái tim chắc chắn sẽ chạm đến trái tim” và bày tỏ hy vọng rằng các video của nhóm có thể truyền cảm hứng cho người xem bằng cách mang lại "một cách nhìn về một tinh thần khác biệt—một điều gì đó thi vị hơn, đậm chất nhân văn hơn, và có lẽ là cũng dịu dàng hơn đôi chút.”
Explosive Media tự đặt mình vào "một cuộc chiến giữa sự thật và dối trá." Mr. Expolisve nói: "Một lời răn đầy trí tuệ từ Kinh Qur'an: 'Người cao quý nhất chính là kẻ luôn giữ trọn sự chính trực’”
Mr. Explosive đã thừa nhận trong cuộc phỏng vấn với BBC rằng chính quyền Iran thực chất là một "khách hàng" của họ. Điều đó cũng như Truth Social của tổng thống Trump là khách hàng của một nhóm (hoặc một) thiếu niên nào đó thích chơi trò AI. Nhưng, có một sự tương phản rất rõ ràng.
Nỗ lực AI vụng về, tự cao tự đại, hồ đồ, của một bên trở thành mục tiêu chế giễu. Trong khi các sản phẩm Lego của Iran thống trị thuật toán, định hình nhận thức toàn cầu về cuộc xung đột. Trong cuộc chiến meme ngày càng quyết định ai “thắng” về mặt kể chuyện, Iran không chỉ cạnh tranh – họ đang thắng.
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình