Kỹ nghệ dĩa hát (Music/Recording Industry) khai thuế lợi tức với IRS cho năm 1998: 14 tỉ đôla. Trong số tiền thu được từ dĩa hát, băng nhạc, sách nhạc khổng lồ này, thống kê cho thấy có 6% (tức 840 triệu) cho phần thánh nhạc. Các chuyên gia phân tích bàng hoàng: người Mỹ sùng đạo đến thế sao"
Cứ thử nhìn vào tủ nhạc của bất cứ một người Việt Nam di tản yêu nhạc trung bình nào mà xem: bạn sẽ thấy nhạc Giáng Sinh cũng góp mặt độ vài chục cuốn: nào nhạc Tây nhạc Ta, nào hòa tấu hợp xướng, nào nhạc xưa nhạc nay, nào nhạc vào đời nhạc ra đời, nào nhạc của các ca đoàn các tu viện.. ôi thôi, mười đồng một cuốn cũng có mà mười cuốn một đồng cũng có. Nghĩa là trăm hoa thoải mái đua nở. Vậy mà năm nào bạn cũng thấy các trung tâm sản xuất thêm băng mới. Sao vậy" bởi vì số người mua vẫn tiếp tục muốn mua thêm. Thế nào cũng có ngày bà xã của người di tản sốt ruột gào lên: mua làm chi mà lắm thế này" Mua mà có nghe không hay chỉ để ngắm chơi mà thôi" Băng nhạc đĩa nhạc như thế này thì khác gì tam cung lục viện, mỗi cuốn chỉ cần nghe xong trọn vẹn một lần là cũng đủ hết đời rồi. Thành thực mà nói, câu hỏi này khó trả lời lắm. Có phải mình tham lam gì đâu, nhưng mà đã trót trăm hoa đua nở thì cứ phải tiếp tục nở nửa cho nó vui cửa vui nhà. Hòa tấu của Percy Faith hùng tráng thì đơn ca của Andy William ngọt lịm thấm đến từng tế bào, không mua chịu sao nổi" Piano của Giovanni nhức buốt thì giọng của Aaron Neville mà không ai oán nỉ non đến chết người hay sao, ngừng lại sao cho đành" Cho nên cứ phải mua nhiều thêm là vì vậy. Rồi thì vui buồn tùy hứng, muốn nghe thứ gì thì có đã có ngay thứ ấy bên mình.
Cho đến ngày Thanh Lâm và Ban Hợp Xướng Ngàn Thông góp mặt với quần hùng trong CD “CHÚA RA ĐỜI”. Người nghe sửng sốt: ca đoàn nào mà hát tới quá vậy nè" Hòa âm ở đâu mà nghe nhức nhối quá vậy nè" Bài bản ở đâu mà chọn lọc đặc sắc quá vậy nè" Sao có nhiều bài chưa hề nghe ở bất cứ băng nhạc nào khác vậy nè" Cứ “vậy nè” một lúc, các ông Liên Minh Thánh Tâm chuyên việc hướng dẫn chỗ ngồi cho nhà thờ Westminster bỗng dưng thấy có thêm nhiều tín hữu mặt mũi lạ hoắc từ nơi nào mò tới, xem lễ thì đại khái chủ nghĩa thôi mà nghe nhạc thì coi bộ chăm chỉ lắm lắm.
Ngàn Thông là nhóm nào và Thanh Lâm là ai"
Với 12 nhà thờ ở Orange County, ca đoàn Ngàn Thông chỉ hát một lễ phụng vụ vào chiều Chủ Nhật cho nhà thờ Westminster. Năm mươi ca viên đặt dưới sự hướng dẫn của ca trưởng Thanh Lâm (BA of Music/Fullerton College 1986), tập dượt đều đặn mỗi tuần trong 20 năm, đã gây được những tiếng vang trong cộng đồng công giáo Nam Cali: tổ chức được những mùa hát lễ Giáng Sinh và Phục Sinh thật trang trọng, có hoạt cảnh lớn, có trình diễn nhạc Giáng Sinh huy hoàng. Nhưng nổi bật nhất là nhóm này đã ra được 2 CD thánh ca: một hành động dũng cảm pha lẫn chút phiêu lưu lúc đầu nhưng đã mang lại những kết quả hết sức đáng khích lệ cả về tài chính lẫn tinh thần phục vụ.
Để cho cuốn CD có thể thành công về mặt nghệ thuật, xếp Thanh Lâm đã phải hy sinh trong nhiều năm ròng rã, có lẽ dùng chữ “nằm gai nếm mật với âm nhạc” mới thật đúng trong trường hợp này. Anh chàng âm thầm nuôi chí lớn: sẽ có ngày tiếng nhạc của chàng rộn ràng cất lên khắp nơi, ca tụng Thiên Chúa. Để hỗ trợ đứa con ngoan, Chúa đã cho chàng có được cái cơ hội đáng ao ước của nhiều người: bắt được cái job viết hòa âm và trình diễn chuyên nghiệp cho một night club, để có thể sống hoàn toàn 24 tiếng đồng hồ mỗi ngày với âm nhạc. Nhờ đó, hằng đêm chàng vẫn được dịp mang ra thí nghiệm những chiêu thức mới của mình: làm sao cho bài bản tuy đã cũ mèm mấy chục năm trở thành tươi mát hơn, trở thành hợp thời trang hơn và trở thành dễ đón nhận hơn.
Một bài cầu nguyện 90 phút
Có câu nói rằng “hát là cầu nguyện hai lần”. Nếu công thức này đúng thì các anh chị em ca đoàn phải được lên thiên đàng trước hơn ai hết, vì họ lúc nào cũng đang cầu nguyện gấp đôi người thường. Hay nói khác hơn, thì những giáo dân yêu nhạc hay lẩm bẩm hát theo phía dưới kia (một hình thức Karaoke) sẽ có nhiều cơ hội lên thiên đàng hơn những giáo dân thờ ơ với âm nhạc chăng"
Phy Vân, người phụ trách bài bản chương trình cho Ngàn Thông có lần nói: Chúng em cố gắng sắp xếp sao cho mỗi CD là một chương trình cầu nguyện hoặc chính nó là một bài cầu nguyện dài. Các bài hát đầu tiên trong CD luôn mang ý nghĩa trông chờ: nhân loại trông chờ đấng cứu tinh. Rồi các bài hát sau cùng luôn được mang lấy tâm tình của con người trần gian khi đấng cứu tinh đã thật sự đến: bùng vỡ với niềm vui giáng trần. Dĩ nhiên, vẽ vời nên chương trình thì dễ nhưng thực hiện chương trình đó bao giờ cũng khó hơn. Thanh Lâm vẫn là người mang trên vai nhiệm vụ vất vả: làm sao biến những bài hát vừa Tây vừa Ta vừa cũ vừa mới này (có nhiều bài chưa hề nghe ở bất cứ đâu, do Thanh Lâm và Phy Vân sáng tác riêng cho Ngàn Thông) trở thành một chương trình phong phú đa dạng: nhanh có, chậm có, hùng tráng huy hoàng có mà tâm tình thiết tha cũng có. Khổ nhất là hòa âm sao nghe cho tươi sáng, cho không nhàm, vì trước mình đã có biết bao nhiêu người khai thác những bài này rồi.
Một đặc điểm khá nổi bật: ngôn ngữ nhạc Giáng Sinh của Ngàn Thông quả tình hết sức trong sạch, tuyệt nhiên không hề có vụ anh anh em em, không có chia ly oan trái rồi cứ lôi Chúa ra làm quan tòa, mà chỉ thuần những ngôn ngữ lành thánh. Quan sát cuốn CD đầu tay “CHÚA RA ĐỜI” và cuốn kế tiếp “BÊN MÁNG CỎ”, tôi vui mừng nhận ra điều vừa nói. Chỉ lo xa một điều: đến một lúc nào đó, hoặc kho âm nhạc sẵn có đã cạn, hoặc thị hiếu quần chúng đòi hỏi phải có thêm nhạc rên rỉ sướt mướt thì CD bán mới chạy, liệu lúc đó Ngàn Thông còn giữ vững được nền nếp “ngôn ngữ trong sạch” này hay không"
Cây nhà lá vườn
Những người hiếu kỳ đến xem lễ tại cộng đoàn Westminster vừa nói ở đoạn trên cùng có chung một thắc mắc: ban nhạc mấy chục người mà tấu lên nghe rầm rộ quá vậy" ban hợp xướng mấy trăm người mà hát lên nghe đều quá vậy" Hãy nghe anh đoàn trưởng Nguyễn Ngọc Oánh bật mí: “ngoài cái hoàn cảnh hết sức thuận lợi là được viết hòa âm và chơi nhạc mỗi tối có ăn lương, Thanh Lâm còn có cơ hội khám phá ra khả năng hầu như vô giới hạn của digital music technology: anh chàng thu thập những sound samples lạ và dùng computer để biến hóa nó thành trăm nghìn nhạc công không chân dung trong phòng thu cây nhà lá vườn của mình”. Ôạng bầu trẻ Đàm Bình, một nhân vật rất giỏi về ngoại giao và cũng là tay tenor gạo cội của ca đoàn có lần tâm sự: “có khi thâu cả một đêm mà vẫn không xong nổi một câu mở đầu của bài hát. May mà ca đoàn chỉ phải trả tiền pho thu một cách tượng trưng, chứ không thì phải đến vỡ nợ với ông nhạc trưởng khó tính này.”
Lực lượng ca sĩ của Ngàn Thông cũng là điều đáng nói. Một số đông các ca sĩ đang hái ra tiền trong thị trường ca nhạc hiện nay có gốc gác xuất phát từ các ca đoàn. Ngàn Thông hiện nay cũng đang có các giọng solo, nam cũng như nữ, rất tới. Nếu mang ra so sánh với các ca sĩ mới được lăng xê trong vài năm gần đây của các trung tâm lớn thì thực tình mà nói, bên tám lạng bên nửa cân không biết ai hơn ai. Còn nếu bàn về background vocal thì ôi thôi nhóm Ngàn Thông này hết chỗ chê. Với đức khiêm nhường sẵn có nơi con người Công Giáo phi thương mại, Ngàn Thông chỉ mới xuất hiện lấy đẹp trong vài màn với Diễm Xưa, Thái Thanh và Kim Tước mà thôi.
Có người cắc cớ hỏi “khi Ngàn Thông ghi trong CD là đơn ca, thì đó là đơn ca mấy bè"” Ái chà, ở khoản này thì anh chàng Thanh Lâm quả là tham lam thật (mà tham lam một cách rất đáng yêu): đơn ca mà chỉ có 1 giọng thì thành đơn sơ quá. Chàng bèn cho phụ họa luôn cả 4 bè lác đác đó đây nghe cho nó sướng cái tai. Mà sướng tai thật. Thánh ca mà nghe có ngũ cung, có ù xang xê cống, có tính tình tang, có đàn thập lục có sáo vi vu, có luôn cả một đội nhạc công hùng hậu chơi không thiếu món nào của một full size orchestra thì không sướng tai sao được. Thánh ca mà chỉ thiếu có Twist, Paso, Tango và Rap (ít nhất là đến bây giờ chưa thấy Ngàn Thông đưa mấy món này vô chương trình), còn ngoài ra các tiết điệu khác đều đã có mặt đầy đủ, mà lại được đánh đấm rất tròn trịa (mặc dù không ồn ào) mới chết người cơ chứ.
Bình an dưới thế
Lấy kinh nghiệm bản thân mà nói, người viết bài này trước đây mỗi mùa Giáng Sinh vẫn phải lủ khủ khuân cả vài chục cái dĩa vào xe và vào chỗ làm việc. Nghĩa là chẳng bình an gì cho lắm. Nay thì khác. Chỉ cần 2 dĩa của Ngàn Thông thay đổi trong xe và ngoài xe là cảm thấy đủ, thấy hạnh phúc lắm rồi. (Hai dĩa này hiện có bán khắp nơi. Nếu tìm không ra, cứ gọi 714-894-6602 là bao nhiêu cũng có).
Bảo rằng cả một kho tàng tinh túy 2000 năm của thánh ca nhân loại đã được thu tóm vào trong 20 bài hát trong 2 dĩa nhạc nhỏ bé này thì hoàn toàn không đúng. Những tác phẩm giáng sinh trứ danh đông tây kim cổ còn nhiều lắm. Tuy nhiên cứ nhìn vào 2 tác phẩm đầu tay của nhóm này mà đoán ra hậu vận của họ thì ta có quyền lạc quan. Nếu Ngàn Thông tiếp tục giữ được bản sắc trang trọng quí phái đang có thì cảm tình của giới sành nghe nhạc dành cho Ngàn Thông chỉ mỗi ngày một tăng chứ không thể giảm. Tôi ao ước và hoàn toàn tin tưởng rằng sẽ có một ngày, Ngàn Thông sẽ đứng vào ngôi vị đáng tin cậy nhất khi nói tới nhạc hợp xướng giáng sinh Việt Nam.
Ngày ấy có xa không nhỉ"
Anh chị em trong Ngàn Thông khiêm nhường nhắn nhủ “tụi em chỉ là một ca đoàn nhỏ bé, đang nhăm nhe muốn làm hợp xướng bỏ túi mà thôi. Anh có lòng khen thì xin khen khe khẽ, kheo khéo thôi kẻo tụi em bị backfired.” Bằng những tâm tình khiêm cung nhất, tôi cố gắng viết những dòng nhận xét có, tán thưởng có, ngợi khen có. Hy vọng những dòng thô sơ này nói lên đôi chút tâm tình của giới thưởng ngoạn. Chúc Ngàn Thông vững tiến trên bước đường nghệ thuật, phục vụ Thiên Chúa và tri âm khắp nơi.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình