Tùy bút
Không hẹn ước, chẳng đợi chờ nhưng hạ vẫn về; không mong cầu, đâu thệ nguyện mà cây lá lại biếc xanh. Bốn mùa luân chuyển, hết xuân sắc muôn hoa, hạ biếc cỏ cây, thu vàng trời đất, đông trắng tuyết trinh. Dòng đời trôi như nước sông nguồn suối, dòng đời chưa từng ngưng nghỉ dù một khoảnh khắc. Người cũng tất bật đến đi, dù muốn hay không vẫn phải thế thôi!
Gã du tử trong đời như chiếc lá giữa rừng cây, những gã du tử ngu ngơ, khờ khạo và vô cùng hậu đậu; sống giữa kỷ nguyên công nghệ kỹ thuật cao, thời đại văn minh điện toán và tốc độ, mọi vật, mọi việc đều chuyển động chuyển biến cực kỳ nhanh. Thế giới, thế sự thay đổi trong từng phút giây nhưng gã du tử hoàn toàn như người ngoài cuộc, giống kẻ lạc loài. Người đời ai mà không ham mê công danh sự nghiệp, tên tuổi, địa vị, giàu sang? Ai mà không mong cầu? Tuy nhiên mong cầu là một chuyện, còn có được hay không lại là chuyện khác! Tất nhiên gã du tử cũng từng mong cầu nhưng từ khi nhận ra là không thể mong cầu thì buông! Buông thật sự, vì biết mình trí lực không đủ, đức mỏng, tài sơ, phước cạn… buông vì biết mình không thể và cũng không hợp.
Những gã du tử lui về sống trong cõi tình, cõi mộng mơ, cõi chữ nghĩa ấm ớ vu vơ của mình. Cuộc chơi chữ nghĩa là một cuộc chơi kỳ quái nhưng đầy sức dụ hoặc ma mị, một khi vướng vào thì khó dứt bỏ. Những con chữ cứ ngọ ngậy trong tâm trí, muốn dẹp đi thì nó lại tuôn trào. Người ta bảo người ghiền thuốc phiện hay ma túy mà thiếu thuốc thì cơ thể bức bách như có trùng đục trong thân, dòi bò trong xương. Thế thì những kẻ lậm vào chữ nghĩa mà không viết thì nó cũng bức bối như kẻ nghiện thuốc kia. Gã du tử lậm vào nghiệp chữ, dính vào cuộc chơi ma mị này cũng thế thôi, tâm ý ngày đêm ra rức với chữ, thậm chí ngay cả trong giấc ngủ cũng thấy chữ nghĩa tuôn trào, những câu chuyện hay mẫu thoại đầy ắp.
Thời đại của những gã du tử mê chữ nghĩa đã qua lâu rồi, đã vĩnh viễn kết thúc rồi, ngày nay còn mấy ai đọc sách nữa đâu?. Ngày nay con người ta sống với tốc độ, với những thú đam mê của sản phẩm công nghệ, kỹ thuật… Ấy vậy mà vẫn còn sót những gã du tử chưa thoát ra khỏi cơn mơ. Những gã du tử còn mơ dài, cơn mơ từ đông ngâm bạch tuyết đến xuân du phương thảo, rồi hạ thưởng lục hà, thu ẩm hoàng hoa… Cơn mơ suốt cả bốn mùa, cơn mơ còn vật vạ với chữ nghĩa qua tháng năm bất tận. Đời dù có vất vả mưu sinh để nuôi sống tấm thân và gia đình, dù nhọc nhằn trên con đường đời nhưng mỗi mùa đến, gã du tử lại hóa thân thành những giấc mơ khác nhau.
Trời phương ngoại vào độ hạ vừa sang, gã du tử đã vội vẽ ra viễn cảnh:
Em về tháng hạ mây hồng
Múc bình nước mát vun trồng khóm hoa
(thơ DTLT)
Đời dẫu có vất vả, có bận rộn; thời đại dẫu có văn minh kỹ thuật cao; người dẫu có lăng xăng bon chen… Ấy thế mà gã du tử vẫn ở trong cõi mộng riêng của mình để sống và viết! Viết gì? Viết cho ai? Viết như thế nào? Viết để làm gì? Quả thật những câu hỏi không biết trả lời làm sao vì gã du tử đâu có đặt ra mục đích, không định đề mục, chỉ đơn giản viết như hơi thở, như ăn cơm uống nước vậy thôi! Nói như nhà thiền “đói ăn, khát uống”, vậy thì thích thì viết, hứng thì cầm bút thế thôi!
Hạ về, em rời phố thị, đồng quê bát ngát mênh mông, múc bình nước mát trong trồng khóm hoa. Gã du tử nằm trên thảm cỏ mơ màng nhặt cánh hoa rải bước em qua. Gã du tử không cắt một cành hoa nào dù là nhỏ bé nhất hay là hoa dại, vì gã nhớ ngày xưa có tay công tử yêu hoa đến độ ví cành hoa như cánh tay người mỹ nữ nên không thể nào cắt được! Mùa hạ mây bay trắng trời, đồng xanh bất tận, em tung tăng tết hoa dại đội đầu, đời đẹp đủ để mơ trọn kiếp, đâu cần phải cửa rộng nhà cao, xe xịn…
Hạ về, em tung tăng trên bãi biển, chân trần gót son khỏa nước trùng dương. Gã du tử nằm trên bãi cát vàng mơ:” Lá cờ đen giục trăm lòng nao xưa” (thơ Phạm thiên Thư). Gã du tử ngỡ mình là thủy thủ, nằm trên cát vàng ngỡ nghe đồng vọng tiếng còi tàu của những chuyến hải hành phiêu lưu vượt trùng dương, hồn gã thủy thủ:
Còn đôi mắt gái đợi chờ
Còn đêm quán rượu bên bờ trùng dương
(thơ Phạm Thiên Thư)
Cơn mơ dù đẹp, giấc mộng dù nao lòng nhưng rồi cũng phải quay về lại phố thị để tiếp tục cuộc mưu sinh, mưu sinh để rồi nuôi dưỡng những cơn mơ. Đời thì không như mơ, đời trần trụi và nghiệt ngã lắm! Dù không bon chen, khôngtranh đua nhưng cũng phải cố gắng để mà giữ được cuộc mưu sinh dù chỉ là ở mức căn bản. Vì người đời sống không thể: “Gió trăng có sẵn làm sao ăn” (thơ Hàn Mặc Tử).
Đời khốc liệt và tàn bạo chứ không lãng mạn như mơ. Ngày ngày xem tin tức mà thấy đau lòng, chuyện xã hội nhiễu nhương động loạn, chuyện chính trị thủ đọan lưu manh, chuyện kinh tế tham lam tàn hại cả người và vật, tuy nhiên chuyện mới nhất và tàn bạo nhất vẫn là cơn mê sảng của tay độc tài Nga sô xâm lăng Ukriane hòng lập lại đế quốc như thuở các độc tài tiền bối. Chuyện cố quận mình cũng lắm thương đau, một xã hội chạy theo đồng tiền đến độ cuồng điên, một xã hội quái đản khi mà người tốt việc tốt bị cho gàn dở, người yêu nước bị kết tội phản động, một xã hội mà côn đồ lưu manh lộng hành như chỗ không người, một xã hội mà đạo đức suy thoái đến độ lưu manh, trộm cướp lên mặt dạy đời. Gã du tử biết mình, biết chuyện này chẳng phải việc mình nhưng nếu mọi con dân ai cũng nghĩ:” Đây không phải việc của mình” thì liệu xã hội ấy sẽ đi về đâu? Về đâu thì chắc ai cũng biết, có hỏi cũng bằng thừa, có trả lời hay cũng trả lời thì cũng thế mà thôi! Gã du tử chỉ có thể làm được những gì trong khả năng của mình, nói những điều trong tầm hiểu biết của mình, viết những gì trong hạn độ của mình mà thôi! Dù có mơ giữa ban ngày, có mộng tràn tháng năm nhưng gã du tử vẫn biết mình đang sống “ Chính tại nơi đây và ngay lúc bây giờ”, mỗi phút giây đến đi, mỗi khoảnh khắc trôi qua và từng tế bào đang sanh diệt không ngừng. Đời người cũng thế, sanh tử liên miên, đã từ vô thủy và sẽ vô chung, khi mà thế gian này còn tồn tại.
Gã du tử yêu người, yêu đời, yêu cố quận, yêu vùng đất mới đang cưu mang mình, yêu gót chân son đạp trên thảm cỏ xanh, yêu bước chân trần chao sóng nước, yêu khóm hoa em trồng, yêu giọt nước mát trong mà em múc tưới hoa...Vì yêu mà tình thương đong đầy và đồng cảm với những nạn nhân của bạo lực chính trị, nạn nhân của những vi phạm nhân quyền, những con người bị kỳ thị với bất cứ lý do nào; đồng cảm với những người bị tù đày, đàn áp chỉ vì họ lên tiếng cho quyền con người và cho an nguy của quốc gia. Vì yêu thương mà không khỏi căm giận những thế lực chính trị hắc ám, những chế độ côn đồ. Hòa thượng thích Quảng Độ từng viết: “… Không làm chính trị nhưng ta có chính kiến của ta...” Đúng vậy! Mình phải có chính kiến của mình, yêu chính nghĩa ghét gian tà. Chính trị không có gì phải cấm kỵ, chẳg qua những thế lực độc tài muốn giữ lấy quyền lực và quyền lợi cho băng đảng và phe nhóm của mình nên mới cấm cản người dân. Yêu chính nghĩa ghét gian tà đã được cụ Nguyễn Trãi viết trong Bình Ngô Đại Cáo: “Ghét bọn gian tà bán nước cầu vinh”, thời của cụ có nhiều kẻ gian tà phò giặc để vinh thân, trước thời cụ cũng có và đặc biệt hiện nay thì quá nhiều, rất nhiều. Bọn gian tà đắc quyền đắc lợi có thể một đời hoặc vài đời nhưng sẽ bị nguyền rủa đến muôn đời. Gian tà bán nước cầu vinh thì thời nào cũng có, dù quá khứ, hiện tại hay tương lai. Gian tà ở đâu cũng có dù là bên tây, bên Tàu hay bên ta.
Đất trời vào hạ, cây lá xanh biếc, lẽ ra giờ này người xứ Hoa Dương đang sống thanh bình, mùa màng đang sinh trưởng… Thế mà hiện tại họ đang bị tàn sát, quốc gia bị phá hủy, bom đạn, khói lửa ngút trời, thịt xương vung vãi, máu chảy tràn đồng vì tham vọng ngông cuồng của tay độc tài tàn bạo. Y mơ lập lại đế quốc như thời Sa Hoàng xa xưa, chí ít cũng là cái liên bang đỏ như các tay đầu lĩnh tiền bối. Lẽ ra, giờ này xứ sở Hoa Dương đang biếc xanh cây lá, những cô gái xinh đẹp đang múc nước vun trồng khóm hoa.
Những gã du tử xứ Hoa Dương tết hoa dại cho người mình yêu thương đội đầu… Nhưng tiếc thay giấc mơ của họ đang vỡ tan nát, đang bị giày xéo, đang chìm sâu trong hiện thực chết chóc khổ đau, tất cả vì giấc mơ ngông cuồng loạn tưởng của tên bạo chúa tân thời.
– Tiểu Lục Thần Phong
(Ất Lăng thành, 05/22)
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình