Martha có tội “giao dịch chứng khoán nhờ tay trong” hay không" Các nhà phân tích chứng khoán khắp nước Mỹ đang tranh luận sôi nổi về câu hỏi trên.
Nước Mỹ có một thói xấu cực dễ thương, là ưa nhếch mũi lên ngắm các vì sao. Do đó mà hôm mùng 4 tháng Sáu, khi cả thế giới theo dõi chuyến đi Trung Đông của ông Bush, thì truyền thông Mỹ lại ồn ào nói đến một ngôi sao sắp rụng ở nhà: Martha Stewart bị truy tố trước sau chín tội liên hệ đến một vụ bán cổ phiếu nhờ “tay trong”. Đấy có thể là một vụ lố bịch nhất trong năm...
Có lẽ, không một người Mỹ trung bình nào mà không biết nàng Martha Stewart: người mẫu biến ra doanh gia thành công khi cung cấp các sản phẩm gia dụng cải thiện cuộc sống bình dân cho đẹp hơn, dịu dàng lịch sự hơn. Trở thành triệu phú - gần tỷ phú thôi - nàng là cảm tình viên và mạnh thường quân tài trợ khá dồi dào cho đảng Dân chủ và khuôn mặt truyền hình khả ái trong các chương trình nội trợ gia chánh. Nàng không cần vũ sexy, ưỡn ẹo tranh đấu cho nữ quyền hoặc luông tuồng trong ngôn ngữ mà vẫn là một ngôi sao sáng. Đấy là một điển hình của phụ nữ độc thân thành đạt, nhưng thành đạt nhờ làm cho đời sống các gia đình đại chúng được đẹp hơn, về cả vật chất lẫn tinh thần. K-mart, một hệ thống phân phối bình dân, là hãng chuyên bán sản phẩm của Martha.
Mọi việc đang vui như vậy thì tháng Sáu năm ngoái, trong cao trào lợm giọng của các vụ gian lận bạc tỷ tại các tổ hợp lớn của Mỹ, cơ quan Kiểm soát Giao dịch Chứng phiếu SEC rồi Quốc hội tố cáo Martha là đã bán 3.928 cổ phiếu của hãng ImClone ngày 27 tháng 12 năm 2001, một ngày trước khi có tin là ImClone không được cơ quan Kiểm soát Lương Dược FDA cho lưu hành thuốc trừ ung thư Erbitux, khiến cổ phiếu ImClone tuột giá đột ngột. Martha có biết trước tin này để bán tháo vài trăm ngàn bạc, và nhờ đó khỏi bị lỗ 45.673 đô la không" Nếu có thì do ai thông báo" Người sáng lập và Tổng quản trị CEO Samuel Waksal của ImClone, một người bạn - và có khi là tình nhân cũ - của Martha" Nếu nàng được tay trong báo tin xấu trước khi thị trường cùng biết thì đó là tội “giao dịch chứng khoán nhờ tay trong” vì trên lý thuyết, thị trường đầu tư đòi hỏi sự bình đẳng về thông tin để giới đầu tư khác khỏi bị thiệt. Nhưng vì sao và do ai mà việc điều tra của Quốc hội lại được tiết lộ cho tờ New York Times loan tải ngày 7 tháng Sáu năm ngoái, với luận điệu đầy tính cáo buộc làm cổ phiếu MSO vụt rớt như sao băng"
Một năm sau, nghĩa là sau gần 12 tháng lùng sục ráo riết, nhà chức trách, đúng hơn là biện lý cuộc liên bang ở New York, đại diện bộ Tư pháp, đã truy tố Martha về chín tội danh: khai gian, nói dối, cản trở công lý, v.v.... Tuyệt nhiên không thấy nói gì đến tội giao dịch nhờ tay trong. Suốt một năm đó, đời tư Martha bị truyền thông bươi móc liên tục trước sự dửng dưng nặng nề của phe cánh Dân chủ và sự hả hê của nhiều người do sự thành công đáng ghét của nàng. Suốt năm đó, cổ phiếu công ty Martha Stewart Living Omnimedia (MSO) do Martha làm chủ đến 60% cổ phần bị sụt giá phân nửa, khiến nàng lỗ hơn 400 triệu. Để khỏi bị lỗ 45 ngàn, Martha mất 400 triệu và nay có thể bị tội hình, chưa kể tội hộ vì giao dịch nhờ tay trong. Đồng thời, một loạt luật sư thầy dùi còn khuyên cổ đông của MSO đòi Martha bồi thường thiệt hại vì làm cổ phiếu MSO mất giá.
