Hôm nay,  

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được

06/10/202613:04:00(Xem: 1932)
blank

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được
.
---- Nhà khoa học tiên phong nghiên cứu neutrino đoạt giải Nobel Vật lý: Francis Halzen được vinh danh nhờ công trình nghiên cứu về các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn. Hôm thứ Ba 6/10/2026, GS Francis Halzen đã thắng giải Nobel Vật lý nhờ những đóng góp cho Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn.
"Ông Francis Halzen đã dẫn dắt một nhóm các nhà nghiên cứu và kỹ sư quốc tế để mang đến cho chúng ta một công cụ tuyệt vời. Sự kiên trì và tầm nhìn khoa học của ông đã mở đường cho một lĩnh vực thiên văn học hoàn toàn mới," ông Mark Pearce, Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, cho biết trong một tuyên bố. Nhà khoa học 82 tuổi này sinh ra tại Bỉ và hiện đang công tác tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ). Các nỗ lực liên hệ với ông của hãng tin AP chưa thành công ngay lập tức.
Theo thông tin trên trang web của dự án, Đài quan sát Neutrino IceCube là cơ sở nghiên cứu đặt tại Nam Cực, với Đại học Wisconsin-Madison đóng vai trò là đơn vị chủ trì. Công trình nghiên cứu của Halzen về việc thu nhận các hạt neutrino tại Nam Cực đã bắt đầu từ những năm 1980s. Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố giải thưởng này tại Stockholm. Giá trị giải thưởng năm nay là khoảng 1,2 triệu USD, áp dụng cho cả trường hợp cá nhân, nhóm nhỏ các nhà khoa học đoạt giải hoặc một tổ chức.
.
Hạt neutrino là gì? Tự điển Wikipedia giải thích rất phức tạp, nơi đây được giản lược có thể sẽ không chính xác, nhưng sẽ cho chúng ta tạm hiểu về "hạt ma" này. Hãy tưởng tượng vũ trụ giống như một đại dương đầy các hạt nhỏ. Trong đó có một loại hạt rất kỳ lạ gọi là neutrino: không mang điện, khối lượng cực nhỏ, hầu như không va chạm với vật chất. Mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được. Vì thế chúng thường được gọi là"hạt ma" (ghost particles).

Hạt "High-energy neutrinos" là gì? Không phải neutrino nào cũng giống nhau. Một số neutrino mang năng lượng rất lớn, được sinh ra trong những nơi cực kỳ dữ dội của vũ trụ như: các vụ nổ siêu tân tinh (supernova), các lỗ đen đang nuốt vật chất, các chuẩn tinh và nhân thiên hà hoạt động mạnh, các vụ bùng nổ tia gamma. Người ta gọi chúng là neutrino năng lượng cao.

Giả sử có một vụ nổ khủng khiếp xảy ra cách Trái Đất hàng triệu năm ánh sáng. Ánh sáng từ vụ nổ đó có thể: bị bụi vũ trụ che khuất, bị bẻ cong, bị hấp thụ một phần trên đường đi. Nhưng neutrino thì khác. Chúng gần như không tương tác với bất cứ thứ gì, nên: bay thẳng từ nguồn đến Trái Đất, không bị đổi hướng, hầu như không mất năng lượng.

Vì vậy neutrino giống như: "Những bức thư nguyên vẹn được gửi trực tiếp từ những nơi bí mật nhất của vũ trụ." Nhưng nếu neutrino khó bắt như vậy, làm sao phát hiện được? Đây chính là ý tưởng thiên tài của Francis Halzen.

Ông nhận ra rằng: Tảng băng khổng lồ ở Nam Cực có thể trở thành một kính thiên văn đặc biệt. Trong băng, người ta chôn hơn 5.000 cảm biến ánh sáng sâu hàng kilomet. Khi cực kỳ hiếm hoi một neutrino va vào hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra một tia chớp xanh rất yếu gọi là bức xạ Cherenkov.
Các cảm biến ghi lại tia chớp này để suy ra: hạt neutrino đến từ hướng nào, mang bao nhiêu năng lượng.

Vậy thì, IceCube là gì? IceCube là một "kính thiên văn neutrino" khổng lồ. Điều đặc biệt là: trong khi kính thiên văn thông thường nhìn ánh sáng, trong khi kính thiên văn radio nghe sóng vô tuyến, nhưng IceCube "nhìn" neutrino. Nó sử dụng khoảng 1 km³ băng Nam Cực làm môi trường phát hiện neutrino.

Khám phá đoạt Nobel là gì? Năm 2013, IceCube lần đầu phát hiện những neutrino năng lượng cực cao đến từ ngoài Hệ Mặt Trời, mở ra ngành khoa học hoàn toàn mới gọi là: Thiên văn học neutrino (Neutrino Astronomy). Trước đó các khoa học giả chủ yếu quan sát vũ trụ bằng: ánh sáng, tia X, sóng radio, hay tia gamma.
Giờ đây con người có thêm một "giác quan" mới: Quan sát vũ trụ bằng neutrino.

Hình ảnh dễ nhớ có thể hình dung là, nếu vũ trụ là một thành phố khổng lồ ban đêm: kính thiên văn quang học nhìn thấy ánh đèn, kính thiên văn vô tuyến nghe thấy âm thanh, nhưng hạt neutrino giống những người đưa thư bí mật đi xuyên qua mọi bức tường.
IceCube chính là trạm bưu điện đầu tiên đủ lớn để bắt được những "người đưa thư" ấy và đọc thông điệp mà chúng mang từ tận những vùng xa xôi nhất của vũ trụ.

Như thế, Giải Nobel Vật lý 2026 được trao vì đã mở ra một cách hoàn toàn mới để quan sát vũ trụ: dùng các neutrino năng lượng cao như những "sứ giả vũ trụ", giúp con người nghiên cứu các lỗ đen, sao nổ và những hiện tượng cực đoan mà ánh sáng thông thường không thể tiết lộ hết.

Từ các đặc điểm trên, có lẽ sẽ thấy gần với triết học trùng trùng duyên khởi của Phật giáo Hoa Nghiêm, thế giới tương tức không ngăn ngại: những hạt gần như vô hình, lặng lẽ xuyên qua cả hành tinh, lại mang theo tin tức từ những nơi xa xăm nhất của vũ trụ. Điều đó nhắc chúng ta rằng thực tại luôn phong phú hơn rất nhiều so với những gì mắt thường có thể thấy.
Các bạn có thể tìm hiểu bằng cách vào YouTube (nhiều video có thể chuyển sang phụ đề tiếng Việt) và gõ chữ "IceCube neutrino" để hiểu về dự án nghiên cứu hạt neutrino.



• Đức Giáo Hoàng Leo XIV Lên Án “Một Nhúm Bạo Chúa” Lợi Dụng Tôn Giáo Cho Chiến Tranh • Hegseth Dọa Oanh Kích Hạ Tầng Iran, Hoa Kỳ Giữ Nguyên Phong Tỏa • Tổng Thống Lebanon Từ Chối Nói Chuyện Với Netanyahu, Trái Với Điều Trump Nói • Chính Quyền Trump Thúc Các Nước Ký Tuyên Bố “Mậu Dịch Thay Viện Trợ” • Zelenskyy Nhận Giải Quốc Tế Tôn Vinh Sự Can Đảm Của Ukraine • Hạ Viện Mỹ Mở Đường Cho Dự Luật Bảo Vệ Quy Chế Tạm Trú Cho Người Haiti • Số Người Chết Trong Trại Giam Di Dân Tăng, ICE Cắt Bớt Phúc Trình • Cựu Phó Thống Đốc Virginia Justin Fairfax Bắn Chết Vợ Rồi Tự Sát Giữa Lúc Ly Dị • San Jose Bị Kiện Vì Hệ Thống Gần 500 Camera Theo Dõi Xe Cộ • Pháp Thúc Hoa Kỳ Thả Cụ Bà 86 Tuổi Bị ICE Giam Giữ • Thẩm Phán Tối Cao Pháp Viện Clarence Thomas Công Kích Chủ Trương Cấp Tiến, Gọi Đó Là Mối Họa Đối Với Hoa Kỳ • Live Nation Bị Kết Luận Độc Quyền Hóa Thị Trường Bán Vé • Chiến Sự Trung Đông Làm Thiếu Fluoride Cho Nước Uống Ở Hoa Kỳ • Trump Tin Nước Ngọt Diet Diệt Tế Bào
- Iran đã giấu dầu trên các kho nổi giữa biển, kể cả Biển Đông (ngoài khơi VN), và dùng đội tàu chở dầu "bóng tối" không dấu vết, đủ bán cho TQ trong 120 ngày - Bộ trưởng Tài chánh Anh quốc Rachel Reeves: Trump đánh Iran là sai lầm. Anh sẽ không tham chiến.
Hành vi trốn thuế của các doanh nghiệp đã gây thiệt hại cho ngân sách công 26,7 tỷ USD — một khoản tiền đủ để cung cấp bữa ăn trưa miễn phí tại trường cho mọi học sinh trong suốt một năm — qua đó làm nổi bật những vấn đề mang tính hệ thống trong bộ luật thuế doanh nghiệp hiện hành.
“Trung Quốc rất mừng vì tôi đang vĩnh viễn mở eo biển Hormuz. Tôi làm việc này cũng là cho họ — và cho thế giới. Chuyện này sẽ không bao giờ xảy ra nữa. Họ đã đồng ý không gửi võ khí cho Iran. Chủ tịch Tập sẽ ôm tôi thật chặt khi tôi tới đó trong vài tuần nữa. Chúng tôi đang làm việc với nhau một cách khôn ngoan, và rất tốt! Như vậy chẳng hơn là đánh nhau sao??? NHƯNG HÃY NHỚ, nếu buộc phải đánh, chúng ta đánh rất giỏi — giỏi hơn bất cứ ai!!!” Tổng thống Donald Trump
• Trump Tiếp Tục Đùa Cợt Về Chúa Giêsu, Chỉ Trích Giáo Hoàng Leo Và NATO • DoorDash Bị Tẩy Chay Sau Vở Kịch Giao McDonlad’s Đến Tòa Bạch Ốc • Trump Đe Dọa Sa Thải Chủ Tịch Fed Nếu Không Từ Nhiệm • Phớt Lờ Trump, Công Đoàn Bưu Chính Phát Động Chiến Dịch Bỏ Phiếu Qua Thư • Hàn Quốc Kết Án YouTuber Người Mỹ 6 Tháng Tù Vì Hành Vi Phản Cảm • Trump Tuyên Bố Trung Quốc Đã Đồng Ý Không Cung Cấp Vũ Khí Cho Iran • Thêm Một Phụ Nữ Tố Bị Cựu Dân Biểu Swalwell Cưỡng Hiếp • Iran Dọa Phong Tỏa Toàn Bộ Xuất Nhập Cảng Tại Vịnh Ba Tư • Cuộc Tình 76 Năm Của Một Phụ Nữ Pháp ‘Kết Thúc’ Ở ICE
- Dân Mỹ thê thảm: giá xăng tăng vọt, tiền lạm phát, chỉ số Tâm lý Người tiêu dùng CSI thấp nhất lịch sử. - Iran lộ độc chiêu: sẽ phong tỏa cuộc phong tỏa của Hải quân Mỹ, dự định chiếm chốt kiểm soát dầu mỏ dài 18 dặm trên lãnh thổ Saudi Arabia.
• JD Vance: Trump Chỉ Đùa Giỡn Khi Đăng Hình AI Ví Mình là Giêsu • Trung Quốc Chỉ Trích Mỹ Phong Tỏa Hormuz là ‘Nguy Hiểm Và Vô Trách Nhiệm’ • Ngoại Trưởng Marco Rubio Chủ Trì Cuộc Gặp Giữa Đại Sứ Israel Và Lebanon • Hezbollah Tuyên Bố Không Tuân Thủ Bất Kỳ Thỏa Thuận Nào Từ Cuộc Đàm Phán Giữa Israel Và Lebanon Tại Mỹ • Các Tàu Có Liên Hệ Với Iran Vẫn Đi Qua Eo Biển Hormuz, Bất Chấp Lệnh Phong Tỏa Của Trump • Dân Biểu Cộng Hòa Texas Tuyên Bố Rời Quốc Hội Khi Bị Điều Tra Vụ Bê Bối Tình Cảm Với Cấp Dưới • Minnesota Điều Tra Vụ ICE Bắt Người Đàn Ông Gốc Hmong • Siêu Bão Sinlaku Đang Tiến Vào Thái Bình Dương • Các Hãng Xe Lớn Báo Động Trước Đà Vượt Lên Của Trung Quốc • Người Việt Nam Thuộc Nhóm Chi Tiêu Lạc Quan Nhất Châu Á
Thi sĩ Huyền Không, bút danh khi làm thơ của cố Hòa Thượng Thích Mãn Giác (1929-2006), trọn đời là một kẻ lữ hành. Thầy đã đi qua nhiều khu vực địa lý -- ra đời và xuất gia tại Huế, làm giảng sư ở nhiều tỉnh Miền Trung, du học ở Nhật trước khi về dạy ở nhiều đại học tại Việt Nam, rời nước và định cư ở Hoa Kỳ để rồi đi hoằng pháp ở nhiều nơi trên thế giới. Một cách lặng lẽ, Thầy cũng là người lữ hành của giấy mực, nổi tiếng trong nhiều lĩnh vực của thi ca, dịch thuật và nghiên cứu.
- TGM Paul S. Coakley, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Công giáo Hoa Kỳ lên tiếng: tôi rất buồn khi Trump viết lời miệt thị Đức Giáo Hoàng, vị đại diện của Chúa Kitô - Giám mục Robert Barron, nổi tiếng là Giám mục ủng hộ MAGA từng tham dự sự kiện so sánh Trump với Chúa Jesus, yêu cầu Trump xin lỗi Đức Giáo hoàng - Trump: Không có lý do gì để tôi đưa ra lời xin lỗi đối với Giáo hoàng Leo XIV, nhưng Trump xóa hình Trump mặc trang phục giả làm Chúa - Đức Giáo hoàng Leo: Biển cả phải là những ốc đảo hòa bình (ám chỉ eo biển Hormuz) - Thủ Tướng Tây Ban Nha mắng: Trump hỗn với Giáo hoàng - Thủ Tướng Ý mắng: Trump xúc phạm cả Đức Giáo Hoàng và Giáo hội. - Thẩm phán quăng bỏ vụ Trump kiện báo Wall Street Journal đòi 10 tỷ USD vì đăng thư Trump mừng sinh nhật Epstein có chữ ký Trump nơi chỗ nhạy cảm phụ nữ. - Trung Quốc chuẩn bị chuyển giao Iran các dàn phòng không mới. - Dân Biểu Dân Chủ Swalwell tuyên bố từ chức khỏi Quốc hội vì xúc phạm phụ nữ
Khi gặp báo giới tại Phòng Bầu Dục hôm nay, Trump chối rằng ông tưởng đó là hình mình “như một bác sĩ,” chữa bệnh và còn bảo bức hình “có liên quan tới Hội Hồng Thập Tự.”
New Jersey: Nếu bạn là cử tri địa hạt 11, ngay hôm nay bạn hãy đi bỏ phiếu sớm cho bầu cử đặc biệt ghế Dân Biểu liên bang, và hãy bầu cho bà Analilia Mejia (Đảng Dân Chủ) người có lập trường y tế toàn dân, miễn học phí đại học công lập, xóa nợ vay sinh viên, và bà từng lên án Israel có tội diệt chủng ở Gaza.
Lời Người Dịch: Bài này dịch theo bản tin có tựa đề "Millions Found Comfort in a Buddhist Monk. But He Was Never Real. What many failed to notice, is that he isn’t actually real" (Hàng triệu người tìm thấy sự an ủi nơi một vị sư Phật giáo. Nhưng vị sư này chưa bao giờ là người thật. Điều mà nhiều người đã không nhận ra, chính là sự kiện vị sư đó không hề có thật) trên trang báo The Good Men Project, đăng lại từ bài viết của Hikari Mae Hida trên thông tấn Columbia News Service
Thủ tướng Hungary Viktor Orbán, người tự nhận là người đi đầu trong mô hình "dân chủ phi tự do" và là một trong những nhà lãnh đạo cực hữu nổi bật nhất thế giới, đã thừa nhận thất bại trong một cuộc bầu cử với kết quả áp đảo, chấm dứt 16 năm nắm quyền của ông. Tờ New York Times (NY) gọi Viktor Orban là “một ngôi sao dẫn đường đối với các chiến binh văn hóa thuộc phong trào MAGA cũng như những người theo chủ nghĩa dân túy cánh hữu tại châu Âu.” Orbán đã chấp nhận thua Péter Magyar, vốn là một cựu nhân vật trung thành của Orbán, nay là lãnh đạo đảng đối lập Tisza và sẽ là tân thủ tướng Hungary ngay khi Quốc Hội mới đắc cử nhóm họp. Với hơn 80% số phiếu đã được kiểm đếm, đảng Tisza chiếm khoảng 53,7% phiếu bầu theo danh sách đảng và 138 trong tổng số 199 ghế trong Quốc Hội. Liên minh Fidesz-KDNP của Orbán tụt xuống còn 37,7% và chỉ còn 55 ghế. Tỷ lệ cử tri đi bầu đạt kỷ lục 79,5%, cao nhất trong kỷ nguyên hậu cộng sản của Hungary...
Cuộc thương thuyết trực tiếp giữa Hoa Kỳ và Iran tại Islamabad đã chấm dứt sau hơn 21 giờ mà không đi tới thỏa hiệp nào, khiến lệnh ngưng bắn hai tuần trở nên mong manh hơn và đẩy tình hình tại eo biển Hormuz trở lại chỗ căng thẳng cũ, theo tạp chí TIME. Rời Pakistan sáng Chủ nhật, Phó Tổng thống J.D. Vance, trưởng phái đoàn Hoa Kỳ, nói Iran đã “chọn không chấp nhận các điều kiện của chúng tôi.”
• Phi Thuyền Artemis II Đáp Xuống Thái Bình Dương, Khép Lại Chuyến Bay Lịch Sử Quanh Mặt Trăng • Mỹ Và Iran Tiếp Tục Đàm Phán Ở Islamabad, Lệnh Ngưng Chiến Vẫn Mong Manh • Tình Báo Hoa Kỳ Nói Trung Cộng Chuẩn Bị Chuyển Khí Giới Sang Iran • Kim Jong Un Công Khai Ủng Hộ Bắc Kinh, Kêu Gọi Siết Chặt Quan Hệ Hai Nước • Trump Đem Ảnh Hưởng Ra Hải Ngoại Để Chống Lưng Cho Orbán Trong Cuộc Bầu Cử Hungary • Đảng Dân Chủ Đồng Loạt Rút Ủng Hộ Eric Swalwell, Gây Chấn Động Cuộc Đua Thống Đốc California • Chính Quyền Trump Công Bố Thiết Kế Cổng Vòm 250 Feet Gây Tranh Cãi Ở Washington • Pháp Giải Cứu Bé Trai 9 Tuổi Bị Nhốt Trong
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.