Bản tin có tựa đề "Trump Eyes 250 Pardons to Celebrate America's 250th Birthday" trên tờ Wall Street Journal hôm nay, thứ Tư, 13/5, là một dòng chữ không thể bỏ qua. (Hình: Social Media)
Bản tin có tựa đề "Trump Eyes 250 Pardons to Celebrate America's 250th Birthday" trên tờ Wall Street Journal hôm nay, thứ Tư, 13/5, là một dòng chữ không thể bỏ qua. Nó không phải là một niềm vui để san sẻ với người được ân xá. Nó là câu chuyện về công lý hay công bằng. Nó là một câu chuyện về quyền lực, về tiền bạc, và về ai được gì trong thế giới của chúng ta. Nó là một câu chuyện mà chúng ta, những người đã đang bị chính quyền lừa dối, những người đã mất tiền của mình vào các tượng đài, phòng khiêu vũ, các chuyến đi đánh golf hàng tuần, cần phải chú ý đến.
Bán Ân Xá
Chỉ vỏn vẹn 16 tháng kể từ khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, Donald Trump đã ban hành 88 lệnh ân xá (pardon,) tạo ra một tiền lệ mà các chuyên gia pháp lý và các cơ quan giám sát chính phủ mô tả là chưa từng có về quy mô và đáng lo ngại về cách sử dụng quyền lực của tổng thống. Hơn một nửa số lệnh ân xá này đã mang lại lợi ích cho những cá nhân bị kết án về các tội trạng thuộc “white-collar crimes” như rửa tiền, gian lận ngân hàng, gian lận qua mạng viễn thông và tham nhũng.
Các số liệu thống kê thật sự gây chấn động. Cuộc phân tích toàn diện do Văn phòng Thống đốc California thực hiện vào tháng 3/2026 đã chỉ ra, xuyên suốt cả hai nhiệm kỳ của Trump, các quyết định ân xá của ông ta đã xóa bỏ gần $2 tỷ tiền phạt tài chính. Đây không phải là những khoản chi phí hành chính nhỏ lẻ, mà là những khoản tiền khổng lồ do các chánh án liên bang phán quyết nhằm bồi thường cho các nạn nhân bị lừa đảo và trừng phạt các hành vi phạm tội.
Tội phạm kinh tế Imaad Zuberi – một nhân vật hoạt động chính trị bị kết án về tội rửa tiền và hoạt động với tư cách là đặc vụ ngoại quốc không ghi danh – buộc phải nộp $15.7 triệu tiền bồi thường thiệt hại và $1.75 triệu tiền phạt hình sự. Tuy nhiên, quyết định giảm án của Trump dành cho Zuberi đã xóa sạch từng xu trong khoản nghĩa vụ tài chính đó.
Điều có lẽ đáng chú ý nhất trong mô hình ân xá của Trump chính là hồ sơ của những người được hưởng ân xá. Khoảng một nửa trong số đó là các giám đốc doanh nghiệp hoặc chính trị gia, những cá nhân sở hữu nguồn lực, các mối quan hệ và, trong nhiều trường hợp, có mối liên hệ tài chính với chính Donald Trump.
Hãy nhìn vào các nhân vật trong giới tiền điện tử. Changpeng Zhao, người sáng lập Binance, đã nhận được lệnh ân xá sau khi công ty của ông ta đầu tư vào dự án tiền mã hóa World Liberty Financial của Trump.
Trevor Milton, người sáng lập Nikola, bị kết án vì tội gian lận, từng quyên góp $1.8 triệu cho chiến dịch tái tranh cử của Trump.
Justin Sun, một tỷ phú tiền điện tử, đã đầu tư $75 triệu vào công ty tiền mã hóa của Trump. Sau đó, Bộ Tư Pháp dưới thời Trump đình chỉ các cuộc điều tra cấp liên bang nhắm vào những cáo buộc gian lận chứng khoán của Justin Sun.
Ngày 27/3/2025, Trump đã ân xá cho Trevor Milton, nhà sáng lập công ty khởi nghiệp Nikola Motor, sau khi tỷ phú này quyên góp khoảng $946,000 cho Trump kể từ năm 2016, trong đó có $900,000 USD được quyên góp chưa đầy một tháng trước thềm cuộc bầu cử năm 2024.
Ngày 23/4/2025, Trump đã ân xá cho Paul Walczak, một cựu lãnh đạo viện dưỡng lão, người đã nhận tội phạm các tội danh về thuế, chỉ vài tuần sau khi mẹ ông ta tham dự một sự kiện gây quỹ trị giá $1 triệu ủng hộ Trump, theo đưa tin của tờ The New York Times.
Sự xuất hiện của cái mà giới quan sát gọi là "ngành công nghiệp ân xá" càng làm dấy lên những nghi vấn về tính liêm chính của hệ thống này. Các nhà vận động hành lang cấp liên bang đã công bố việc nhận được hơn $2.1 triệu trong năm 2025 từ các thân chủ đang tìm kiếm lệnh ân xá, trong đó một số người đã đòi mức phí lên tới $5 triệu.
Và còn rất nhiều trường hợp nữa mà các tờ báo lớn như Forbes đã không ngại nêu đích danh.
Nạn Nhân Mất Quyền Lợi
Điều khiến sự việc này trở nên đáng chú ý hơn nữa không chỉ nằm ở danh tính những người được ân xá, mà còn ở những gì đã bị xóa bỏ trong quá trình đó. Gần $2 tỷ tiền bồi thường cho nạn nhân theo phán quyết của tòa án, tiền tịch thu tài sản và các khoản tiền phạt hình sự, là những khoản tiền mà giờ đây sẽ không bao giờ được thu hồi.
Những lợi ích tài chính dành cho những người được ân xá không chỉ dừng lại ở việc xóa bỏ các bản án. Khi một cá nhân được ân xá, các hình phạt đi kèm, bao gồm lệnh bồi thường thiệt hại, tịch thu tài sản và phạt tiền hình sự, thường cũng sẽ được xóa bỏ theo. Điều này đồng nghĩa với việc các nạn nhân của những vụ lừa đảo sẽ mất đi khoản bồi thường mà họ từng được hứa hẹn, còn người đóng thuế thì mất đi cơ hội thu hồi các khoản ngân quỹ đã bị đánh cắp.
Mô hình ân xá của Trump cũng cho thấy một sự lệch hướng rõ rệt so với các chuẩn mực lịch sử. Học giả pháp lý Mark Osler, một cựu công tố viên liên bang, đã nhận định rằng: "Thực sự đã có sự tập trung vào việc ban ân xá cho những người phạm các tội danh liên quan đến tài chính."
Đây không phải là cách sử dụng truyền thống đối với quyền ân xá của tổng thống. Theo lịch sử, quyền này thường được tập trung vào các trường hợp bất công, mức án thiếu tương xứng, hoặc mục đích cải tạo. Thay vào đó, các lệnh ân xá của Trump lại chủ yếu mang lại lợi ích cho giới thượng lưu và những người có thế lực, một mô hình đã làm dấy lên những lo ngại, ngay cả trong nội bộ một số thành viên Đảng Cộng Hòa, về việc chính trị hóa quyền ân xá.
Tiền Tiếp Tục Chảy Vào Túi Ai?
Trong bối cảnh nước Mỹ đang chuẩn bị kỷ niệm sinh nhật lần thứ 250 vào ngày 4/7/2026, Tòa Bạch Ốc đang cân nhắc một đợt bão ân xá.
Theo tờ Wall Street Journal, các quan chức dưới thời Trump đang thảo luận về việc ban hành 250 lệnh ân xá nhằm đánh dấu sự kiện 250 năm. Quyết định này có thể sẽ được công bố vào ngày 14/6, cũng là ngày sinh nhật Trump và Ngày Quốc kỳ, hoặc có thể chính vào ngày 4/7
Nếu kế hoạch này được thực hiện, nó sẽ đánh dấu sự mở rộng quy mô to lớn đối với quyền ân xá vốn đã gây nhiều tranh cãi của ông, có khả năng xóa bỏ thêm hàng trăm triệu đô la tiền phạt tài chính, đồng thời càng làm sâu sắc thêm ấn tượng rằng đặc quyền ân xá của tổng thống chỉ dành cho những người có đủ khả năng chi trả.
Tiêu đề “Trump dự kiến ân xá 250 trường hợp để kỷ niệm sinh nhật lần thứ 250 của nước Mỹ" lại mang một sắc thái hoàn toàn khác khi được xem xét trong bối cảnh làn sóng ân xá ồ ạt mà ông ta đang thực hiện hiện nay. Thay vì là sự tôn vinh các giá trị Mỹ như công lý và sự bình đẳng trước pháp luật, hành động này lại có nguy cơ trở thành biểu tượng của một hệ thống mà trong đó giới thượng lưu và những kẻ có thế lực chính trị được hưởng sự khoan hồng, trong khi những người Mỹ bình thường lại phải gánh chịu hậu quả. Nó thể hiện qua khoản bồi thường cho nạn nhân bị xóa bỏ, các khoản thuế chưa nộp, và những khoản tiền bị đánh cắp không thể thu hồi.
Các công tố viên liên bang và những người bảo vệ quyền lợi nạn nhân đã lên tiếng cảnh báo về những hệ lụy của vấn đề này. Văn phòng Luật sư Ân xá, vốn theo truyền thống là một cơ quan độc lập được thiết kế để đánh giá các đơn xin ân xá dựa trên giá trị thực chất của chúng, đã bị cắt giảm nhân sự nghiêm trọng và tổ chức lại. Cựu luật sư ân xá, bà Liz Oyer, đã bị sa thải vào tháng 3/2025 sau khi từ chối xử lý những yêu cầu ân xá mà bà cho là không thỏa đáng. Kể từ đó, bà đã công khai lên tiếng về tình trạng chính trị hóa tại văn phòng này.
Câu hỏi còn lại dành cho tất cả chúng ta là: Điều này nói gì về quốc gia mà chúng ta đang xây dựng? Một quốc gia nơi những người có tiền và có “quan hệ” lại nhận được sự nhân từ, trong khi những nạn nhân của họ vẫn chờ đợi công lý?
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình