Đài tưởng niệm nạn nhân 11/9/2001 xây trên nền cũ của World Trade Center, New York (Ảnh: Bùi Văn Phú)
Tuần qua nhiều nơi trên nước Mỹ đã tổ chức lễ tưởng niệm 25 năm vụ khủng bố tấn công vào lãnh thổ Hoa Kỳ ngày 11/9/2001. Đó là một dấu mốc lịch sử khó quên của nước Mỹ.
Những ai nay trên 30 tuổi, chắc hẳn không quên những hình ảnh kinh hoàng của buổi sáng hôm đó ở New York khi tháp đôi của World Trade Center sụp đổ. Nước Mỹ rơi vào hoang mang, lo sợ không biết chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo. Một cuộc tấn công khủng bố vào giữa lòng nước Mỹ đã gây tử vong cho 2977 người trong khoảng một giờ đồng hồ là một Trân Châu Cảng khác cho nước Mỹ.
Sáng ngày 11/9/2001, 19 tên khủng bố theo đạo Hồi, vào Mỹ với thị thực du lịch và du học, đã cướp 4 máy bay dân dụng và biến nó thành vũ khí giết người hàng loạt một cách khủng khiếp. Không tặc đã điều khiển hai chiếc máy bay đâm thẳng vào hai toà nhà tháp cao của World Trade Center ở New York, một chiếc đâm vào Lầu Năm góc ở thủ đô Washington. Chiếc thứ tư, đang trên đường tới mục tiêu là Bạch Ốc hay trụ sở Quốc hội nhưng đã bị hành khách phản công khiến máy bay đâm xuống cánh đồng ở Shanksville, bang Pennsylvania.
Khi đã xác định bọn khủng bố thuộc tổ chức Al-Qaeda, với thủ lĩnh là Osama Bin-Laden, ẩn náu ở Afghanistan, Tổng thống George W. Bush (con) đã phát động “Chiến tranh chống khủng bố” trên toàn cầu và ngày 7/10/2001 ra lệnh đem quân Mỹ vào nước này, lật đổ chế độ Taliban và dựng nên một chính quyền thân Mỹ, nhưng không tìm giết được Bin-Laden.
Để bảo vệ an ninh cho nước Mỹ, Bộ Nội an (Department of Homeland Security) được thành lập, là trung tâm thu thập và phân tích tin tức tình báo cùng kiểm soát di trú di dân, đưa ra những chính sách để bảo đảm an ninh cho Hoa Kỳ.
Đài tưởng niệm nạn nhân 11/9/2001 tại Lầu Năm Góc, thủ đô Washington (Ảnh: Bùi Văn Phú)
Người theo đạo Hồi sống tại Mỹ, các hội đoàn, cơ sở tôn giáo bị chú ý. Truyền thông bàn về kinh Koran, các tập tục tôn giáo như thờ Đấng Allah, chế độ đa thê là những khác biệt với niềm tin Kitô giáo của đa số dân Mỹ. Có những nhà làm chính sách muốn cấm phụ nữ Hồi giáo mang khăn trên đầu khi vào trường học hay tại nơi làm việc. Người gốc Trung Đông ở Mỹ bị nhìn với con mắt nghi ngờ là nằm vùng, tôn giáo của họ được xem như cuồng tín, chống lại nước Mỹ.
Nhưng với những định chế tự do dân chủ, những chính sách bảo vệ dân quyền nên đã không có phong trào bài người Trung Đông, bài Hồi giáo vì sự kiện 11/9, dù thỉnh thoảng có những lời nói, hành động đơn lẻ biểu tỏ sự căm ghét. Một trường học ở Oaklahoma buộc một học sinh Hồi giáo không được đội khăn vào lớp, vài nơi khác giải thích luật không đội mũ trong lớp để không cho học sinh đội khăn trên đầu. Các hành động cấm đoán đó vi phạm Tu chính án số 1. Biểu lộ sự căm ghét đối với một sắc dân hay phong tục, tập quán, tôn giáo là hành vi phạm luật, bị trừng phạt.
Sau biến cố 11/9 Hoa Kỳ đã khởi động chiến tranh tại hai quốc gia Hồi giáo là Afghanistan, vào tháng 10/2001 và Iraq vào tháng 3/2003 với mục đích tiêu diệt các nhóm khủng bố muốn tấn công vào nước Mỹ.
Sau nhiều năm Hoa Kỳ kiểm soát Afghanistan, quân đội Mỹ đã thả bom vào vùng núi sâu thẳm là cứ địa của Al-Qaeda, nhưng Bin-Laden vẫn lẩn tránh.
Mười năm sau, dưới thời Tổng thống Barack Obama (2009-2017), tháng 5/2011 đặc nhiệm Mỹ đã giết được thủ lĩnh Osama Bin-Laden của Al-Qaeda trong một cuộc tập kích ở Pakistan.
Từ sau biến cố 11/9, việc bảo vệ an ninh trước những hành động khủng bố của các nhóm Hồi giáo cực đoan đã trở thành ưu tiên không chỉ của chính phủ Hoa Kỳ mà cả thế giới. Hợp tác an ninh chống khủng bố là chủ đề thảo luận khi lãnh đạo Mỹ gặp lãnh đạo các nước.
Những kẻ tình nghi có dính líu đến khủng bố không được cho lên máy bay. Mọi nơi trên thế giới, khi đi máy bay hành khách phải qua kiểm soát an ninh nghiêm ngặt những gì được mang theo trên người, trong hành lý, vì bọn khủng bố đã chỉ dùng những lưỡi dao cắt thùng cạc-tông uy hiếp tiếp viên và phi hành đoàn để làm chủ buồng lái phi cơ trong ngày 11/9.
Ở Hoa Kỳ vào công sở, đi xem thi đấu thể thao, xem hoà nhạc đều phải qua máy dò vũ khí. Nhiều toà nhà thương mại cũng có nhân viên an ninh dò vũ khí.
Các nhóm khủng bố trong khi đó vẫn tìm cách hành động, chuyển mục tiêu giết người hàng loạt đến những nơi công cộng đông người, gọi là mục tiêu mềm - soft target.
Ba tháng sau biến cố 11/9, một tên khủng bố gốc Jamaica có quốc tịch Anh, cải đạo Hồi, được Al-Qaeda huấn luyện, đã dấu chất nổ trong đế giầy - shoe bomber - lên chuyến bay từ Paris đi Miami, bang Florida. Trên đường bay, khi hắn đang định châm ngòi thì bị hành khách khống chế nên bom đã không nổ.
Ngày 12/10/2002 một nhóm khủng bố Islam cho nổ bom ở khu du lịch Bali và trước lãnh sự quán Mỹ ở Indonesia gây tử vong cho 202 nạn nhân, trong đó có 88 người Úc, 38 người Indonesia, 28 người Anh và nhiều nạn nhân từ 20 quốc gia khác. Vụ nổ cũng làm bị thương 209 người.
Ngày 11/3/2004 một loạt vụ đánh bom trên tàu hoả ở Madrid, Tây Ban Nha gây tử vong cho 192 người và 2000 người bị thương. Theo điều tra của cơ quan chức năng, một tổ khủng bố được Al-Qaeda huấn luyện đã thực hiện vụ đánh bom này.
Ngày 7/7/2005 các nhóm Islam cuồng tín đã cho nổ bom ở nhiều địa điểm trên các tuyến xe công cộng ở trung tâm London, gây tử vong cho 52 nạn nhân và 700 người khác bị thương.
Ngày 7/1/2015 tại Paris, hai tên khủng bố trong tổ Al-Qaeda ở Yemen đã nổ súng vào toà soạn tuần báo trào phúng Charlie Hebdo gây thiệt mạng cho 11 người và bị thương cho 11 người khác.
Tối 13/11/2015 quân khủng bố thuộc Islamic State of Iraq and the Levant (ISIL hay còn gọi là ISIS) đã tấn công vào 3 nơi trong một khu vực ở Paris gồm sân vận động đang có tranh tài thể thao, quán cà-phê đông khách và một rạp hát đang có trình diễn văn nghệ. Đây là vụ tấn công khủng bố gây chết người nhiều nhất tại Pháp từ trước đến nay, với 130 tử vong và 400 bị thương.
ISIL ngày 22/3/2016 đã đánh bom nhiều nơi ở Brussels, Bỉ gây tử vong cho 32 người và 300 người khác bị thương.
12/6/2016 một kẻ ủng hộ ISIL đã nổ súng vào một quán rượu ở Orlando, bang Florida, Hoa Kỳ gây tử vong cho 49 người, 53 người khác bị thương.
Ngày Quốc khánh Pháp 14/7/2016 kẻ khủng bố có liên hệ với ISIL đã phóng xe tải vào đám đông trên phố đi bộ ở Nice gây tử vong cho 86 người, 434 người khác bị thương.
Với nhiều vụ tấn công khủng bố trên thế giới kể từ biến cố 11/9/2001 mà thủ phạm là những người nhập cư, theo tôi, đó là một trong những nguyên do mà 15 năm sau đã đưa Donald Trump lên làm tổng thống trong bầu cử 8/11/2016, dù ông chưa một lần giữ chức vụ dân cử và bị cáo buộc xàm sỡ với phụ nữ. Ông ra tranh cử với chủ trương “da trắng thượng đẳng”, với khẩu hiệu “Make America Great Again” và không muốn đón nhận di dân vào Mỹ, nhất là di dân từ các nước đạo Hồi.
Khi vận động tranh cử Trump thường phát biểu mạnh mẽ chống lại lãnh đạo các nước Hồi giáo không thân thiện với Mỹ như Iran, Syria, Somalia. Ông chỉ trích Tổng thống Obama đã ký hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân với Iran và nới lỏng cấm vận tài chánh để Teheran có thể tiếp cận được hàng chục tỉ đôla đã bị thế giới phong toả từ sau cách mạng Hồi giáo 1979 và nhận được 1 tỉ 700 triệu đôla từ Hoa Kỳ. Trump cho rằng Iran đã dùng tiền đó để hỗ trợ những nhóm khủng bố, tạo bất ổn cho vùng Trung Đông.
Khi vừa nhậm chức tổng thống, ngày 27/1/2017 ông đã ký một lệnh hành pháp có hiệu lực tức khắc, cấm vào Mỹ trong vòng 90 ngày đối với công dân từ 7 quốc gia Hồi giáo là Iraq, Iran, Libya, Somalia, Sudan, Syria, Yemen.
Sự kiện Donald Trump được bầu chọn làm lãnh đạo nước Mỹ với chủ trương “America First”, “Make America Great Again” cũng đã khơi động tinh thần dân tuý ở Pháp, Đức, Hungari.
Tháng 11/2020 Tổng thống Trump không được dân tín nhiệm cho nhiệm kỳ hai. Nguyên do chính là vì đại dịch Covid-19 khi ông không tin vào khoa học và các chuyên gia dịch tễ, khiến cả triệu người Mỹ thiệt mạng. Tư cách cũng góp phần cho thất bại này vì ông nói năng linh tinh, hay miệt thị người thuộc các sắc dân khác hoặc những ai có phát biểu trái ý ông.
Tượng Nữ thần Tự do và World Trade Center ở Lower Manhattan, New York 1998 (Ảnh: Bùi Văn Phú)
Trump không công nhận kết quả bầu cử, cho là gian lận vì phiếu bầu gửi qua đường bưu điện. Nhiều cuộc điều tra độc lập và những vụ kiện tại toà án đã cho thấy không có những bằng chứng gian lận phiếu để thay đổi kết quả.
Tổng thống Joe Biden được bầu chọn vào làm chủ Bạch Ốc từ năm 2021 đến ngày 20/1/2025.
Năm 2024 Donald Trump tái tranh cử và thắng. Cử tri Mỹ lại muốn nước Mỹ theo đuổi những chính sách của Trump trong nhiệm kỳ trước, dù ông đã bị đàn hặc hai lần, một lần khi còn trong Bạch Ốc và một lần nữa sau khi hết nhiệm kỳ, nhưng cả hai lần đều Trump không bị kết tội.
Để thực hiện chính sách di trú của chính quyền Trump, hai năm qua ICE đã truy bắt di dân khắp nơi.
Nhiều người Việt qua Mỹ du lịch, làm việc, học tập và ở lại quá hạn visa đã tự nguyện về nước. Một số người có tiền án đã bị trục xuất, dù đến Mỹ định cư trước ngày 12/7/1995 là khi Hoa Kỳ và Việt Nam thiết lập quan hệ ngoại giao. Năm 2008 Việt Nam đã có thoả thuận với Mỹ là sẽ không nhận người Việt trở về nếu người đó đến Mỹ trước ngày hai nước có bang giao. Cho đến năm 2020, trước áp lực của chính quyền Trump, Hà Nội đã đồng ý nhận tất cả những người Việt bị Mỹ trục xuất.
Theo báo New York Time ngày 6/8/2026, trong hai năm qua đã có 1200 người Việt bị trả về Việt Nam, trong số đó có hơn 400 người đến Mỹ định cư trước ngày 12/7/1995 và có tiền án vì những tội ký chi phiếu không tiền bảo chứng, ăn cắp, bạo hành gia đình hay cướp của, giết người.
Tổng thống Trump cũng đã bãi bỏ các chính sách Diversity, Equity and Inclusion (DEI - đa dạng, công bằng, hoà nhập) đã có từ nhiều thập niên. Chủ trương “Da trắng thượng đẳng” thể hiện qua việc xoá đi những đóng góp của các sắc dân trong sự nghiệp phát triển đất nước Hoa Kỳ.
Chống lại các thế lực chống Mỹ, Trump triệt để ủng hộ Israel tiêu diệt Hamas ở Gaza và khởi động chiến tranh với Iran từ tháng Hai năm nay mà chưa biết khi nào Hoa Kỳ sẽ chấm dứt can dự, trong khi cuộc chiến đang lan rộng trong vùng Trung Đông.
Các nước phát triển ở phương Tây như Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Hungari từng có thiện cảm và đón nhận di dân cho nhập cư sinh sống vì biết rằng lâu dài họ sẽ đóng góp cho sự phát triển quốc gia, nay đã có những chính trị gia nổi lên với chủ trương dân tuý, bài chống di dân.
Hoa Kỳ nay không còn là một quốc gia giang tay chào đón di dân đến lập nghiệp như trước đây, trong đó có nhiều người Việt.
Vụ tấn công 11/9/2001 vào nước Mỹ và những vụ khủng bố do thành phần Hồi giáo cực đoan gây ra ở nhiều nước trong những năm tiếp theo, theo tôi nó là động lực đưa Donald Trump lên làm lãnh đạo, đưa nước Mỹ vào một thời kỳ có nhiều thử thách cho nền dân chủ.
- Tác giả Bùi Văn Phú là giảng viên đại học cộng đồng và là nhà báo tự do từ vùng Vịnh San Francisco, Califonia
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình