Ukraina là nước lớn ở vùng Đông Âu, rộng hơn 600 ngàn cây số vuông, với 45 triệu
dân. Ukraina là nước lớn sau nước Nga trong Liên bang Xô viết trước đây.
Năm 2005, cuộc Cách mạng màu Da cam diễn ra qua cuộc nổi dậy không bạo lực của nhân dân, chống cuộc bầu tổng thống gian lận năm 2004, đưa đến một cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên năm 2005.
Tổng thống dân chủ Victor Ioutchtchenko hồi ấy đã cử Thủ tướng mới là bà Ioula Timochenko một nhà kinh doanh 45 tuổi có tinh thần cải cách và đổi mới, được Quốc hội mới thông qua. Bà nhận chức Thủ tướng Ukraina từ ngày 24 tháng 1 năm 2005, đến ngày 8 tháng 9 năm 2005 bà mất chức thủ tướng do sự phá hoại gây rối của cánh hữu trong và ngoài quốc hội. Sau đó bà trở thành người lãnh đạo của liên minh các lực lượng đối lập. Cuộc đấu tranh chịnh trị khá gay go, phức tạp, để đến hơn 2 năm sau, bà lại được cử làm Thủ tướng lần thứ hai, từ ngày 18 tháng 12 năm 2007 đến ngày 11 tháng 3 năm 2010, bà lại bị mất chức.
Cuộc Cách mạng Da cam ở Ukhaina đã trải qua những thăng trầm bi thảm. Đó là do nhiều nguyên nhân chính trị- kinh tế- địa lý. Di sản của thời kỳ Xô viết phụ thuộc vào nước Nga còn dai dẳng. Đảng CS Ukraina vốn là bộ phận của đảng CS Liên Xô cũ vẫn tồn tại tuy chỉ còn là một đảng nhỏ, hoạt động ngăn cản trào lưu dân chủ. Chính quyền Putin ở Nga vẫn không muốn Ukraina ngả hẳn sang phía phương Tây, ngăn chặn mong muốn của đông đảo nhân dân Ukraina gia nhập khối Liên Âu và đồng Euro. Chính quyền Nga tận dụng tình hình Ukraina còn mắc nợ nước Nga, còn phải nhập dầu và hơi đốt từ nước Nga, tâm lý của một bộ phận nhân dân các tỉnh giáp nước Nga nói tiếng Nga và muốn gắn bó với nước Nga, để làm cho tình hình không ổn định.
Phái hữu dựng lên vụ án kinh tế mang tính vu cáo bà Ioula Timochenko trong thời kỳ trước và trong khi làm thủ tướng để hòng ám hại bà. Ngành tư pháp còn rơi rớt kiẻu cách cũ thời Xô viết ra lệnh quản thúc bà từ ngày 14/12/2010. Họ chụp cho bà tội cố tình vi phạm pháp luật về quản lý kinh tế, thiếu trách nhiệm để làm mất mát tài sản quốc gia. Phiên xử của Tòa án thủ đô Kiev ngày 11 tháng 10 năm 2011 tuyên án 7 năm tù giam. Bà bị đối xử rất tàn bạo trong tù, bị đánh đập thâm tím nhiều nơi trên cơ thể, rồi bị đau lưng, bà không còn đủ sức đến dự phiên tòa phúc thẩm ngày 1 tháng 12 năm 2012. Bà nhiều lần tuyệt thực phản đối chế độ nhà giam tàn bạo như thời phát xít và xô viết. Tháng 5/2012 tổng thống CH LB Đức đã hủy bỏ chuyến thăm chính thức Ukraina vì vụ án chính trị mang hình thức kinh tế này.
Cũng vào dịp ấy ủy viên đối ngoại của Liên Âu là bà Catherine Ashton lên tiếng cảnh báo rằng sẽ hủy thỏa ước thương mại Liên Âu – Ukraina nếu đại sứ Liên Âu không được đến thăm bà I. Timochenko đang ốm nặng trong nhà tù và chính quyền Ukraina đã phải nhượng bộ. Sau đó bà được đưa vào bệnh viện ở Kharkiv để khám và chữa bệnh do một bác sỹ Đức do bà lựa chọn đảm nhiệm.
Theo tin của các hãng tin AP, AFP từ Kiev, ngày 21/2/2014 Quốc hội Ukraina đã bỏ phiếu quyết định trả tự do tức thời cho bà I.Timochenko. Ngày 22 bà đã ra khỏi nhà giam. Ngày 22/2 Quốc hội cũng đã cử một nhà hoạt động chính trị, được coi là cánh tay phải của bà I.Timochenko làm Chủ tịch quốc hội thay cho ông Vlodymyr Rybak, người thân tín của Tổng thống Victor Yanukovych. Có tin Tổng thống Victor Yanukovych - rất thân với tổng thống Nga Putin, - đã rời thủ đô Kiev đi Kharkiv. Ông tuyên bố không từ chức và tố cáo đây là ‘’một cuộc đảo chính bất hợp pháp’’. Lập tức chiều thứ bảy 22/2 quốc hội họp bỏ phiếu phế truất tổng thống V. Yanukovitch và ấn định cuộc bầu cử mới sẽ diễn ra ngày 25 tháng 5 tới. Trong khi nhân dân vẫn tập trung ở quanh quảng trường Độc Lập để thẽo dõi tình hình, một bộ phận nhân dân tràn vào dinh Tổng thống đã bỏ ngỏ. Có 2 sự kiện quan trọng nữa đồng thời diễn ra ngày 22/2, Bộ trưởng công an mới được cử là thuộc phe đối lập trước đây và người phát ngôn của quân đội Ukraina tuyên bố quân đội trung lập, không tham gia chính trị, không đàn áp nhân dân. Quân đội Ukraina là quân đội lớn có 70 vạn quân, và từng có vũ khí nguyên tử, hiện đã để lại vũ khí nguyên tử cho nước Nga và tham gia hiệp ước các nước không có vũ khí hạt nhân.
Tất cả sự chuyển biến có thể nói là hoành tráng, nhanh chóng trên đây là do cuộc xuống đường đông đảo của nhân dân thủ đô Kiev tại Quảng trường Độc Lập từ ngày thứ ba và thứ tư (19/2 và 20/2) đòi tổng thống Yanukovych và chính phủ từ chức, thả các tù nhân chính trị. Cảnh sát đã bắn vào người biểu tình,những người biểu tình đã dùng gậy đá chống lại, đốt xe, bắt giữ hàng chục nhân viên công an. Xung đột dữ dội đã gây nên 80 người chết.
Ngày 20/2 các ngoại trưởng Đức, Pháp và Ba Lan đã thay mặt khối Liên Âu đến Kiev dự họp cùng tổng thống và đại diện phe đối lập để đi đến thỏa thuận giải quyết cuộc xung đột là phía chính quyền rút lực lượng đàn áp, những người biểu tình giải tán, sẽ sửa đổi hiến pháp theo hướng dân chủ hóa và sẽ tổ chức bàu cử trong năm 2014. Ngày 22 và 23/2/2014 là 2 ngày lễ tang tưởng nhớ những người đã chết trong những ngày vừa qua. Hãng tin AP và AFP cho biết nhiều sỹ quan và nhân viên bộ công an Ukraina đã đứng về phía nhân dân, tán thành cuộc xuống đường của dân thủ đô và từ chối không đàn áp người biểu tình. Nhiều đoạn phim tả cảnh đoàn kết giữa nhân dân và lực lượng công an giữa quảng trường Độc Lập được truyền đi trên màn ảnh thời sự quốc tế.
Lực lượng đối lập ở Ukraina đã giành thắng lợi nổi bật trong thời gian rất ngắn, khi lòng dân đã quyết và khi cả khối Liên Âu hết lòng ủng hộ. Cuộc cách mạng màu da cam trải qua thăng trầm đã tái sinh qua một cuộc đấu tranh quyết liệt chống đàn áp, đòi quyền dân chủ và nhân quyền. Lực lượng đối lập đã lớn mạnh đang có thế thượng phong vì hợp lòng dân và có sự ủng hộ của cả khối Liên Âu cũng như của toàn thế giới dân chủ. Điều rất quan trọng là nước Nga đã cử phái viên Vladimir Loukine đến Kiev, tuy ông này không tham gia ký thỏa thuận chung nói trên nhưng tuyên bố điều ấy không có nghĩa là Nga phản đối. Tuy Nga không hài lòng, nhưng rất khó lòng can thiệp vì chính ông Putin cũng đang gặp khó khăn trước phong trào đối lập đang phát triển ở Nga.
Các nhà bình luận thời sự quốc tế ở Paris, Berlin, London … đều cho rằng các nước CS cũ ở Trung Âu như Ba Lan, Tiệp, Đông Đức thuộc CH LB Đức phát triển và ổn định đã có tác động lớn đối với tình hình Ukraina. Cả khối Liên Âu sẽ giúp Ukraina về vật chất khắc phục những tổn thất do những ngày rối loạn vừa qua gây nên.
Màn truyền hình không ngừng truyền đi cảnh giữa quảng trường thanh niên nam nữ ca hát mừng cuộc ‘’ Cách mạng của Nhân dân ‘’, chào mừng bà I. Timochenko được tự do, quyết giữ vững thành quả của cuộc Cách mạng màu Da cam đã có bước phát triển mạnh mẽ mới.
Bùi Tín, VOA’s Blog
Năm 2005, cuộc Cách mạng màu Da cam diễn ra qua cuộc nổi dậy không bạo lực của nhân dân, chống cuộc bầu tổng thống gian lận năm 2004, đưa đến một cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên năm 2005.
Tổng thống dân chủ Victor Ioutchtchenko hồi ấy đã cử Thủ tướng mới là bà Ioula Timochenko một nhà kinh doanh 45 tuổi có tinh thần cải cách và đổi mới, được Quốc hội mới thông qua. Bà nhận chức Thủ tướng Ukraina từ ngày 24 tháng 1 năm 2005, đến ngày 8 tháng 9 năm 2005 bà mất chức thủ tướng do sự phá hoại gây rối của cánh hữu trong và ngoài quốc hội. Sau đó bà trở thành người lãnh đạo của liên minh các lực lượng đối lập. Cuộc đấu tranh chịnh trị khá gay go, phức tạp, để đến hơn 2 năm sau, bà lại được cử làm Thủ tướng lần thứ hai, từ ngày 18 tháng 12 năm 2007 đến ngày 11 tháng 3 năm 2010, bà lại bị mất chức.
Cuộc Cách mạng Da cam ở Ukhaina đã trải qua những thăng trầm bi thảm. Đó là do nhiều nguyên nhân chính trị- kinh tế- địa lý. Di sản của thời kỳ Xô viết phụ thuộc vào nước Nga còn dai dẳng. Đảng CS Ukraina vốn là bộ phận của đảng CS Liên Xô cũ vẫn tồn tại tuy chỉ còn là một đảng nhỏ, hoạt động ngăn cản trào lưu dân chủ. Chính quyền Putin ở Nga vẫn không muốn Ukraina ngả hẳn sang phía phương Tây, ngăn chặn mong muốn của đông đảo nhân dân Ukraina gia nhập khối Liên Âu và đồng Euro. Chính quyền Nga tận dụng tình hình Ukraina còn mắc nợ nước Nga, còn phải nhập dầu và hơi đốt từ nước Nga, tâm lý của một bộ phận nhân dân các tỉnh giáp nước Nga nói tiếng Nga và muốn gắn bó với nước Nga, để làm cho tình hình không ổn định.
Phái hữu dựng lên vụ án kinh tế mang tính vu cáo bà Ioula Timochenko trong thời kỳ trước và trong khi làm thủ tướng để hòng ám hại bà. Ngành tư pháp còn rơi rớt kiẻu cách cũ thời Xô viết ra lệnh quản thúc bà từ ngày 14/12/2010. Họ chụp cho bà tội cố tình vi phạm pháp luật về quản lý kinh tế, thiếu trách nhiệm để làm mất mát tài sản quốc gia. Phiên xử của Tòa án thủ đô Kiev ngày 11 tháng 10 năm 2011 tuyên án 7 năm tù giam. Bà bị đối xử rất tàn bạo trong tù, bị đánh đập thâm tím nhiều nơi trên cơ thể, rồi bị đau lưng, bà không còn đủ sức đến dự phiên tòa phúc thẩm ngày 1 tháng 12 năm 2012. Bà nhiều lần tuyệt thực phản đối chế độ nhà giam tàn bạo như thời phát xít và xô viết. Tháng 5/2012 tổng thống CH LB Đức đã hủy bỏ chuyến thăm chính thức Ukraina vì vụ án chính trị mang hình thức kinh tế này.
Cũng vào dịp ấy ủy viên đối ngoại của Liên Âu là bà Catherine Ashton lên tiếng cảnh báo rằng sẽ hủy thỏa ước thương mại Liên Âu – Ukraina nếu đại sứ Liên Âu không được đến thăm bà I. Timochenko đang ốm nặng trong nhà tù và chính quyền Ukraina đã phải nhượng bộ. Sau đó bà được đưa vào bệnh viện ở Kharkiv để khám và chữa bệnh do một bác sỹ Đức do bà lựa chọn đảm nhiệm.
Theo tin của các hãng tin AP, AFP từ Kiev, ngày 21/2/2014 Quốc hội Ukraina đã bỏ phiếu quyết định trả tự do tức thời cho bà I.Timochenko. Ngày 22 bà đã ra khỏi nhà giam. Ngày 22/2 Quốc hội cũng đã cử một nhà hoạt động chính trị, được coi là cánh tay phải của bà I.Timochenko làm Chủ tịch quốc hội thay cho ông Vlodymyr Rybak, người thân tín của Tổng thống Victor Yanukovych. Có tin Tổng thống Victor Yanukovych - rất thân với tổng thống Nga Putin, - đã rời thủ đô Kiev đi Kharkiv. Ông tuyên bố không từ chức và tố cáo đây là ‘’một cuộc đảo chính bất hợp pháp’’. Lập tức chiều thứ bảy 22/2 quốc hội họp bỏ phiếu phế truất tổng thống V. Yanukovitch và ấn định cuộc bầu cử mới sẽ diễn ra ngày 25 tháng 5 tới. Trong khi nhân dân vẫn tập trung ở quanh quảng trường Độc Lập để thẽo dõi tình hình, một bộ phận nhân dân tràn vào dinh Tổng thống đã bỏ ngỏ. Có 2 sự kiện quan trọng nữa đồng thời diễn ra ngày 22/2, Bộ trưởng công an mới được cử là thuộc phe đối lập trước đây và người phát ngôn của quân đội Ukraina tuyên bố quân đội trung lập, không tham gia chính trị, không đàn áp nhân dân. Quân đội Ukraina là quân đội lớn có 70 vạn quân, và từng có vũ khí nguyên tử, hiện đã để lại vũ khí nguyên tử cho nước Nga và tham gia hiệp ước các nước không có vũ khí hạt nhân.
Tất cả sự chuyển biến có thể nói là hoành tráng, nhanh chóng trên đây là do cuộc xuống đường đông đảo của nhân dân thủ đô Kiev tại Quảng trường Độc Lập từ ngày thứ ba và thứ tư (19/2 và 20/2) đòi tổng thống Yanukovych và chính phủ từ chức, thả các tù nhân chính trị. Cảnh sát đã bắn vào người biểu tình,những người biểu tình đã dùng gậy đá chống lại, đốt xe, bắt giữ hàng chục nhân viên công an. Xung đột dữ dội đã gây nên 80 người chết.
Ngày 20/2 các ngoại trưởng Đức, Pháp và Ba Lan đã thay mặt khối Liên Âu đến Kiev dự họp cùng tổng thống và đại diện phe đối lập để đi đến thỏa thuận giải quyết cuộc xung đột là phía chính quyền rút lực lượng đàn áp, những người biểu tình giải tán, sẽ sửa đổi hiến pháp theo hướng dân chủ hóa và sẽ tổ chức bàu cử trong năm 2014. Ngày 22 và 23/2/2014 là 2 ngày lễ tang tưởng nhớ những người đã chết trong những ngày vừa qua. Hãng tin AP và AFP cho biết nhiều sỹ quan và nhân viên bộ công an Ukraina đã đứng về phía nhân dân, tán thành cuộc xuống đường của dân thủ đô và từ chối không đàn áp người biểu tình. Nhiều đoạn phim tả cảnh đoàn kết giữa nhân dân và lực lượng công an giữa quảng trường Độc Lập được truyền đi trên màn ảnh thời sự quốc tế.
Lực lượng đối lập ở Ukraina đã giành thắng lợi nổi bật trong thời gian rất ngắn, khi lòng dân đã quyết và khi cả khối Liên Âu hết lòng ủng hộ. Cuộc cách mạng màu da cam trải qua thăng trầm đã tái sinh qua một cuộc đấu tranh quyết liệt chống đàn áp, đòi quyền dân chủ và nhân quyền. Lực lượng đối lập đã lớn mạnh đang có thế thượng phong vì hợp lòng dân và có sự ủng hộ của cả khối Liên Âu cũng như của toàn thế giới dân chủ. Điều rất quan trọng là nước Nga đã cử phái viên Vladimir Loukine đến Kiev, tuy ông này không tham gia ký thỏa thuận chung nói trên nhưng tuyên bố điều ấy không có nghĩa là Nga phản đối. Tuy Nga không hài lòng, nhưng rất khó lòng can thiệp vì chính ông Putin cũng đang gặp khó khăn trước phong trào đối lập đang phát triển ở Nga.
Các nhà bình luận thời sự quốc tế ở Paris, Berlin, London … đều cho rằng các nước CS cũ ở Trung Âu như Ba Lan, Tiệp, Đông Đức thuộc CH LB Đức phát triển và ổn định đã có tác động lớn đối với tình hình Ukraina. Cả khối Liên Âu sẽ giúp Ukraina về vật chất khắc phục những tổn thất do những ngày rối loạn vừa qua gây nên.
Màn truyền hình không ngừng truyền đi cảnh giữa quảng trường thanh niên nam nữ ca hát mừng cuộc ‘’ Cách mạng của Nhân dân ‘’, chào mừng bà I. Timochenko được tự do, quyết giữ vững thành quả của cuộc Cách mạng màu Da cam đã có bước phát triển mạnh mẽ mới.
Bùi Tín, VOA’s Blog
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình