Hôm nay,  

Ông Các Mác Sai Lầm Quá Xá

2/4/200800:00:00(View: 8891)

- Chu tất Tiến

Gần đây, trong các mạng nhện i-meo, tự nhiên lại rộ lên phong trào đua nhau ca tụng Các Mác, y như  phong trào "trăm hoa đua không nở" vậy. Điều đáng nói không những  là cái giáo điều này xưa quá, cũ quá, lỗi thời lạc hậu rồi, mà là các nhân vật cổ động cho Các Mác lại chứng tỏ chỉ biết nói như "vẹt" mà không hiểu mình nói cái chi, làm cho nhiều người cả tin hoang mang, tưởng rằng lý thuyết này là tuyệt vời, độc đáo, có một không hai, có lẽ chỉ có mấy người áp dụng sai lầm mà thôi. 

Thực tế, nghe mấy câu tuyên truyền của "Bác" lặp đi lặp lại từ hang Pắc Bó, được truyền lại cho đời sau y chang, các người tung hô Mác  mà chẳng hiểu cái quái gì. Nếu hỏi tới nơi tới chốn, "lao động thặng dư là chi"", "giá trị thặng dư là chi"", "tư bản chủ nghĩa phát triển dựa trên quy luật nào"", "xã hội chủ nghĩa có phải là chủ nghĩa xã hội không"" và "tiến trình của lịch sử, theo Mác có những bước nào"" có lẽ "Bác" cũng bí tịt, chứ đừng nói đến mấy đệ tử "vẹt", quen miệng ra rả ca tụng Mác như ông trời, như thánh sống. Nhân dịp ca tụng chủ nghĩa vô địch của Mác, họ lại gài vào mấy câu tuyên truyền cho đồng bào hải ngoại là ở Việt Nam đang có tự do, nhất là tự do tôn giáo! Nghe qua thì biết ngay đây là một màn tuyên truyền ngớ ngẩn của Việt Minh năm 1950, lại được áp dụng vào đầu thế kỷ 21. 

Thực tế, Các Mác là một lý thuyết gia có rất nhiều sai lầm ngay từ căn bản, và thiếu sót rất nhiều về mặt thực tiễn xã hội.

1-Marx là một kẻ bất đắc chí, nên tự tạo ra một lý thuyết có tính cách thuyết phục với những kẻ thất học mà không chinh phục được người có lý luận. Marx sinh năm 1818, tại Đức, chết năm 1883, vốn thuộc dòng gốc Do Thái (Jews), khá giả (bourgeois), cả họ hàng có nhiều người làm "Rabbi", là "Thầy Cả", là người đức cao trọng vọng trong Do Thái giáo. Ông cụ tên là Hirschel, nhưng sau thấy bị đời coi thường, nên cậy cục xin đổi sang thành một người Đức yêu nước - Heinrich Marx, theo đạo Lutheran. Điều này chứng tỏ ông cụ Marx là người mất gốc, hám danh, hám lợi, tư bản chủ nghĩa. Marx có nhiều anh chị em, nhưng một số chết sớm, còn mấy bà chị thì không hợp tính, vì Marx độc tài từ nhỏ, khiến mấy chị em khiếp sợ, không dám đứng gần. Bà mẹ tính tình khó chịu, nên Marx lờ luôn. Coi như Marx là người không có gia đình họ hàng. (Marx không được hưởng nhờ tiền bạc nên ghét tư bản là phải!)  Đúng ra, Marx ghét họ hàng chị em.

Năm 1854, Marx viết thư cho Engels, khoái chí: "Phước thay cho ai không có gia đình!" (Blessed is he that hath no family!) Câu này được các đệ tử lượm và quảng cáo cho tư tưởng "Vô gia đình". Thực chất, Marx rất khoái gia đình, vợ và con, nên đẻ lia chia, dù cho nghèo rớt mùng tơi, sáu đứa cả thẩy, nhưng nuôi nấng dở quá, nên chết mất ba. Marx rời quê hương để tránh bị truy nã bởi chính quyền, từ Đức sang Pháp, bị đuổi, qua Bỉ, rồi trở lại Pháp, về Đức, lại qua Anh, có thời gian qua Algeria, rồi trở về Anh và chết ở đây. Cho tới chết, Marx vẫn là nguời ngụ cư. Cho nên Mác nói là "Vô tổ quốc!" cũng rất đúng. Marx chống đối tôn giáo, nói đúng ra là chống lại hệ thống đạo ở quê hương, "Vô tôn giáo!". Thế là mấy đệ tử Vẹm ào ào cổ võ cho "Tam Vô", nhưng không đệ tử nào biết rằng, khi gần tới ngày đi gặp .. (ai"), Marx viết tờ chúc thư cuối cùng, trong đó tỏ lòng ân hận với Thiên Chúa, và xin Chúa tha tội cho những điều ông viết có tính cách vô luân lý (begging for a forgiveness from God if he had ever written anything "immoral") Mác chẳng làm ăn gì, ngoài viết báo, viết sách, cứ chống đối hoài nên bị thất nghiệp dài dài, bị chủ nhà đuổi, bị thiếu ăn, thiếu sưởi, phải cầu cứu Engels, (một đại phú ông chuyên nghề làm bông gòn ở Anh), viết thư cho Engels xin vài Pounds (Lbs) để trả tiền nhà. Engels lập tức gửi ngay cho 50 Lbs, dư xài. Nếu không có Engels, thì chắc cuốn Tư Bản Luận không thể ra đời. Marx cũng làm bộ chê bai, chửi bới cách sống vô luân, sa đọa, nhưng theo những người bạn của Marx, ông ta lại khoái xem những cảnh chơi bời ái tình (Although he railed all the libertinism and promiscuity, he enjoyed watching amorous escapades/ Stanford Encyclopedia of Philosophy). Điều đau khổ cho Marx là dù ông ta cổ võ cho lý thuyết Cộng Sản, nhưng những đồng chí Cộng sản của Marx để cho Marx thiếu đói triền miên, không ai giúp đỡ, ngoài Engels!

2- Marx sai lầm trên quan điểm về liên hệ giữa Công Nhân và Xã Hội. Xuyên qua tất cả các tài liệu, văn bản, sách viết của Mars, có mấy vấn đề được đặt ra:

-Điều kiện vật chất và ý thức con người có sự liên hệ với nhau.

-Xã hội được phân chia thành từng giai cấp

-Sự đấu tranh giữa các giai cấp.

-Giới công nhân và giới nghèo khổ luôn là kẻ bị áp bức.

Trên hết là sự giải phóng giai cấp công nhân qua một cuộc cách mạng sẽ đem lại tự do, no ấm cho mọi người, sẽ đem lại công bằng xã hội, sẽ làm cho thế giới này hạnh phúc, tiến lên một chủ nghĩa chung nhất: chủ nghĩa cộng sản.

Thực tế chứng minh, những cuộc cách mạng vô sản đã nổ ra nhiều nơi trên thế giới, nhưng đến cuối thế kỷ 20, nhân loại đã nhận thấy rằng những cuộc cách mạng đó chỉ đem lại đau thương, tàn ác, hết bạo quyền này đến bạo quyền khác, mà không mang lại hạnh phúc chút téo tẹo nào cho nhân loại, nhất là giới lao động, đã nghèo khổ còn bị bóc lột hơn, nên dần dần các thành trì xã hội chủ nghĩa cộng sản đã đổ nháo nhào. Hiện nay chỉ còn lại vài lãnh tụ CỰC KỲ LÌ LỢM là Việt Nam, Cu Ba, và Bắc Hàn, vẫn muốn lợi dụng mấy chữ chủ nghĩa xã hội để thâu tóm quyền hành, áp đảo giới công nhân còn hơn ngày xưa. Trung Cộng thì đã hé hé mở mở, nửa nạc nửa mỡ, tạo điều kiện cho công nhân sung túc hơn xưa, nhờ bỏ qua chế độ bao cấp, nhưng còn ở Việt Nam, sau 32 năm XHCN, giới công nhân, lao động vẫn là khối lượng khổng lồ, khốn khổ khốn nạn, bị bóc lột, bị chủ lột truồng, đánh đập, bị chủ mạ lị, bị thiếu ăn, bị giam lỏng. Nữ công nhân phải đi làm vợ thuê để sống qua ngày. Có chút nhan sắc thì lo làm lẽ, làm nô lệ tình dục cho ngoại quốc, hay bán thân ở mấy nước có nhận trao đổi công nhân. Marx là kẻ thiếu trí thức, nên không tiên đoán được điều này.

3-Marx trật lấc khi cho là tiền lãi, lời của Tư Bản là do sự bóc lột của giới chủ nhân qua giá trị thặng dư biến thành tiền tệ. Marx cả quyết: Không bóc lột, không thể làm giầu được. Điều này chỉ đúng cho thời điểm đó, khi kỹ nghệ bắt đầu phát triển, những máy móc, phương tiện được sản xuất ào ạt, xe lửa và đầu máy hơi nước là phương tiện di chuyển hàng loạt, nên cần công nhân rất nhiều. Vì đa số những tay tư bản thời đó ở Âu châu còn ngần ngại không dám nhào vào các phương tiện mới lạ, chỉ có một số mạo hiểm làm giầu, nên lợi nhuận tập trung vào một số nhỏ. Cùng với sự suy thoái của chế độ phong kiến, những quý tộc cũ còn tiền của chuyển hướng sang kỹ nghệ. Với tài sản sẵn có, những người này tạo nên một hệ thống tập quyền với hàng rào phe đảng bao che vững chắc, do đó, tự tung tự tác, bóc lột công nhân tối đa để mong làm giầu thêm nữa. Nhưng đến cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, với giao thông dễ dàng hơn, với thông tin nhiều nguồn hơn, liên hệ kinh tế - xã hội thay đổi. Nhiều nghiên cứu thực tiễn chứng minh rằng lợi tức của Tư bản không nhất thiết phải là sự bóc lột giá trị lao động của công nhân. Như trường hợp Bill Gates, anh ta không làm chủ xí nghiệp như các chủ nhân thời Marx mà nhờ cái bộ óc của anh. Như một anh chuyên gia Việt Nam ở Thung Lũng điện tử, chỉ bán con "chíp" và "sóp oe" là đột nhiên trở thành tỉ phú! Mấy tay Chủ Nhân "Google.com" cũng thế! Đâu có cần phải bóc lột giá trị thặng dư của công nhân! Đa số các công ty, các hãng xe Nhật đều có công nhân trong ban quản trị, được góp ý kiến, được chỉ huy .. bạn mình! Cùng với sự phát triển của thị trường chứng khoán, nhiều người thành tỷ phú trong một thời gian ngắn mà không cần thuê công nhân. Như vậy, Marx sai bét tỉ tì ti!

4-Marx còn trật ngay khi tiên đoán rằng một cuộc cách mạng vô sản sẽ nổ ra ở các nước tư bản Âu Châu, nơi mà người bóc lột người. "Hãy để bọn lãnh đạo rung động với một cuộc cách mạng cộng sản! Những người bị bóc lột chả có gì để mất ngoài xiềng xích trên chân họ!" (Let the ruling class tremble at a commnunistic revolution! The proletarian have nothing to lose but their chains!) Trong các cuốn sách của Marx, các ý tưởng về Tư Bản đều đặt trên hệ thống kinh tế xã hội Âu Châu, tiêu biểu là nước Anh. Marx muốn thay đổi trật tự xã hội cho các nước Tư Bản Âu châu hồi đó đang trên đà phát triển kỹ nghệ. Đúng ra, cuốn Tư Bản Luận phê bình thậm tệ về nền Tư Bản Kỹ Nghệ  (Industial Capitalism) chứ không chủ trương nói về các nước còn trong chế độ Quân chủ. Trật luôn! Cuộc cách mạng đầu tiên lại nổ ra ở Nga sô, nơi mà chế độ quân chủ còn tồn tại. Nga lúc đó ở trong giai đoạn quân chủ, chưa tiến tới tư bản, vì vẫn còn Nga Hoàng (mà cả gia đình đều bị thủ tiêu, trừ người công chúa út, mà Walt Disney làm phim đẹp quá chừng: "Anatasia!") Lê Nin đã sửa chữa lý luận của Các Mác cho hợp với tình hình thời đó, nên nếu nói cho chính xác một cách khoa học, lý luận NGUYÊN THỦY của Mác HOÀN TOÀN KHÔNG ÁP DỤNG ĐƯỢC TRONG LỊCH SỬ THẾ GIỚI! Chỉ có lý thuyết MARXISM-LENINISM là được áp dụng. Sau này, "Bác Hồ Vĩ Đại", chuyên viên thuổng lý thuyết và văn chương, đã lượm ý tưởng Mác Lê là "một cuộc cách mạng của công nhân" phải được thực hiện để thay đổi toàn bộ cấu trúc xã hội. Rồi Bác thêm mắm muối vào cho ra vẻ Việt Nam . Bác lập ra những hợp tác xã nông nghiệp, công nghiệp dưới chế độ Bao Cấp mà không biết gì về tính quản trị, nên toàn bộ mấy cái hợp tác xã của Bác tan tành, bốc hơi hết trọi trước năm 2000. Cho nên, kẻ nào mà con ca tụng chủ nghĩa Marx như một lý thuyết Bất Tử  cho mọi thời đại là những kẻ ăn ốc nói mò.

5-Nói về tiến trình của lịch sử thế giới, Marx lại càng sai bét! Theo ông, lịch sử thế giới tiến theo một trình tự như sau: Nhân loại đầu tiên theo chế độ Cộng Sản nguyên thủy (Primitive Communism) vì hồi đó, ai có đồ hái lượm đều chia cho nhau xài chung.

Sau đó đến chế độ Nô Lệ (Slave Society), rồi Phong Kiến (Feudalism), tiếp theo là Tư Bản (Capitalism), cuối cùng là Xã Hội Chủ Nghĩa/Cộng Sản Chủ Nghĩa (Socialism/Communism) Thế là chấm dứt tiến triển. Chủ Nghĩa Cộng Sản vô địch sống mãi trong lịch sử chúng ta!

Nhờ ông tí! Ông Mác ơi! Sao cho rằng thời hồng hoang, con người chia đồ cho nhau xài chung" Đâu chỉ có dựa vào một số đồ dùng đá, sắt ở một chỗ và mấy cái hình khắc trên hang động mà kết luận rằng mọi người thương yêu nhau, xài chung đồ! Họ đánh nhau thấy mẹ luôn! Cho nên mới có nhóm ở đây, nhóm ở kia, lại còn vài cái sọ người cô đơn ở những chỗ "nhân gian không thể hiểu!" Mấy dụng cụ lao động mà người ta tìm thấy thời ông cố, ông sơ ngày xưa, có cái còn nằm trong thân người khác, nghĩa là đâm chém nhau, giành đồ. Ông thấy trật chưa"

Rồi, sau khi Phong kiến tàn, Tư bản bây giờ còn lộng hành hơn bao giờ hết, chủ nghĩa xã hội đi đoong rồi! Sau thời gian Xếp Hàng Cả Ngày, Xạo Hết Chỗ Nói, Xếp Hạng Con Người Xuống Hàng Chó Ngựa, mấy ông mang nhãn hiệu cộng sản đã biến thành Tư Bản đỏ hết trọi, từ Cu ba, cu bố, đến Trung Cộng, Bắc Hàn, đến mấy lãnh tụ đỏ của Việt Nam, ông nào cũng thủ hết tài sản dân chúng vào trong tay, chơi bời thỏa thích, sống huy hoàng trên đầu trên cổ dân mình, con cháu xa hoa, chơi sang đến nỗi công tử Bạc liêu có sống lại cũng phải vái ba vái rồi lui. Bây giờ ai mà nói Việt Nam đang ở xã hội chủ nghĩa, sẽ tiến lên Thiên đường Cộng Sản là lọai đầu óc bã đậu.

Với trình độ lý luận hiện tại, với phuơng tiện khoa học hiện tại, người ta không thể tưởng tượng được rằng sẽ có một ngày Thiên đường Cộng sản hiện diện ở trần gian, tài sản tập trung, công cụ lao động, phương tiện lao động và Lao Động đều được phân chia đồng đều, mọi người "làm theo năng lực, huởng theo nhu cầu", vợ anh là vợ tôi, má tôi là má anh, tôi muốn ăn đồ nhà anh, muốn xài bất cứ cái gì cũng đặng! Trời đất! Vừa mở mồm nói ra điều đó, là nghe thấy một tiếng "đoàng". Ngủm củ tẻo!

6-Trên hết, sự sai lầm kinh khủng nhất của Marx là thiếu tâm lý học. Tuy người đời cho ông một đống tên tuổi nào là Nhà Sử Học (Historian), Triết gia (Philosopher), Khoa Học Gia Xã Hội (Social Scientist) và Nhà cách mạng (Revolutionist), ông lại thiếu một ngành quan trọng: Tâm Lý Học! Ông không thèm phân tích tâm lý, nên khi ông đề nghị một cuộc cách mạng rung trời, lở đất, để giành lấy chính quyền cho nhân dân, ông không biết rằng những kẻ lãnh đạo, sau khi thành công, thì không khi nào nhường lại cái đặc quyền lãnh đạo ấy cho nhân dân cả! Đã nắm được quyền lực thì nắm luôn. Đã lượm được tiền, vàng bạc, ngân khố rồi thì cất luôn! Trời gầm cũng không nhả! Thêm nữa, một khi đã say máu giết người rồi, thì cứ thế mà say máu, giết người! Do đó, mà sau các cuộc cách mạng xã hội, số người chết nhiều không thể đếm được. Người ta chỉ có thể ước lượng, Trung Cộng giết hơn BA CHỤC TRIỆU người, Liên Xô ít hơn, chỉ có hơn MƯỜI TRIỆU NGƯỜI thôi. Việt Nam " Hãy hỏi Bác Hồ kính yêu vẫn còn đang nằm dài trên giường kia xem bàn tay ông vấy máu bao nhiêu người" Nếu đổ thừa cho Marx, thì Marx chắc là kẻ đồ tể khủng khiếp nhất của nhân loại!

Ôi thôi! Chưa kể nhiều lý luận lạc đường khác mà nếu phân tích thì cần cả ngàn trang giấy, Ông Marx đã sai hết thuốc chữa! Vậy mà thời này, có mấy tay có bằng cấp Tiến Sĩ, Kỹ Sư, Cử Nhân, Luật sư... lại ngớ ngẩn tung hô ông Marx! Đúng là "đầu" thì có, "óc" thì không! Chỉ toàn là bã đậu! Cũng chả hiểu sao mấy tên đệ tử ấy lại qua được các kỳ thi tuyển! Có lẽ lúc ấy mấy ông thầy ngủ gật! Buồn thay cho mấy cái danh từ Trí thức, Trí ngủ! Buồn thay cho nuớc Việt ta, đến giờ này mà vẫn có nhiều tên đệ tử Karl Marx giờ này vẫn chưa mở mắt ra.

Có những tuần trôi qua lặng lẽ. Có những tuần giống như một chuyến tàu lượn siêu tốc, nó bắt hành khách phải ôm cùng lúc nhiều cảm xúc lẫn lộn, vừa có nỗi đau, có phẫn nộ, có sợ hãi và cả sự hoài nghi. Không cho một khoảnh khắc nào để thở. Đến cả những dây thần kinh thô ráp nhất của linh hồn cũng phải trỗi dậy, để hỏi thế nào là lòng trắc ẩn? Thế nào là lương tâm của loài người?
Trong hơn 2 năm tạm cư tại Hoa Kỳ, nhờ công việc, nên tôi được đi lại khá nhiều. Từ các tiểu bang bờ Đông xuống Florida. Tại bờ Tây, tôi được đi từ tiểu bang Washington xuống dọc đến San Diego, thành phố cực nam của tiểu bang California. Tại phía Nam nước Mỹ, tôi được đi băng ngang qua nhiều tiểu bang dọc theo biên giới Mexico, kể cả một số tiểu bang miền Trung nước Mỹ, trong đó có Arkansas – nơi tôi lái xe đến thăm gia đình Luật sư Võ An Đôn.
Theo kết quả khảo sát của Pew, mức độ tin tưởng vào ông Trump đã sụt giảm tại 16 trong số 24 quốc gia so với năm ngoái, và không có quốc gia nào được khảo sát ghi nhận sự gia tăng thái độ tích cực đối với vị tổng thống này. Chỉ 23% số người được hỏi cho biết họ tin tưởng ông Trump sẽ đưa ra những quyết định đúng đắn trong các vấn đề toàn cầu. Ông Wike cho biết những người được hỏi dành nhiều sự tin tưởng hơn cho Tổng Thống Pháp Emmanuel Macron (43%), Tổng Thống Ukraine Volodymyr Zelensky (35%), Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (34%) và Tổng Thống Nga Vladimir Putin (31%). Chỉ có Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu là nhận được mức độ tin tưởng thấp hơn ông Trump, ở mức 18%.
Các bậc quốc phụ Hoa Kỳ muốn thành lập một nền Cộng hòa chớ không phải một nền Dân chủ. Tuy nhiên, ngày nay, Hoa Kỳ là một quốc gia dân chủ hơn nhiều so với những mà gì các nhà cách mạng Mỹ muốn tưởng tượng trong những giấc mơ điên rồ nhất của họ – hoặc những cơn ác mộng. Đồng thời, có một vài nỗi sợ hãi tệ hại nhất liên hệ đến thuật ngữ "dân chủ" trong thời cách mạng Mỹ dường như đang xảy ra trong hiện tại. Ngay trong bài diễn văn từ biệt năm 1796 của George Washington, tổng thống đầu tiên của Hoa Kỳ, ông đã cảnh báo cho đồng bào về "những tác động tai hại của tinh thần đảng phái", mà nó có thể thúc đẩy cho người dân trong việc "tìm kiếm sự an toàn và yên tĩnh trong quyền lực tuyệt đối của cá nhân"...
Đối với đời người thì 250 năm đã dài gấp hai lần rưỡi tuổi thọ mà một con người có thể đạt đến nhiều nhất, nếu một người có thể sống tới 100 tuổi. Nhưng đối với một quốc gia thì 250 năm không phải là thời gian dài, bởi vì có những nước như Việt Nam có niên đại tồn tại lâu tới bốn, năm ngàn năm. Tuy nhiên, điều tôi muốn nói ở đây không phải là tuổi thọ dài hay ngắn của một quốc gia hay của nước Mỹ mà là trong suốt hai thế kỷ rưỡi đó đất nước này đã làm được gì có giá trị để đời và đã đánh mất thứ gì quý giá trong những điều cốt lõi làm nên một nước Mỹ thịnh trị hùng cứ một phương.
Con chó Taichito đã theo sát Aung San Suu Kyi suốt bao năm. Nhưng nó không được phép đi theo bà vào nhà giam khi quân đội lật đổ chính quyền của bà cách đây năm năm. Tháng trước, con chó tai cụp ấy chết tại nhà bà ở Yangon, thủ đô cũ, thọ 15 tuổi, vẫn như còn chờ bà trở về. Nó là món quà người con trai, Kim Aris, tặng mẹ khi bà ra khỏi nhà giam lần trước, năm 2010. “Tôi nghĩ đó là điều tốt nhất tôi từng tặng bà. Nó rất trung thành với bà,” ông Aris nói trong một cuộc phỏng vấn tại Luân Đôn.
Tôi cũng đã đến Mỹ như là một di dân tị nạn sau khi chính quyền Sài Gòn sụp đổ vào cuối tháng 4/1975, sống trong trại tị nạn Camp Pendleton cùng với hàng vạn người Việt khác sau khi rời bỏ quê hương trong hoảng loạn và lo sợ. Năm đó chẳng có lễ hội, chẳng có pháo hoa mừng Lễ Độc lập 4/7 trong trại vì mọi người ai cũng đang lo nghĩ khi nào sẽ được đi định cư, băn khoăn về tương lai trên đất mới sẽ làm gì để sống, có được tiếp tục đi học, người Việt có bị kỳ thị không. Lúc đó có tin loan truyền là bang California không muốn cho người Việt định cư nên không biết tương lai sẽ về đâu, gian truân ra sao. Người quen của tôi gặp nhau trong trại, có anh đi Seattle, bang Washington, có anh về Napa, ở miền bắc California hay có chị về Downey ở nam California. Bạn ở chung lều trại người đi bang Colorado, người về San Francisco, mấy anh lính hải quân ra tận hải đảo Hawaii. Nhìn quanh thấy người Việt được định cư khắp nơi trên nước Mỹ.
Có một sự khác biệt rất lớn giữa thế hệ Gen Z và một thế hệ người Mỹ đã quá chán nản với những con đường mòn rập khuôn, nỗi sợ hãi không dám “lệch đảng.” Ở Gen Z, họ có một nguồn năng lượng mà những chiếc ghế lâu năm ở Quốc Hội không thể có. Kết quả của bầu cử sơ bộ 2026 ở tiểu bang Colorado đã cho thấy khá rõ nét điều này. Một thế hệ Gen Z cho rằng "hệ thống đã đổ vỡ và chúng tôi nhận ra sẽ không có ai đến cứu chúng tôi ngoài chính chúng tôi.”Họ, là những người sinh trưởng trong gia đình di dân.
Mấy tuần đầu World Cup trên đất Mỹ là một chuyện lạ: giải đấu diễn ra đã vài tuần mà tên Donald Trump ít được nhắc đến. Người ta coi bóng, bàn luật, uống bia và cãi nhau, khán giả quốc tế thấy nước Mỹ tổ chức một kỳ bóng đá vui vẻ, tử tế. Ông tổng thống thì bận mừng 250 năm nước Mỹ, chưa để mắt vào sân bóng. Nhưng đâu dễ “too good to be true” như thế. Thẻ đỏ của Folarin Balogun xảy ra vài ngày trước, trong trận gặp Bosnia: anh tranh bóng với hậu vệ Tarik Muharemović. Xem nhanh, pha bóng chẳng có gì đặc biệt. Vào phòng VAR, quay chậm cho thấy mũi giày cà xuống sau ống chân, cổ chân xoắn lại. Trọng tài rút thẻ đỏ. Theo luật, thẻ đỏ ở World Cup thì trận sau nghỉ. Không kháng cáo, không ngoại lệ. Lẽ ra chuyện kết thúc ở đó.
Tổng thống Donald Trump đến Ankara với đe dọa hơn là củng cố quan hệ với NATO. Ông văng ra những điều khó nghe, sẽ rút quân Mỹ khỏi châu Âu nếu không chiếm được Greenland, vô cùng bất mãn vì các nước Âu châu không tham gia chiến tranh Iran, và tuyên bố cắt hết mậu dịch với Tây Ban Nha. Nhưng trước khi ra về, ông lại nói đến “tình bằng hữu to lớn” giữa các đồng minh.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.