Tất cả các tổng thống Hoa Kỳ khi đối mặt với khủng hoảng đều hành động dựa trên mức độ hiểu biết tương tự nhau.
Mọi tổng thống Mỹ đều nhận thông tin từ cộng đồng tình báo
Các tổng thống Mỹ thường nhận thông tin từ United States Intelligence Community, bao gồm nhiều cơ quan như:
- Central Intelligence Agency (CIA)
- National Security Agency (NSA)
- Defense Intelligence Agency (DIA)
- Federal Bureau of Investigation (FBI)
Thông tin quan trọng nhất được tổng hợp trong tài liệu mật gọi là President's Daily Brief (PDB), được gửi cho tổng thống mỗi ngày. Báo cáo này tập hợp phân tích từ nhiều cơ quan tình báo và trình bày các mối đe dọa hoặc khủng hoảng toàn cầu để hỗ trợ quyết định chính sách.
Điều này có nghĩa là các tổng thống thường biết khá nhiều thông tin giống nhau về các cuộc khủng hoảng quốc tế, nhưng cách đối phó của họ phụ thuộc vào cách họ sử dụng thông tin đó — tức là lựa chọn đạo đức, pháp lý và chiến lược của họ.
So sánh các tổng thống Obama, Biden và Trump
Cả ba vị tổng thống này đều hiểu rõ các rủi ro trong những tình huống phức tạp như với Venezuela và Iran: sự tồn tại của lực lượng quân đội trung thành với chính quyền, các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, khả năng leo thang xung đột và các hậu quả địa chính trị rộng lớn hơn.
Tuy nhiên, chỉ riêng tri thức không quyết định tổng thống sẽ hành động như thế nào.
Điều thực sự thúc đẩy hành động là ngưỡng đạo đức — tức mức độ sẵn sàng về mặt đạo lý để hành động, dù biết rằng sẽ có hậu quả. Ngưỡng đạo đức liên quan đến những câu hỏi như:
- Có chấp nhận được việc gây rủi ro thương vong cho dân thường không?
- Có chính đáng khi vi phạm chủ quyền của một quốc gia khác không?
- Những lợi ích chiến lược hoặc chính trị có đáng để đánh đổi bằng việc làm bất ổn một khu vực hay không?
• Tại Venezuela, Obama và Biden phải đối mặt với viễn cảnh chế độ Maduro gây ra khủng hoảng nhân đạo và bất ổn chính trị. Cả hai đều hiểu rằng việc loại bỏ ông ta bằng vũ lực có thể đạt mục tiêu ngắn hạn nhưng sẽ tạo ra sự bất định lâu dài. Ngưỡng đạo đức cao của hai vị tổng thống này khiến họ ưu tiên trừng phạt kinh tế, ngoại giao và xây dựng liên minh quốc tế thay vì hành động đơn phương. Họ hành động thận trọng, giảm thiểu nguy cơ vi phạm pháp lý và đạo đức, nhưng mức tiến triển diễn ra chậm.
• Tổng thống Trump, trái lại, tiếp cận Venezuela theo cách khác. Với ngưỡng đạo đức thấp hơn, ông cho phép loại bỏ Maduro, thực chất là bắt cóc ông ta, vì cho rằng lợi ích chiến lược và chính trị lớn hơn sự vi phạm đạo đức và pháp lý.
Mức độ hiểu biết về rủi ro của Trump giống như Obama hoặc Biden, nhưng cách tính toán đạo đức của ông cho phép ông hành động quyết đoán hơn. Tác động ngắn hạn xảy ra ngay lập tức — Maduro bị loại bỏ — nhưng hậu quả lâu dài vẫn chưa rõ ràng, với khả năng phát sinh rủi ro pháp lý, ngoại giao và khu vực.
• Tại Iran, tất cả các tổng thống đều hiểu rõ mức độ nghiêm trọng của tình hình: chương trình hạt nhân, các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực và nguy cơ chiến tranh trên nhiều mặt trận.
Obama và Biden hành động thận trọng, tiến hành đàm phán, trừng phạt và ngoại giao liên minh, nhận thức rằng hành động quân sự quá sớm có thể leo thang ngoài tầm kiểm soát.
Ngược lại, ngưỡng đạo đức thấp hơn của Trump cùng với cách tiếp cận tùy tiện đối với các ràng buộc pháp lý đã khiến ông cho phép các cuộc tấn công phủ đầu, vì cho rằng cơ hội làm suy yếu năng lực của Iran và thể hiện sức mạnh của Hoa Kỳ, đáng giá hơn những lo ngại về đạo đức và pháp lý.
Điều này mang lại lợi thế chiến thuật ngay lập tức nhưng cũng tạo ra một tình hình khu vực dễ biến động và khó dự đoán.
Nguyên tắc Pháp quyền (Rule of Law) đúng ra phải góp phần định hình những quyết định của các tổng thống. Luật Hoa Kỳ yêu cầu Quốc hội giám sát các hành động chiến tranh, trong khi luật pháp quốc tế bảo vệ chủ quyền của các quốc gia.
Obama và Biden để các khuôn khổ pháp lý tăng cường sự kiềm chế đạo đức của họ, đảm bảo rằng hành động vẫn nằm trong các chuẩn mực đã được thiết lập. Tuy nhiên, Trump diễn giải các ràng buộc pháp lý „linh hoạt“ hơn.
Tại Iran, ông cho phép các cuộc tấn công phủ đầu vào các mục tiêu quân sự Iran và cho phép Israel phối hợp tấn công, dù những hành động này có nguy cơ vi phạm các chuẩn mực quốc tế. Cách tính toán đạo đức của ông ưu tiên kết quả nhanh chóng hơn việc tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật, làm tăng hiệu quả chiến thuật tức thời nhưng cũng làm tăng bất ổn lâu dài và rủi ro ngoại giao.
Khác biệt
So sánh quyết định và hành xử của các vị tổng thống Mỹ cho thấy tri thức thôi là chưa đủ.
Obama, Biden và Trump đều hiểu các rủi ro giống nhau; điều khác biệt nằm ở ngưỡng đạo đức và cách diễn giải nguyên tắc pháp quyền. Sự kiềm chế đạo đức cao hơn thường dẫn đến kết quả thận trọng, hợp pháp và dễ dự đoán hơn, trong khi ngưỡng đạo đức thấp hơn cho phép hành động nhanh và có tác động mạnh nhưng phải đánh đổi bằng sự bất định lâu dài.
Tóm lại, sự khác biệt giữa các tổng thống minh họa một điểm cơ bản: kết quả của các cuộc khủng hoảng như Venezuela và Iran không chỉ phụ thuộc vào những gì các nhà lãnh đạo biết, mà còn phụ thuộc vào những gì họ sẵn sàng làm về mặt đạo đức và pháp lý.
Hậu quả — dù là chiến thắng ngắn hạn hay bất ổn dài hạn — phản ánh sự tính toán đạo đức và pháp lý cũng như trí tuệ hay chiến lược.
Thục-Quyên
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình