Hôm nay,  

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được

06/10/202613:04:00(Xem: 1911)
blank

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được
.
---- Nhà khoa học tiên phong nghiên cứu neutrino đoạt giải Nobel Vật lý: Francis Halzen được vinh danh nhờ công trình nghiên cứu về các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn. Hôm thứ Ba 6/10/2026, GS Francis Halzen đã thắng giải Nobel Vật lý nhờ những đóng góp cho Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn.
"Ông Francis Halzen đã dẫn dắt một nhóm các nhà nghiên cứu và kỹ sư quốc tế để mang đến cho chúng ta một công cụ tuyệt vời. Sự kiên trì và tầm nhìn khoa học của ông đã mở đường cho một lĩnh vực thiên văn học hoàn toàn mới," ông Mark Pearce, Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, cho biết trong một tuyên bố. Nhà khoa học 82 tuổi này sinh ra tại Bỉ và hiện đang công tác tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ). Các nỗ lực liên hệ với ông của hãng tin AP chưa thành công ngay lập tức.
Theo thông tin trên trang web của dự án, Đài quan sát Neutrino IceCube là cơ sở nghiên cứu đặt tại Nam Cực, với Đại học Wisconsin-Madison đóng vai trò là đơn vị chủ trì. Công trình nghiên cứu của Halzen về việc thu nhận các hạt neutrino tại Nam Cực đã bắt đầu từ những năm 1980s. Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố giải thưởng này tại Stockholm. Giá trị giải thưởng năm nay là khoảng 1,2 triệu USD, áp dụng cho cả trường hợp cá nhân, nhóm nhỏ các nhà khoa học đoạt giải hoặc một tổ chức.
.
Hạt neutrino là gì? Tự điển Wikipedia giải thích rất phức tạp, nơi đây được giản lược có thể sẽ không chính xác, nhưng sẽ cho chúng ta tạm hiểu về "hạt ma" này. Hãy tưởng tượng vũ trụ giống như một đại dương đầy các hạt nhỏ. Trong đó có một loại hạt rất kỳ lạ gọi là neutrino: không mang điện, khối lượng cực nhỏ, hầu như không va chạm với vật chất. Mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được. Vì thế chúng thường được gọi là"hạt ma" (ghost particles).

Hạt "High-energy neutrinos" là gì? Không phải neutrino nào cũng giống nhau. Một số neutrino mang năng lượng rất lớn, được sinh ra trong những nơi cực kỳ dữ dội của vũ trụ như: các vụ nổ siêu tân tinh (supernova), các lỗ đen đang nuốt vật chất, các chuẩn tinh và nhân thiên hà hoạt động mạnh, các vụ bùng nổ tia gamma. Người ta gọi chúng là neutrino năng lượng cao.

Giả sử có một vụ nổ khủng khiếp xảy ra cách Trái Đất hàng triệu năm ánh sáng. Ánh sáng từ vụ nổ đó có thể: bị bụi vũ trụ che khuất, bị bẻ cong, bị hấp thụ một phần trên đường đi. Nhưng neutrino thì khác. Chúng gần như không tương tác với bất cứ thứ gì, nên: bay thẳng từ nguồn đến Trái Đất, không bị đổi hướng, hầu như không mất năng lượng.

Vì vậy neutrino giống như: "Những bức thư nguyên vẹn được gửi trực tiếp từ những nơi bí mật nhất của vũ trụ." Nhưng nếu neutrino khó bắt như vậy, làm sao phát hiện được? Đây chính là ý tưởng thiên tài của Francis Halzen.

Ông nhận ra rằng: Tảng băng khổng lồ ở Nam Cực có thể trở thành một kính thiên văn đặc biệt. Trong băng, người ta chôn hơn 5.000 cảm biến ánh sáng sâu hàng kilomet. Khi cực kỳ hiếm hoi một neutrino va vào hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra một tia chớp xanh rất yếu gọi là bức xạ Cherenkov.
Các cảm biến ghi lại tia chớp này để suy ra: hạt neutrino đến từ hướng nào, mang bao nhiêu năng lượng.

Vậy thì, IceCube là gì? IceCube là một "kính thiên văn neutrino" khổng lồ. Điều đặc biệt là: trong khi kính thiên văn thông thường nhìn ánh sáng, trong khi kính thiên văn radio nghe sóng vô tuyến, nhưng IceCube "nhìn" neutrino. Nó sử dụng khoảng 1 km³ băng Nam Cực làm môi trường phát hiện neutrino.

Khám phá đoạt Nobel là gì? Năm 2013, IceCube lần đầu phát hiện những neutrino năng lượng cực cao đến từ ngoài Hệ Mặt Trời, mở ra ngành khoa học hoàn toàn mới gọi là: Thiên văn học neutrino (Neutrino Astronomy). Trước đó các khoa học giả chủ yếu quan sát vũ trụ bằng: ánh sáng, tia X, sóng radio, hay tia gamma.
Giờ đây con người có thêm một "giác quan" mới: Quan sát vũ trụ bằng neutrino.

Hình ảnh dễ nhớ có thể hình dung là, nếu vũ trụ là một thành phố khổng lồ ban đêm: kính thiên văn quang học nhìn thấy ánh đèn, kính thiên văn vô tuyến nghe thấy âm thanh, nhưng hạt neutrino giống những người đưa thư bí mật đi xuyên qua mọi bức tường.
IceCube chính là trạm bưu điện đầu tiên đủ lớn để bắt được những "người đưa thư" ấy và đọc thông điệp mà chúng mang từ tận những vùng xa xôi nhất của vũ trụ.

Như thế, Giải Nobel Vật lý 2026 được trao vì đã mở ra một cách hoàn toàn mới để quan sát vũ trụ: dùng các neutrino năng lượng cao như những "sứ giả vũ trụ", giúp con người nghiên cứu các lỗ đen, sao nổ và những hiện tượng cực đoan mà ánh sáng thông thường không thể tiết lộ hết.

Từ các đặc điểm trên, có lẽ sẽ thấy gần với triết học trùng trùng duyên khởi của Phật giáo Hoa Nghiêm, thế giới tương tức không ngăn ngại: những hạt gần như vô hình, lặng lẽ xuyên qua cả hành tinh, lại mang theo tin tức từ những nơi xa xăm nhất của vũ trụ. Điều đó nhắc chúng ta rằng thực tại luôn phong phú hơn rất nhiều so với những gì mắt thường có thể thấy.
Các bạn có thể tìm hiểu bằng cách vào YouTube (nhiều video có thể chuyển sang phụ đề tiếng Việt) và gõ chữ "IceCube neutrino" để hiểu về dự án nghiên cứu hạt neutrino.



• Giáo Hoàng Mỹ Gửi Thông Điệp Di Dân Đến Lãnh Đạo Hoa Kỳ Trước Lễ Độc Lập 250 Năm • Nắng Nóng Kỷ Lục “Chơi Ép” Đại Lễ Độc Lập Của Trump • Iran Tổ Chức Quốc Tang Rầm Rộ Cho Khamenei, Gửi Thông Điệp Thách Thức Trump • Tòa Phúc Thẩm Bác Chính Sách Giam Người Nhập Cư Không Cho Xin Tại Ngoại Của Chính Quyền Trump • Một Người Tây Tạng Tự Thiêu Trước Trụ Sở LHQ ở New York • Đảng Cộng Hòa Tìm Cách Dùng Luật Siết Quyền Công Dân Theo Nơi Sinh • Cảnh Sát Quốc Tế Phá Mạng Lưới Dùng Thuốc Gây Mê Để Hiếp Dâm Phụ Nữ • Cựu Vận Động Viên Olympic Bị Truy Tố Vì Nghi Làm Hư Hồ Nước Phản Chiếu Lincoln • NASA Mở Sứ Mệnh Giải Cứu Đài Quan Sát Không Gian Sắp Rơi Khỏi Quỹ Đạo • Trẻ Sơ Sinh Nửa Cuối Năm 2026 Sẽ Nhận Thẻ An Sinh Xã Hội ‘Freedom 250’
ngày 1 tháng 6 năm 2026. Bộ nội An Hoa Kỳ (DHS) đang cố gắng giảm thiểu tác động của bản ghi nhớ chính sách của Sở di trú được ban hành vào ngày 22 tháng 5. Bản ghi nhớ chính sách đó đã gây ra rất nhiều lo ngại trong giới vận động quyền lợi người di dân, luật sư di trú và hàng trăm nghìn người có tiềm năng xin Thẻ Xanh.
Trong lúc Hoa Kỳ mừng 250 năm độc lập, giới chuyên môn cảnh báo pháo bông gặp nắng nóng và cỏ cây khô cháy có thể biến ngày lễ thành mùa lửa. Vào cuối tuần ngày 4 tháng Bảy năm 2026, bầu trời khắp Hoa Kỳ sẽ rực sáng pháo bông khi nước Mỹ kỷ niệm 250 năm ngày độc lập. Nhiều thành phố tổ chức những màn trình diễn lớn. Nhưng ngoài các buổi bắn pháo chuyên nghiệp, pháo bông do người dân tự đốt vẫn là mối lo lớn cho lính cứu hỏa. Từ pháo chai đến pháo ống, pháo bông gây ra rất nhiều đám cháy mỗi năm. Riêng năm 2023, Hoa Kỳ ghi nhận khoảng 32,000 vụ cháy có liên quan đến pháo bông. Số vụ cháy do con người gây ra luôn tăng vọt vào đúng ngày 4 tháng Bảy.
Một phát hiện mới tại hang Wonderwerk (Nam Phi) cho thấy loài Homo erectus có thể đã sử dụng lửa cách nay khoảng 1,8 triệu năm—gần như gấp đôi mốc thời gian sớm nhất từng được ghi nhận trước đây. Nghiên cứu công bố ngày 1-6 trên tạp chí PLOS One dựa trên phân tích các mảnh xương bị cháy tìm thấy trong một lớp trầm tích sâu trong hang, nơi có liên hệ với dấu tích của Homo erectus. Trước đó, bằng chứng sớm nhất về việc người cổ duy trì lửa chỉ được xác định vào khoảng 1 triệu năm trước, cũng tại hang này.
Theo Ramsha Waseem, viết trên Smithsonian Magazine, ngày 11 tháng 5, 2026, Edward Kang, 17 tuổi, học sinh Bergen County Academies ở New Jersey, đã phát triển RetinaMind, một công cụ trí tuệ nhân tạo có thể phân tích hình ảnh võng mạc để nhận diện tự kỷ và ADHD với độ chính xác khoảng 89%. Ý tưởng bắt đầu khi Kang đọc một nghiên cứu dùng hình ảnh võng mạc để nhận diện tự kỷ. Từ đó, em tự học lập trình, học máy, rồi xây dựng mô hình riêng, không chỉ phân biệt người có tự kỷ với người bình thường, mà còn thử tách biệt giữa tự kỷ và ADHD.
Khi bí mật lộ ra, nữ giáo sư Lythcott-Haims rời Stanford vào năm 2012 và trở thành tác giả có sách bán chạy nhất do tờ New York Times chọn về chủ đề nuôi dạy con Tình yêu đồng giới là những gì rất bí ẩn, đầy nước mắt và thường được giấu kín. Tuy nhiên, cô cựu sinh viên Đại Học Stanford bây giờ sẽ kể hết, kể một cách nghệ thuật: một thập niên trước, cô từng dan díu đồng tính với
Khi một trong những diễn viên hài độc thoại hàng đầu Trung Quốc mở màn buổi diễn bằng một câu đùa về thời gian cầm quyền dài dằng dặc của nhà lãnh đạo Tập Cận Bình, khán giả đã reo hò, xen lẫn những tiếng chửi thề đầy phấn khích và tán thưởng. "Tuyệt vời quá, tuyệt đỉnh quá!" – một người đàn ông hét lên bằng tiếng Quan Thoại. Hiếm có ai ở Trung Quốc dám đùa cợt về ông Tập – người đã không ngừng thâu tóm quyền lực trong suốt gần 15 năm nắm quyền.
Theo thông báo của Ngân hàng Thế giới vào thứ Tư (ngày 1 tháng 7), cả nhóm năm (5) nền kinh tế lớn của Đông Nam Á – bao gồm cả Singapore, Malaysia và Thái Lan – hiện đều thuộc nhóm thu nhập trung bình cao trở lên. Dữ liệu cho thấy Việt Nam từng được xếp vào nhóm thu nhập trung bình thấp từ năm 2009, trong khi Philippines đã ở nhóm này từ cuối những năm 1980.
Một tai nạn thương tâm vừa xảy ra ở tỉnh Mukdahan, cách thành phố Bangkok của Thái Lan khoảng 600 km về phía Đông Bắc. Ngày thứ Năm, 2/7, một chiếc xe bán tải (pickup truck) đã đâm vào đoàn hành hương Phật giáo gồm 34 tu sĩ đang thiền hành trên con đường nông thôn của Mukdahan, 5 nhà sư chết tại hiện trường. Những người khác được đưa vào bệnh viện gần đó, cách Bangkok khoảng 400 dặm về phía Bắc.
Đội Mỹ đã làm nức lòng người hâm mộ khi cùng hai đội chủ nhà Mexico và Canada tiến vào vòng 16 sau khi vượt qua đội Bosnia & Herzegovina một cách khó khăn. Trong khi đó, truyền hình đưa tựa giật gân “God Save The Kane” khi nói về trận thắng của Anh trước Congo, với hai pha làm bàn đẳng cấp thế giới của cầu thủ “bão tố” Harry Kane.
• Hoa Kỳ Thắng Bosnia-Herzegovina 2–0, Lọt Vào Vòng 16 Đội • Thị Trường Việc Làm Mỹ Chùn Lại, Chỉ Thêm 57.000 Việc Làm Trong Tháng 6, Thấp Hơn Dự Tính • Thẩm Phán Liên Bang Chặn Bưu Điện Hoa Kỳ Hạn Chế Phiếu Bầu Qua Thư • Dân Chủ Lên Án Tham Nhũng Tiền Ảo, Tố Trump Biến Tòa Bạch Ốc Thành “Máy In Tiền” • Thống Đốc Colorado Cách Chức Hai Ủy Viên Hội Đồng Ân Xá Vụ Tina Peters • ICE Mở Chiến Dịch Bắt Giữ Di Dân, Số Người Bị Giam Tăng Vọt • California Cấm Nhãn “Sell By” Trên Thực Phẩm • Tòa Bác Kế Hoạch Cải Tổ Xóa Nợ Sinh Viên Của Chính Quyền Trump • Công Tố Viên Liên Bang Được Lệnh Ưu Tiên Truy Tố Các Vụ “Du Lịch Sinh Con” Sau Phán Quyết Quyền Công Dân Theo Nơi Sinh • John Brennan Kiện Chính Quyền Trump, Tố Bị Truy Tố Vì “Tội Phạm Ma” • Nga Oanh Kích Kéo Dài 11 Giờ Vào Kyiv, Ít Nhất 20 Thường Dân Thiệt Mạng • Hệ Thống Chợ 99 Ranch Bị Chính Quyền Liên Bang Kiện, Tố Phân Biệt Đối Xử Với Nhân Viên Không Phải Người Hoa • Đa Số Người Mỹ Ủng Hộ Cấm Mạng Xã Hội Cho Trẻ Dưới 16 Tuổi...
Theo hồ sơ vụ kiện mà TMZ có được, Ohno cho biết bạn gái cũ của anh, cô Anna Pham, đã từ chối trả lại hàng trăm món đồ thuộc quyền sở hữu của anh sau khi mối quan hệ của họ kết thúc.
Có vui gì khi ngay cả những người hiền, lại đề huề bắt tay, vinh dự sánh vai, cười hả hê với kẻ ác khi nhân sinh quằn quại trong đớn đau, thống khổ! Có vui gì khi những lật lọng, man trá, xảo quyệt, bất nhân... lại trở nên những tánh đức bình thường, có thể chấp nhận, có thể hòa quyện sống chung với trung thực, vô tư, công bình và nhân ái!
Theo báo Washington Times hôm Thứ Tư 1/7/2026: Một thiếu tá Không quân Mỹ tham gia phong trào luận tội ông Trump. Thiếu tá Không quân Mỹ Jason Watson đang chấp nhận rủi ro cho sự nghiệp quân ngũ của mình để công khai kêu gọi luận tội Tổng thống Trump.
Tuần trước, một thẩm phán liên bang đã ra lệnh cho DOJ phải tuân thủ Đạo luật Minh bạch Hồ sơ Epstein. Theo đó, DOJ phải công bố toàn bộ các tài liệu về Epstein chưa được tiết lộ, bao gồm cả các ghi chép phỏng vấn liên quan đến nhân vật "Jane Doe 4" hoặc giải trình lý do nếu không thể thực hiện việc này, hạn chót là ngày 2/7. Quyết định này là một phần trong vụ kiện dân sự do nhà báo Katie Phang khởi xướng chống lại quyền bộ trưởng Tư Tháp Todd Blanche – người được Trump đề cử cho vị trí chính thức.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.