Nội vụ sở dĩ lố bịch vì một số lý do sau đây:
Một. Trở lại nguyên thủy, giới đầu tư vào ImClone biết là FDA phải thông báo quyết định về thuốc Erbitux trễ nhất là ngày 31 tháng 12. Trong ngày 27 (ngày “vi phạm” của Martha) tin kinh doanh đều nói đến việc ImClone sụt giá vì có lời đồn là FDA từ chối thuốc Erbitux. Khi báo chí đã biết là một hai ngày nữa, ImClone sẽ được thông báo tin buồn thì nhà đầu tư bình thường nào cũng biết là phải bán sớm. Người ta bán tháo liên tục làm cổ phiếu ImClone sụt giá, những người bán tháo đó có bị tội không"
Hai. Xuyên qua Martha, nhà chức trách muốn lùng tới Sam Waksal của ImClone, thì sau đó, ông này đã nhận tội, và sẽ bị truy tố nay mai. Trong các tội danh, không có tội loan tin trước cho Martha, ông chỉ báo tin cho con gái mình, và được điện thoại của Martha nhắn hỏi: “vì sao cổ phiếu ImClone sụt nặng vậy"” Thế thôi, nếu dùng Martha để truy tố Waksal, khi Waksal đã nhận tội mà chả liên hệ gì đến Martha thì còn truy tố nàng làm chi" Để làm gương chăng"
Ba. Trong lời biện giải trước một ủy ban điều tra của Quốc hội, Martha nói là có cho chuyên viên giao dịch chứng khoán (kinh kỹ) của mình là Peter Bacanovic của nhóm Merrill Lynch (cũng bị truy tố hôm Thứ Tư vừa qua) là hãy bán cổ phiếu ImClone khi thấy sụt dưới 60 đô la, thuật ngữ kinh kỹ là “stop loss”. Trong thực tế, lệnh “stop loss” để ngừa lỗ nhiều khi chỉ được truyền miệng chứ cũng chẳng ghi trên giấy, nhưng Martha bị điều tra rất kỹ về lệnh này, chữ viết của Bacanovic trong sổ còn được đem ra giảo nghiệm để chứng minh là hai người cố tình bày ra lệnh đó để trốn tội. Nhưng, kết quả vẫn là không có tội về giao dịch tay trong mà chuyển thành tội man khai và cản trở công lý.
Bốn. Sau một năm điều tra, nhà chức trách còn muốn quy tội Martha là cố tình che dấu sự việc để thổi giá MSO lên một cách giả tạo - dù cổ phiếu MSO vẫn tuột - giờ đây lại không nói đến tội gian lận kinh kỹ đó mà chuyển sang tội khác. Loanh quanh với ngần ấy tội to như trái núi, cuối cùng thì thành ra con chuột. Nhưng, vì mối nghi là cố tình thổi giá MSO lên, Martha thành mục tiêu đòi nợ của một số nhà đầu tư mua cổ phiếu của MSO. Nghĩa là thoát khỏi vụ kiện này sẽ còn ra vụ kiện khác...
Tóm lại, sau một năm không thể truy tố nàng tội “giao dịch tay trong”, công tố viên chính phủ đổi sang tội “gây lầm lạc” trong lời giải thích, còn tội gian dối (nặng hơn) lại hướng vào chuyên viên kinh kỹ Bocanovic. Ngược lại, cơ quan SEC có thẩm quyền nhất thì mặc nhiên phủ nhận giá trị buộc tội của công tố viên khi dự tính truy tố Martha về mặt hộ mà thôi: trả lại hơn 45.000 lỗ lã đã tránh được. Hồ sơ về tội hộ vốn đòi hỏi mức độ tang chứng nhẹ hơn tội hình! SEC gọi là tội “thiếu công bằng” khi bán cổ phiếu ImClone vào ngày 27 đó (thay vì đợi đến ngày 31"). Thực ra, nàng đã ra lệnh bán nhiều đợt từ tháng 10 rồi, vả lại, “thiếu công bằng” chưa có nghĩa là “phạm pháp”. Martha bị bộ Tư pháp truy tố vì nhớ không rõ hai phút điện thoại vào ngày 27 tháng 12 trong khi nhà chức trách lại nhớ rõ! Martha còn bị truy tố tội cho nhân viên xóa một đoạn ghi âm về vụ này, rồi sau đó lại bảo nhân viên hồi phục đoạn băng đó như cũ! Bacanovic bị tội dùng hai loại mực khác nhau trong một cuốn sổ có khi trong cùng ngày! Chúng ta có thấy mấy tội trên là lắt nhắt chăng" Bồi thẩm đoàn có thể cũng nghĩ vậy, và sẽ đề nghị tha bổng. SEC đòi lại 45 ngàn là đủ công bằng!
Kết luận là một chuỗi gian dối, từ Quốc hội khi tiết lộ tin bất lợi ra báo chí, đến báo chí khi luận giải không rõ (thành tích nổi bật của tờ New York Times trong vụ này), đến Martha khi nói vì sao đã ra lệnh bán (sự thật là vì những tin tức khác chứ không nhờ Waksal) và ra lệnh như thế nào... Nhưng gian dối nhất là những tay trùm gian lận trong Enron hay các tổ hợp khác thì vẫn ngồi yên (Kenneth Lay đâu"), trong khi nàng Martha bị lôi ra vành móng ngựa. Ủy viên công tố lần này sẽ bị hố vì sự lố bịch đó!
Lời cuối cho cuối tuần: Có tin FDA sẽ đổi lập trường cho ImClone sản xuất thuốc Erbitux (!) và sau khi có tin Martha bị truy tố những tội tào lao như vậy, cổ phiếu MSO của Martha đã... tăng giá: nếu ham lợi, hãy mua cổ phiếu ImClone và MSO! Nếu thoát nạn, Martha sẽ nghĩ lại về tình nghĩa với đảng Dân chủ và báo chí, cùng một số người làm giàu nhờ mua cổ phiếu của nàng, tới khi mất tiền thì níu áo đòi nợ. Họ quên là Martha đã báo trước, từ năm1999, rằng nếu giá trị của cổ phiếu lại tùy vào một cá nhân mà cá nhân đó gặp nạn thì việc đầu tư sẽ rất rủi ro. Trong trào lưu phù thịnh lúc đó, có ai nhìn thấy gì!
Nước Mỹ có một thói xấu cực dễ thương, là ưa nhếch mũi lên ngắm các vì sao. Do đó mà hôm mùng 4 tháng Sáu, khi cả thế giới theo dõi chuyến đi Trung Đông của ông Bush, thì truyền thông Mỹ lại ồn ào nói đến một ngôi sao sắp rụng ở nhà: Martha Stewart bị truy tố trước sau chín tội liên hệ đến một vụ bán cổ phiếu nhờ “tay trong”. Đấy có thể là một vụ lố bịch nhất trong năm...
Có lẽ, không một người Mỹ trung bình nào mà không biết nàng Martha Stewart: người mẫu biến ra doanh gia thành công khi cung cấp các sản phẩm gia dụng cải thiện cuộc sống bình dân cho đẹp hơn, dịu dàng lịch sự hơn. Trở thành triệu phú - gần tỷ phú thôi - nàng là cảm tình viên và mạnh thường quân tài trợ khá dồi dào cho đảng Dân chủ và khuôn mặt truyền hình khả ái trong các chương trình nội trợ gia chánh. Nàng không cần vũ sexy, ưỡn ẹo tranh đấu cho nữ quyền hoặc luông tuồng trong ngôn ngữ mà vẫn là một ngôi sao sáng. Đấy là một điển hình của phụ nữ độc thân thành đạt, nhưng thành đạt nhờ làm cho đời sống các gia đình đại chúng được đẹp hơn, về cả vật chất lẫn tinh thần. K-mart, một hệ thống phân phối bình dân, là hãng chuyên bán sản phẩm của Martha.
Mọi việc đang vui như vậy thì tháng Sáu năm ngoái, trong cao trào lợm giọng của các vụ gian lận bạc tỷ tại các tổ hợp lớn của Mỹ, cơ quan Kiểm soát Giao dịch Chứng phiếu SEC rồi Quốc hội tố cáo Martha là đã bán 3.928 cổ phiếu của hãng ImClone ngày 27 tháng 12 năm 2001, một ngày trước khi có tin là ImClone không được cơ quan Kiểm soát Lương Dược FDA cho lưu hành thuốc trừ ung thư Erbitux, khiến cổ phiếu ImClone tuột giá đột ngột. Martha có biết trước tin này để bán tháo vài trăm ngàn bạc, và nhờ đó khỏi bị lỗ 45.673 đô la không" Nếu có thì do ai thông báo" Người sáng lập và Tổng quản trị CEO Samuel Waksal của ImClone, một người bạn - và có khi là tình nhân cũ - của Martha" Nếu nàng được tay trong báo tin xấu trước khi thị trường cùng biết thì đó là tội “giao dịch chứng khoán nhờ tay trong” vì trên lý thuyết, thị trường đầu tư đòi hỏi sự bình đẳng về thông tin để giới đầu tư khác khỏi bị thiệt. Nhưng vì sao và do ai mà việc điều tra của Quốc hội lại được tiết lộ cho tờ New York Times loan tải ngày 7 tháng Sáu năm ngoái, với luận điệu đầy tính cáo buộc làm cổ phiếu MSO vụt rớt như sao băng"
Một năm sau, nghĩa là sau gần 12 tháng lùng sục ráo riết, nhà chức trách, đúng hơn là biện lý cuộc liên bang ở New York, đại diện bộ Tư pháp, đã truy tố Martha về chín tội danh: khai gian, nói dối, cản trở công lý, v.v.... Tuyệt nhiên không thấy nói gì đến tội giao dịch nhờ tay trong. Suốt một năm đó, đời tư Martha bị truyền thông bươi móc liên tục trước sự dửng dưng nặng nề của phe cánh Dân chủ và sự hả hê của nhiều người do sự thành công đáng ghét của nàng. Suốt năm đó, cổ phiếu công ty Martha Stewart Living Omnimedia (MSO) do Martha làm chủ đến 60% cổ phần bị sụt giá phân nửa, khiến nàng lỗ hơn 400 triệu. Để khỏi bị lỗ 45 ngàn, Martha mất 400 triệu và nay có thể bị tội hình, chưa kể tội hộ vì giao dịch nhờ tay trong. Đồng thời, một loạt luật sư thầy dùi còn khuyên cổ đông của MSO đòi Martha bồi thường thiệt hại vì làm cổ phiếu MSO mất giá.
Nội vụ sở dĩ lố bịch vì một số lý do sau đây:
Một. Trở lại nguyên thủy, giới đầu tư vào ImClone biết là FDA phải thông báo quyết định về thuốc Erbitux trễ nhất là ngày 31 tháng 12. Trong ngày 27 (ngày “vi phạm” của Martha) tin kinh doanh đều nói đến việc ImClone sụt giá vì có lời đồn là FDA từ chối thuốc Erbitux. Khi báo chí đã biết là một hai ngày nữa, ImClone sẽ được thông báo tin buồn thì nhà đầu tư bình thường nào cũng biết là phải bán sớm. Người ta bán tháo liên tục làm cổ phiếu ImClone sụt giá, những người bán tháo đó có bị tội không"
Hai. Xuyên qua Martha, nhà chức trách muốn lùng tới Sam Waksal của ImClone, thì sau đó, ông này đã nhận tội, và sẽ bị truy tố nay mai. Trong các tội danh, không có tội loan tin trước cho Martha, ông chỉ báo tin cho con gái mình, và được điện thoại của Martha nhắn hỏi: “vì sao cổ phiếu ImClone sụt nặng vậy"” Thế thôi, nếu dùng Martha để truy tố Waksal, khi Waksal đã nhận tội mà chả liên hệ gì đến Martha thì còn truy tố nàng làm chi" Để làm gương chăng"
Ba. Trong lời biện giải trước một ủy ban điều tra của Quốc hội, Martha nói là có cho chuyên viên giao dịch chứng khoán (kinh kỹ) của mình là Peter Bacanovic của nhóm Merrill Lynch (cũng bị truy tố hôm Thứ Tư vừa qua) là hãy bán cổ phiếu ImClone khi thấy sụt dưới 60 đô la, thuật ngữ kinh kỹ là “stop loss”. Trong thực tế, lệnh “stop loss” để ngừa lỗ nhiều khi chỉ được truyền miệng chứ cũng chẳng ghi trên giấy, nhưng Martha bị điều tra rất kỹ về lệnh này, chữ viết của Bacanovic trong sổ còn được đem ra giảo nghiệm để chứng minh là hai người cố tình bày ra lệnh đó để trốn tội. Nhưng, kết quả vẫn là không có tội về giao dịch tay trong mà chuyển thành tội man khai và cản trở công lý.
Bốn. Sau một năm điều tra, nhà chức trách còn muốn quy tội Martha là cố tình che dấu sự việc để thổi giá MSO lên một cách giả tạo - dù cổ phiếu MSO vẫn tuột - giờ đây lại không nói đến tội gian lận kinh kỹ đó mà chuyển sang tội khác. Loanh quanh với ngần ấy tội to như trái núi, cuối cùng thì thành ra con chuột. Nhưng, vì mối nghi là cố tình thổi giá MSO lên, Martha thành mục tiêu đòi nợ của một số nhà đầu tư mua cổ phiếu của MSO. Nghĩa là thoát khỏi vụ kiện này sẽ còn ra vụ kiện khác...
Tóm lại, sau một năm không thể truy tố nàng tội “giao dịch tay trong”, công tố viên chính phủ đổi sang tội “gây lầm lạc” trong lời giải thích, còn tội gian dối (nặng hơn) lại hướng vào chuyên viên kinh kỹ Bocanovic. Ngược lại, cơ quan SEC có thẩm quyền nhất thì mặc nhiên phủ nhận giá trị buộc tội của công tố viên khi dự tính truy tố Martha về mặt hộ mà thôi: trả lại hơn 45.000 lỗ lã đã tránh được. Hồ sơ về tội hộ vốn đòi hỏi mức độ tang chứng nhẹ hơn tội hình! SEC gọi là tội “thiếu công bằng” khi bán cổ phiếu ImClone vào ngày 27 đó (thay vì đợi đến ngày 31"). Thực ra, nàng đã ra lệnh bán nhiều đợt từ tháng 10 rồi, vả lại, “thiếu công bằng” chưa có nghĩa là “phạm pháp”. Martha bị bộ Tư pháp truy tố vì nhớ không rõ hai phút điện thoại vào ngày 27 tháng 12 trong khi nhà chức trách lại nhớ rõ! Martha còn bị truy tố tội cho nhân viên xóa một đoạn ghi âm về vụ này, rồi sau đó lại bảo nhân viên hồi phục đoạn băng đó như cũ! Bacanovic bị tội dùng hai loại mực khác nhau trong một cuốn sổ có khi trong cùng ngày! Chúng ta có thấy mấy tội trên là lắt nhắt chăng" Bồi thẩm đoàn có thể cũng nghĩ vậy, và sẽ đề nghị tha bổng. SEC đòi lại 45 ngàn là đủ công bằng!
Kết luận là một chuỗi gian dối, từ Quốc hội khi tiết lộ tin bất lợi ra báo chí, đến báo chí khi luận giải không rõ (thành tích nổi bật của tờ New York Times trong vụ này), đến Martha khi nói vì sao đã ra lệnh bán (sự thật là vì những tin tức khác chứ không nhờ Waksal) và ra lệnh như thế nào... Nhưng gian dối nhất là những tay trùm gian lận trong Enron hay các tổ hợp khác thì vẫn ngồi yên (Kenneth Lay đâu"), trong khi nàng Martha bị lôi ra vành móng ngựa. Ủy viên công tố lần này sẽ bị hố vì sự lố bịch đó!
Lời cuối cho cuối tuần: Có tin FDA sẽ đổi lập trường cho ImClone sản xuất thuốc Erbitux (!) và sau khi có tin Martha bị truy tố những tội tào lao như vậy, cổ phiếu MSO của Martha đã... tăng giá: nếu ham lợi, hãy mua cổ phiếu ImClone và MSO! Nếu thoát nạn, Martha sẽ nghĩ lại về tình nghĩa với đảng Dân chủ và báo chí, cùng một số người làm giàu nhờ mua cổ phiếu của nàng, tới khi mất tiền thì níu áo đòi nợ. Họ quên là Martha đã báo trước, từ năm1999, rằng nếu giá trị của cổ phiếu lại tùy vào một cá nhân mà cá nhân đó gặp nạn thì việc đầu tư sẽ rất rủi ro. Trong trào lưu phù thịnh lúc đó, có ai nhìn thấy gì!
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình