Các nhà sử học có lẽ sẽ ghi lại một ngày nào đó, là thứ mà $32 triệu đã mua được. (Minh họa: Việt Báo)
Vào cái đêm thất bại đó, Thomas Massie đã nói với đám đông những người ủng hộ một điều mà suốt nhiều năm qua, chẳng ai trong đảng của ông dám nói to thành lời: "Nếu nhánh lập pháp lúc nào cũng bỏ phiếu theo ý tổng thống, thì quả thực chúng ta đang có một vị vua.”
Chắc hẳn người Mỹ chưa kịp quên cái đêm của Tháng Mười Một, năm 2024, một nửa nước Mỹ như nghẹn lại. Đã có những giọt nước mắt, những bần thần, những sự im lặng ngỡ ngàng. Khi người ta hy vọng quá nhiều vào một điều gì đó, thì lẽ dĩ nhiên, sự thất vọng sẽ càng lớn. Huống hồ chi, sự thất vọng đó đi cùng với một nỗi sợ hãi mà họ đã biết trước sự phá hủy của nó là vô cùng tận.
Sau gần hai năm, với vài hy vọng lóe lên rồi tắt, rồi lại có vài đốm lửa nhỏ khác, ảnh hưởng của sự phá hoại đó vẫn âm thầm lan rộng, dù kẻ phá hoại đang từ từ bị mục rửa theo những cuộc thăm dò. Một số đông vẫn chưa sẵn sàng kéo tấm vải liệm để chôn một thương hiệu đã hỏng. Nếu bước ra khỏi cái thương hiệu đó, đám đông ấy không thể tồn tại. Họ ôm cái bảng Đảng Cộng Hòa cũ của cố thượng nghị sĩ đáng kính John McCain, và bao bọc nó bằng màu sơn kém phẩm chất của Donald Trump.
Trump, người từng gọi Massie là "dân biểu tệ nhất trong lịch sử lâu dài và vẻ vang của Đảng Cộng Hòa," đã dồn toàn bộ sức mạnh của nhánh hành pháp để lật đổ ông, biến một cuộc bầu cử sơ bộ Hạ Viện ở Bắc Kentucky thành cuộc đua tốn kém nhất trong lịch sử Hoa Kỳ với hơn $32.6 triệu chi vào quảng cáo. Bản thân Trump đích thân đến vận động. Bộ trưởng Quốc Phòng của Trump là Pete Hegseth, đặt chiến tranh Iran vào tủ đựng rượu, đi đến những bàn tiệc khác để làm một việc bất thường đến mức nhiều người quan sát đặt câu hỏi về tính hợp pháp.
‘Mr. No’
Thomas Massie đến Đồi Capitol với những lần phá vỡ lằn ranh đảng không hề ngẫu hứng. Ông bỏ phiếu chống giám sát người dân, chống can thiệp quân sự ở nước ngoài, chống thâm hụt ngân sách dưới mọi hình thức. Trong Quốc Hội khóa 119, bắt đầu từ ngày 3/1/2025, ông bỏ phiếu chống lại chính đảng mình 73 lần, khoảng 22% tổng số phiếu.
Hành động bất tuân có hệ quả lớn nhất của ông diễn ra vào tháng 3/2020, khi ông buộc Quốc Hội phải triệu tập đầy đủ tại Washington để bỏ phiếu chính thức về gói cứu trợ COVID trị giá $2 ngàn tỷ của Đạo Luật CARES. Dân biểu Steny Hoyer gọi ông là "người nguy hiểm." Trump gọi ông là "kẻ tự cao hạng ba" và đòi khai trừ khỏi đảng. Lập luận của Massie, dự luật chi tiêu lớn nhất trong lịch sử Mỹ xứng đáng được bỏ phiếu đúng nghĩa, chứ không phải một cuộc biểu quyết miệng với Quốc Hội chỉ có vài người, đã bị chế giễu là viển vông, thậm chí phá hoại. Dự báo của ông, rằng sự kết hợp giữa phong tỏa và tiền kích cầu sẽ gây ra lạm phát đáng kể, đã được chứng minh là đúng. Điều đó không có nghĩa là Đạo Luật CARES sai lầm. Hoàn cảnh lúc đó quá đỗi bất thường. Sự đau khổ của người dân là thật. Nhưng nguyên tắc Quốc Hội nên bỏ phiếu về chính sách chi tiêu của mình và các nhà lập pháp nên có mặt thực sự cho những quyết định có tầm quan trọng lịch sử, thì không phải là đòi hỏi bất hợp lý.
Massie bỏ phiếu chống viện trợ cho Israel – một quyết định khiến ông trả giá. Hàng triệu đô la quảng cáo công kích từ các nhóm thân Israel đổ vào cuộc đua sơ bộ của ông. Ông đưa ra các nghị quyết chiến tranh để ngăn Mỹ tiếp tục tham chiến ở Iran. Ông đứng cạnh dân biểu Dân Chủ Ro Khanna của California trong những cuộc họp báo để buộc công bố toàn bộ hồ sơ liên quan đến Jeffrey Epstein. Công chúng ủng hộ xuyên đảng phái càng ủng hộ, Donald Trump càng nổi giận đến tột cùng.
Theo Massie trả lời với CNN, chính vụ Epstein là giọt nước tràn ly. "Đó là màn sương mù to lớn," ông nói về những cố gắng của chính quyền trong việc kiểm soát việc công bố hồ sơ.
Chọn ‘ĐẠO’
Thomas Massie không phải lúc nào cũng là “vị thánh tử đạo” chống Trump như hình ảnh của ông lúc này. Năm 2024, khi sự nghiệp và khả năng tái đắc cử còn nguyên vẹn, Massie đã công khai ủng hộ Donald Trump tranh cử tổng thống. Hai người đã ngầm hòa giải sau nhiều năm thù địch công khai. Massie tái đắc cử năm 2024 mà không có đối thủ. Ông đã tính toán, như các chính trị gia thường làm, rằng sự nhún nhường có thể giúp ông sống sót.
Nhưng “thỏa thuận ngừng bắn” không giữ được. Chỉ vài tháng sau khi Trump tuyên thệ nhậm chức lần thứ hai, Massie đã quay lại cái thói quen bất tiện của mình là bỏ phiếu theo lương tâm. Ông là một trong hai dân biểu Cộng Hòa duy nhất bỏ phiếu chống "One Big Beautiful Bill" và chi tiêu đồ sộ mà Văn Phòng Ngân Sách Quốc Hội dự báo sẽ thêm hàng nghìn tỷ đô la vào nợ quốc gia.
"Chúng ta đã tăng thêm $2.7 nghìn tỷ nợ kể từ khi kiểm soát Hạ Viện, Thượng Viện và Tòa Bạch Ốc," Massie nói khi trả lời với CNBC. "Và khi tôi nói 'chúng ta,' có nghĩa tôi nói Đảng Cộng Hòa." Dự luật vẫn được thông qua. Ed Gallrein, đối thủ của ông, gán cho lá phiếu của Massie cái tên "đứng về phía cánh tả cực đoan." Đây là chiêu bài trong Đảng Cộng Hòa hiện đại: phản đối thâm hụt ngân sách giờ đây là lập trường của cánh tả.
Mối quan hệ của Massie với Trump, xét đến cùng, không phải là câu chuyện mâu thuẫn về lập trường chính sách mà là sự không tương thích về bản chất con người. Trump đòi hỏi lòng trung thành như một thứ đồ cống nạp để mua mũ quan. Massie chỉ dâng lên lý lẽ.
Thất Bại Thật Sự Là Gì?
Cuộc đua này, như giáo sư khoa học chính trị Steve Voss nói với tạp chí TIME, là "thông điệp rõ ràng nhất cho đến nay rằng Đảng Cộng Hòa là đảng của Donald Trump." Cách diễn đạt chính xác ở mức độ nào đó, nhưng hình như nó chưa nói hết điều đang thực sự bị dập tắt.
Hôm Thứ Tư, 20/5, Chủ tịch Hạ Viện Mike Johnson phát biểu với các phóng viên rằng ông "không ngạc nhiên" trước thất bại của ông Massie.
" Trump sở hữu sự ủng hộ mạnh mẽ nhất trong lịch sử chính trị,” Mike Johnson nói.
Đảng Cộng Hòa mà Thomas Massie đại diện là một chủ thể xuất thân từ phong trào tự do cá nhân của cựu Thượng Nghị Sĩ Cộng Hòa Barry Morris Goldwater (1909- 1998), từ nhiệt huyết giới hạnquyền lực nhà nước thời Reagan, được định hình bởi những nhà tư tưởng tin rằng từ quan trọng nhất trong đời sống chính trị Mỹ là "No."
Tác giả Cornor Greene nhận định điều này trên TIME. Không phải là “No” với người nhập cư, không phải “No” với sự thay đổi văn hóa, mà là NO với một chính phủ tiêu xài khoản tiền vô lý từ tiền thuế dân, NO với những cuộc chiến phi pháp, NO với bộ máy giám sát, NO với sự tập trung quyền lực vào tay hành pháp. Đó là chủ nghĩa bảo thủ bắt nguồn từ sự nghi ngờ đối với quyền uy, kể cả quyền uy của Đảng Cộng Hòa. Ngón tay cái của cố Thượng Nghị Sĩ John McCain năm xưa đã trỏ ngược xuống là một cái NO như thế.
Truyền thống này đã không khỏe mạnh từ lâu rồi. Nhưng ít nhất, sự hiện diện của Thomas Massie trong Quốc Hội đã giữ cho nó còn một hơi thở, dù yếu ớt. Và giờ đây, sau ngày 19/5, hơi thở đó cũng không còn. Bài học mà Hạ Viện Cộng Hòa sẽ rút ra từ cuộc bầu cử sơ bộ này không phải là Massie đúng, mà là bất đồng thì chết.
Hôm nay, trên các diễn đàn đưa ra tranh cãi Thomas Massie có phải là “người hùng” không? Ông đã bỏ phiếu theo lương tâm và ông thua vì điều đó. Có lẽ đó gọi là sự chính trực bướng bỉnh, một thứ vừa hiếm hoi hơn, nhưng hào hoa hơn cái gọi là “người hùng.”
Điều mà thất bại của Thomas Massie đại diện là điều gì đó cụ thể và buồn bã: sự kết thúc chính thức của Đảng Cộng Hòa như một tổ chức có khả năng kiểm soát hay kiềm chế nhánh hành pháp từ bên trong, như nó đã từng là như thế. Những bức tường lửa đã không còn. Lá phiếu NO mang thương hiệu Goldwater cũng không.
Và trong bài phát biểu nhượng bộ, trong khi tiếng hô "Massie, tổng thống!" vang lên từ đám đông, một dân biểu đã dành mười bốn năm để nói sự thật về nợ quốc gia, đã nói lời từ biệt với một cơ quan lập pháp không còn có nhu cầu đặc biệt gì về phục vụ quốc gia và sự thật nữa.
Các nhà sử học có lẽ sẽ ghi lại một ngày nào đó, là thứ mà $32 triệu đã mua được.
Nhiều người trong chúng ta, những kẻ di dân, từng lớn lên dưới những chế độ không có chỗ cho tiếng "NO" – những chế độ mà cơ quan lập pháp chỉ là buổi biểu diễn, bất đồng là tội lỗi, trung thành là đức hạnh cao nhất. Hơn ai hết, chúng ta nhìn thấy rõ hình dáng, ngửi thấy mùi vị của cuộc bầu cử sơ bộ ở Kentucky.
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình