Hôm nay,  

Tiếp Thị Hay Sùng Bái Cá Nhân?

03/04/202600:00:00(Xem: 563)

sung bai
Một băng-rôn khổ lớn mang hình Tổng thống Donald Trump được treo bên ngoài trụ sở Bộ Tư pháp Hoa Kỳ. Những băng-rôn tương tự cũng đã xuất hiện trên nhiều công sở liên bang kể từ đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông.

 

Từ thương trường bước vào chính trường, Donald Trump mang theo cùng một thứ nhãn hiệu: tên ông. Trong thời làm ăn, đó là thương hiệu. Nó in lên cao ốc, chai rượu, thịt bít-tết. Đó là lối tiếp thị của một nhà buôn, ồn ào nhưng vẫn còn nằm trong khuôn khổ tư doanh. Nhưng khi người mang thương hiệu ấy đã thành nguyên thủ quốc gia, câu chuyện đổi tính chất. Nó không còn là quảng cáo nữa. Nó là dấu hiệu về quyền lực và về cách người cầm quyền nhìn quốc gia.

Trong nhiệm kỳ thứ hai, tên Trump không chỉ là chữ trên tài sản riêng. Nó bước vào cơ quan công quyền: tòa nhà liên bang mang tên ông, băng-rôn treo mặt ông, chương trình của chính phủ in chữ ký ông, phi trường đổi sang tên ông. Tên một người đang dần đi vào các biểu tượng của quốc gia. Đó là điều mà một nền cộng hòa phải cảnh giác.

Trump có thể chối rằng ông không đặt những cái tên ấy. Nhưng khó có “sáng kiến tự phát” nào xảy ra liên tiếp, đồng bộ, và có lợi rõ rệt cho một cá nhân, mà lại hoàn toàn thiếu dấu tay của quyền lực. Lấy ví dụ Trung tâm Kennedy: cơ sở vốn được lập ra để tưởng niệm cố Tổng thống John F. Kennedy, nay hội đồng do Trump chủ tọa lại biểu quyết đổi tên theo ông. Khi bị hỏi, Trump nói ông ngạc nhiên. Nhưng vài tuần trước đó, ông đã buột miệng nhắc tới “Trump-Kennedy Center” như thể kết quả ấy đã nằm sẵn trong đầu.

TrumpRX, Trump Gold Card, Trump Accounts — ba chương trình của chính phủ, mang chung một đặc điểm: tên và mặt Trump. Có cái còn in chữ ký ông. Chúng cho thấy một quan niệm đơn giản mà nguy hiểm: chính sách công chỉ có sức nặng khi gắn với danh xưng cá nhân.

Sử gia Ruth Ben-Ghiat của Đại học New York gọi đây là biểu hiện của “sùng bái cá nhân.” Trong thế kỷ 20, đó thường là bước đầu của quá trình tập trung quyền lực quanh một người, làm mờ ranh giới giữa công và tư, giữa nhà nước và cá nhân.

Ai đã sống ở Việt Nam sau 1975, từng đi qua đường phố, cơ quan, trường học mà đâu đâu cũng thấy ảnh treo, tượng đài, và biểu tượng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, hẳn hiểu rằng việc treo mặt một lãnh tụ không bao giờ chỉ là chuyện trang trí. Đó là cách quyền lực lấn ép không gian công cộng, để cái tên và khuôn mặt của người đứng đầu trở thành một phần của đời sống chính trị hằng ngày. Nói cách khác, khi hình ảnh lãnh tụ phủ khắp nơi, người ta không còn chỉ thấy một cá nhân, mà thấy cả sức mạnh quyền lực đứng sau cá nhân ấy.


Nước Mỹ vốn được dựng lên để tránh mô hình quân chủ, để người cầm quyền luôn ở trong giới hạn của luật pháp. Tổng thống không phải biểu tượng của dân tộc, mà chỉ là người tạm quản một định chế. Vì vậy, tên họ của họ thường chỉ được dùng sau khi rời nhiệm sở, nhiều khi chỉ sau khi qua đời. Còn ở đây, một tổng thống đương nhiệm lại thấy tên mình phủ trên lãnh thổ và công sản quốc gia. Điều đó nói lên rất nhiều về cách ông hiểu quyền lực — và về chính ông trong vai trò đó.

Sử gia Barbara Perry của Đại học Virginia nhắc rằng, trong nền cộng hòa, người lãnh đạo phải được nhìn như người của dân. Trump làm điều ngược lại: tự đặt mình lên bệ thờ chính trị bằng gương mặt và chữ ký phủ khắp nơi. Với người khác, đó là sự phô trương; với Trump, đó là phương pháp.

Bởi khi tên và mặt một người bắt đầu thay thế cho định chế, ta không còn đứng trước một câu chuyện thẩm mỹ chính trị nữa. Ta đang đứng trước quá trình cá nhân hóa quyền lực. Các nhà độc tài trong thế kỷ qua đều đi cùng một con đường: gắn tên mình vào công trình, treo ảnh mình ở công sở, khắc chân dung mình lên biểu tượng quốc gia. Quyền lực, nếu không bị kiểm soát, luôn muốn được tôn thờ.

Phía Trump tất nhiên biện hộ rằng tất cả chỉ là lòng mến mộ tự nhiên của dân chúng. Lý lẽ ấy nghe quen lắm: ở đâu có sùng bái, ở đó quyền lực luôn nói rằng “dân tự chọn.” Nhưng khi mọi dấu hiệu đều hướng về một người, người ta khó không thấy bàn tay của quyền lực đang nắn lại hình ảnh quốc gia theo khuôn mặt một cá nhân.

Trump từng nói nhiều năm trước rằng gắn tên mình lên tòa nhà thì “bán chạy hơn.” Giờ đây, ông áp dụng nguyên tắc ấy cho chính quyền. Và đó mới là điều đáng lo: khi chính trị quốc gia biến thành một cuộc tiếp thị tên riêng, nền cộng hòa phải tự hỏi liệu quốc gia còn là của công dân, hay đã trở thành sản phẩm của một thương hiệu mang tên người lãnh đạo.

Nguyên Hòa tóm lược
Nguồn: Theo Tamara Keith và Anusha Mathur, bài “Marketing or a Cult of Personality? Trump’s Name and Face Are All Over the Place,” đăng trên NPR ngày 27 tháng 2 năm 2026.

In Trang
Trang đầuTrang trước1234567Trang sauTrang cuối

Sự thất thường từ Washington đang khiến bao đồng minh lâu năm của Hoa Kỳ phải tính kế "tự lực cánh sinh." Từ Âu Châu sang Trung Đông, các nước đã bắt đầu tìm thêm nguồn vũ khí, dựng nên những hệ thống phòng thủ riêng, kết thân cùng những đối tác mới, chẳng còn một lòng một dạ với Hoa Kỳ như thuở trước.

Từ ngày Tô Lâm lên ngôi Tổng Bí Thư Đảng CSVN và sau đó Chủ tịch nước, thì chế độ công an trị ngày càng khắc nghiệt. Người dân phản biện chế độ bị truy tố thường xuyên hơn và gần đây nhất, cái gọi là công an nhân dân còn được cả quyền công khai chui vào gầm giường của mỗi người dân để bảo vệ chế độ nữa.

Với tôi, Trump chính là liều thuốc thử màu hiệu nghiệm nhất để nhìn rõ tư cách trí thức của những thành phần tinh hoa và học thuật Việt Nam. Phẩm chất tinh hoa không cho phép họ đầu hàng trước những trò mỵ dân bịp bợm. Tư cách học thuật không cho phép họ ngã lòng trước những nhà chính trị dân túy. Và tư cách trí thức không cho phép họ ủng hộ một kẻ vô sỉ, vô đạo đức và phản trí thức như viên tổng thống thứ 47 của nước Mỹ!

Từ tháng Hai đến tháng Sáu, Trung Hoa đã cắt giảm phân nửa lượng dầu thô nhập cảng, tức 5,5 triệu thùng mỗi ngày — theo giới chuyên gia, con số này đủ sức kéo giá dầu Brent, chuẩn mực của thị trường thế giới, xuống chừng 30 Mỹ kim hay hơn nữa. Con số ấy còn lớn hơn phân nửa mức sút giảm nhu cầu dầu toàn cầu thời phong tỏa vì đại dịch Vũ Hán, khi ấy nhu cầu thế giới sụt tới 9 triệu thùng/ngày. Và trái với thời đại dịch — khi kinh tế thế giới rơi vào suy thoái — kinh tế Trung Hoa lần này vẫn chạy đều đặn. Nói cách khác, Bắc Kinh giảm mua dầu ngoại quốc không phải vì kinh tế lâm nguy, mà là một sự lựa chọn có tính toán và kiểm soát.

Sự tích diễn ra tại pháp hội ở núi Linh Thứu (Gridhrakuta, Ấn Độ.) - Giữa đại chúng, Đức Phật không thuyết pháp bằng lời mà chỉ im lặng cầm lên một cành hoa sen. Hàng ngàn đệ tử ngơ ngác, không ai hiểu được ý nghĩa ẩn sâu sau hành động ấy. Khi đó, duy nhất Tôn giả Ca Diếp thấu hiểu sâu sắc, và mỉm cười. Một cành hoa đưa lên và thông điệp giác ngộ được đón nhận bằng nụ cười. Không cần nói. Không cần thuyết giảng. Không cần tranh luận. Im lặng, ngắm hoa, và mỉm cười. Ngẫm nghĩ sâu hơn, câu chuyện này có thể áp dụng trong đời trần với nhiều góc cạnh khác nhau. Sự im lặng của Bác Sĩ Anthony Fauci ngày 29/7 vừa qua cũng là một cách áp dụng tư duy này. Chỉ là nó được bao bọc bởi lớp áo pháp lý, Tu Chính Án Thứ 5.

Luận điểm chính của bài viết là, để đáp ứng trước tình hình biến chuyển, Việt Nam đang đi theo một đường hướng mới trong việc xây dựng đất nước, đặc biệt nhất là nêu cao vai trò đóng góp to lớn của nền kinh tế tư nhân, trong khi các doanh nghiệp quốc doanh không thành công trong các nỗ lực tái cấu trúc...

Vào tối ngày 24/7/2026, khách sạn Waldorf Astoria ở Washington, D.C. trở thành rạp xiếc vĩ đại nhất thế giới. White House Correspondents' Dinner (WHCD) lần hai được tạo ra đúng với bản chất của rạp thủ đô: an ninh thắt chặt, trang phục đen trang trọng, và nhân vật chính xuất hiện trong kịch bản ai cũng biết trước. Ngay cả theo những tiêu chuẩn đã quen thuộc nhất, sự xuất hiện và màn trình diễn của Donald Trump tại bữa tiệc WHCD tối thứ Sáu vừa qua vẫn vượt mức kỳ lạ. Chính Trump cũng tự nhận: "Đây không phải là một buổi tối dễ chịu gì, với tất cả những giải thưởng đó. Tôi có được quyền lên tiếng không?" Nối tiếp sau đó là những lời lăng mạ, dối trá, những nỗ lực pha trò thấp kém, nhạt nhẽo, nhạt như món tráng miệng dành cho người ăn

*** Khi bài viết này vừa hoàn thành, Ngũ Giác Đài đã cập nhật lại dữ liệu về thương vong trong chiến tranh, ghi nhận thêm hơn 140 trường hợp bị thương và trả về tên của bốn binh sĩ tử trận do các cuộc tấn công của Iran vào tuần trước. Tuy nhiên, Ngũ Giác Đài không cho họ chết trong chiến dịch Operation Epic Fury – tức cuộc chiến Iran do Trump khởi xướng – mà thay vào đó là một hạng mục mới có tên “Overseas Operations” áp dụng từ ngày 7/7. Sửa chữa cuộc chiến thì khó. Sửa một trang web thì quá dễ.

Khoảng 250 năm trước, không ai có thể đoán được rằng Hiến pháp mới của Mỹ, vốn đang gây tranh cãi gay gắt vào thời điểm đó, sẽ tồn tại trong nhiều thế kỷ. Và chỉ có rất ít người tin rằng các nỗi sợ hãi mà nhiều người phản đối Hiến pháp vào lúc đó có thể sau này trở thành sự thật. Cho đến nay, lịch sử Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ đã được xem như một sự xác nhận về thành công to tát mà Hiến pháp dân chủ đầu tiên trong thời hiện đại đại diện trong lịch sử thế giới. Nhưng kể từ nhiệm kỳ tổng thống của Donald Trump, nhiều phản đối đã được đưa ra trong thế kỷ 18, thế kỷ chống lại Hiến pháp, một lần nữa lại mang tính thời sự một cách đáng ngạc nhiên...

Làm thơ, viết truyện, soạn kịch, soạn nhạc, hay vẽ... chúng ta sáng tác, có thể hoàn toàn không mượn từ người xưa? Hiển nhiên là chúng ta đã học từ rất nhiều vị thầy, từ ca dao, từ truyện cổ tích, từ các vị thầy nơi trường lớp, từ vô lượng các sách chúng ta đã đọc. Tuy nhiên, tới mức nào thì một bài thơ, hay lời một ca khúc có thể bị xem là vi phạm tác quyền dể bị thưa kiện, đường biên hẳn rất là mong manh. Đặc biệt là khi sáng tạo từ những ký ức chúng ta không thể nhớ tới cội nguồn. Các báo Hoa Kỳ hôm 7/7/2026 ghi nhận về phán quyết của thẩm phán Aileen Cannon của tòa liên bang tại Florida đã bác bỏ vụ kiện do nhà thơ Kimberly Marasco, cáo buộc nhạc sĩ Taylor Swift sao chép các chủ đề và ý tưởng của chính bà Marasco để sáng tác những ca khúc như "The Man", "The Great War", "I Can Do It with a Broken Heart" và nhiều bài khác.
Trang đầuTrang trước1234567Trang sauTrang cuối
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.