Roy Cohn đã chết 40 năm. Nhưng những “thuyết thần học” của ông ta không chỉ sống sót mà được lắp đặt vào ngay trung tâm quyền lực nước Mỹ. (Minh họa: Việt Báo)
Đó là một trong những sự thật dịu dàng nhất của kiếp người, rằng chúng ta, một phần nào đó, là kết quả từ của những người đã dạy dỗ mình, ‘nhất tự vi sư, bán tự vi sư’.
Donald Trump cũng có một người thầy theo nghĩa như thế. Từ năm 2016, truyền thông Mỹ đã lần tìm ra người thầy này của Trump: Roy Cohn, và gọi ông ta là “một trong những kẻ thù tồi tệ nhất của Liên Minh Châu Âu, người từng cố vấn cho Donald Trump.”
New Yorker thuật lại, khi Jeff Sessions, Bộ trưởng Tư pháp đầu tiên của Donald Trump, tự rút khỏi cuộc điều tra liên bang về mối liên hệ giữa chiến dịch tranh cử của Trump và Nga vào năm 2017, Trump đã vô cùng tức giận. Ông ta quát lên: "Roy Cohn của tôi đâu rồi?"
Roy Cohn, “một kẻ bất lương người Mỹ” – New Yorker gọi như thế, đã qua đời 40 năm rồi.
‘Luật Lệ Là Dành Cho Người Khác’
Roy Cohn là luật sư kiêm nhân vật có tầm ảnh hưởng tại New York, từng dẫn dắt Donald Trump trong suốt 13 năm khi Trump từng bước vươn lên thành người nổi tiếng từ đống tài sản do cha ông ta để lại. Chính từ Cohn, Trump đã học được những chiêu thức đặc trưng như: tấn công, lăng mạ, thao túng truyền thông, không bao giờ lùi bước, không bao giờ xin lỗi hay thừa nhận sai lầm, và khi không còn gì để tấn công đối thủ thì hãy bịa đặt thông tin.
Mối quan hệ giữa Cohn và Trump đã trở thành đề tài cho nhiều bài viết trên các phương tiện truyền thông như Washington Post, New York Times, CNN, Politico, New York Daily News và nhiều tờ báo khác.
Roy Cohn đã mang nhiều tai tiếng từ trước khi Trump đủ lớn để ngưỡng mộ ông ta. Khi còn là một công tố viên liên bang mới 24 tuổi, Roy Cohn đóng vai trò quyết liệt và đầy hiếu chiến trong phiên tòa năm 1951, góp phần đưa Julius Rosenberg và Ethel Rosenberg lên ghế điện vì tội âm mưu làm gián điệp vì đã chuyển giao các bí mật hạt nhân cho Liên Xô. Họ đã bị hành quyết tại nhà tù Sing Sing vào ngày 19/6/1953.
Rồi ông ta trở thành cố vấn cho Thượng Nghị Sĩ Joseph McCarthy, kiến trúc sư của những phiên điều trần thời Red Scare, những phiên điều trần đã tặng cho ngôn ngữ Mỹ cụm từ "cuộc săn phù thủy" – cụm từ mà tay học trò lừng danh nhất của ông ta trong tương lai sẽ rải khắp nước Mỹ.
Cohn săn lùng những kẻ bị nghi là cộng sản, góp phần đẩy những người đàn ông đồng giới ra khỏi công sở liên bang, trong khi chính ông ta giấu kín mình cũng là một người đồng tính (closeted gay man.) Lịch sử đã xác nhận sự thật này. Cohn qua đời vào ngày 2/8/1986, 59 tuổi. Các bác sĩ tại Viện Y tế Quốc gia (NIH) đã chẩn đoán ông ta mắc AIDS vào tháng 10/1985. Sau đó, nhà báo Jack Anderson đã công bố hồ sơ bệnh án xác nhận nguyên nhân là do AIDS chứ không phải ung thư gan như Cohn từng tuyên bố. Những thông tin này lần lượt đăng trên New York Times ngày 3/8/1986, với tiêu đề "Roy Cohn, Aide to McCarthy and Fiery Lawyer, Dies at 59"; trong bài tường thuật "Roy Cohn's Last Days" trên tạp chí Vanity Fair, cũng như bài "The Snarling Death of Roy M. Cohn" trên tạp chí Life.
Roy Cohn đã gặp Donald Trump vào năm 1973, khi Trump chỉ ngoài 20 tuổi, trong một hộp đêm ở Manhattan. Bài viết ngày 3/8/2026 trên New Yorker mô tả, Cohn luôn bị thu hút bởi những người đàn ông mang đậm nét đặc trưng của người da trắng gốc Âu, cao lớn, màu tóc sáng, mắt xanh. Robert S. Cohen, một luật sư chuyên về ly hôn từng làm việc cho ông vào thập niên 60, nhận xét: “Roy thích vây quanh mình bằng những người đàn ông dị tính có ngoại hình cuốn hút.”
Donald Trump, với mái tóc vàng và chiều cao 6.3 ft., có đủ điều kiện đó.
Cha của Trump, ông Fred Trump, là một triệu phú kinh doanh bất động sản và nhà cho thuê tại Brooklyn và Queens, nhưng Donald lại muốn dấn thân vào "sân chơi" thực sự là Manhattan.
Khi ấy, Trump đang bị Bộ Tư Pháp kiện vì từ chối cho người da đen thuê căn hộ, đã tìm thấy ở Cohn một thân thận vừa là luật sư, vừa là một điều gì đó gần với một người cha thứ hai. Cohn dạy Trump hãy tố lại, không thừa nhận gì hết, hãy chiến đấu. "Hãy bảo bọn họ cút xuống địa ngục đi và cứ thế mà ra tòa đấu tới cùng," Cohn đáp lại.
Vụ kiện được dàn xếp, nhưng bài học thì đã ăn sâu vào tâm não của Trump. Suốt cả thập niên sau đó, Cohn đã lập trình ra một Donald Trump của New York, của Trump Tower, của những bài viết trên các tờ lá cải. Điều Roy Cohn dạy thật ra không phải là học thuật. Nó là một thứ thần học, và điều răn thứ nhất của nó là: “Luật lệ và pháp luật không áp dụng cho ngươi, một kẻ phải đủ tàn nhẫn để có thể thoát khỏi mọi thứ.”
Roy Cohn tự hào về giá trị hù dọa của ông ta. Cái vẻ ngoài cứng rắn là tài sản lớn nhất của Cohn, để ông ta khơi ra cái tồi tệ nhất nơi kẻ thù và để chúng tự đánh bại chính mình. Trump mê ông ta vì lẽ đó.
Trump gọi Cohn là một luật sư tồi nhưng là một thiên tài, và khoe rằng “Cohn đã tàn độc với người khác để bảo vệ mình.”
Học Trò Donald Trump
Khi làm tổng thống, Trump dùng thứ thần học đó thành một triết lý cai trị. Báo chí tự do trở thành "kẻ thù của nhân dân." Các công tố viên và thẩm phán chạm tới chuyện của ông ta đều bị bôi nhọ đích danh. Cuộc điều tra về ban vận động tranh cử của ông ta được đặt lại tên, bằng đúng cái từ vựng thừa hưởng từ Cohn: "cuộc săn phù thủy" và được lặp đi lặp lại nhiều như một bài kinh tụng.
Trump giễu cợt thành tích chiến tranh của một cựu tù binh, chế nhạo người khuyết tật. Cái phương pháp của Cohn hồi thập niên 1950 đã trở thành phương pháp của Trump trong Tòa Bạch Ốc. Có điều, Trump đã khuếch đại nó cho cả một đất nước ông ta đang lãnh đạo.
Không thừa nhận gì và chối bỏ tất cả. Đó là triết lý cai trị của Donald Trump 1.0 và nhuần nhuyễn hơn ở thời 2.0. Nó nhuần nhuyễn đến mức các tín đồ của Trump vẫn chiếm đầy hội chợ, đường phố, dù mỗi ngày chính họ đang móc túi để trả tiền cho các chính sách kinh tế vì người giàu của Trump.
Khi đối mặt với chính lời nói của mình bị ghi âm trên Access Hollywood, Trump không xin lỗi mà đánh trống lảng rồi tấn công. Khi cựu giám đốc FBI ra điều trần nói rằng Trump đã đòi một lời thề trung thành cá nhân, Trump chỉ đơn giản chối rằng chuyện đó chưa từng xảy ra. Ông khăng khăng cho rằng cuộc điện thoại dẫn đến việc mình bị luận tội là cái bẫy "hoàn hảo". Chiêu thức của Trump: không bao giờ nhượng bộ dù chỉ một chút.
Trump luôn tuyên bố chiến thắng, dù sự thật rành rành như tuế nguyệt. Trump khăng khăng rằng đám đông trong lễ nhậm chức của mình là đông nhất lịch sử, bất chấp chứng cứ từ những tấm ảnh. Khi thua một cuộc bầu cử năm 2020, ông ta tuyên bố rằng mình đã thắng. Và cứ tiếp tục tuyên bố như thế trong hơn 10 năm. Trump đã quá thấm nhuần thuyết thần học của Dohn: không cho phép chấp nhận thua, sẵn sàng bẻ cong sự thật.
Thông điệp của Trump gửi tới mọi kẻ trong quỹ đạo của ông rất rõ ràng: Hãy bảo vệ ta, và ngươi sẽ được vinh danh, và nếu cần, được ân xá. Cái lòng trung thành một chiều của Roy Cohn mà Trump được dạy từ thập niên 1970, đã trở thành quốc sách.
Bài học cuối cùng
Roy Cohn trở thành bạn và là một trong những cố vấn thân tín nhất của Trump. Trước khi kết hôn với người vợ đầu, Trump đã đưa bà đi ăn trưa cùng Cohn để trình bày bản thỏa thuận tiền hôn nhân do “thầy” soạn thảo. Bản thỏa thuận quy định rằng nếu hai người ly hôn, Ivana phải hoàn trả lại mọi thứ mà Trump đã tặng bà trong thời gian chung sống – từ quần áo, trang sức, xe cộ cho đến tất cả những tài sản khác.
Trong các thương vụ làm ăn, Trump dùng danh tiếng của Cohn như một thứ vũ khí. Nếu một nhà thầu hay bên bán hàng gây khó dễ cho mình, Trump sẽ lấy từ ngăn bàn ra một tấm ảnh cỡ 8x10 inch chụp với Cohn và nói: "Đây là luật sư của tôi. Ông có muốn làm việc trực tiếp với ông ấy không?"
Trong suốt thập niên 1970 và 1980, Cohn nhiều lần bị điều tra vì các sai phạm tài chính và hành vi sai trái trong nghề, bao gồm tội khai man và can thiệp vào bồi thẩm đoàn. Đến năm 1986, sự tàn nhẫn và thủ đoạn của Cohn cuối cùng đã khiến ông phải trả giá. Tòa án New York đã tước giấy phép hành nghề luật sư của ông do những hành vi phi đạo đức. Cohn qua đời vào năm sau đó vì bệnh AIDS, khi mới 59 tuổi.
Bất chấp tất cả những gì Roy Cohn rao giảng về lòng trung thành, chính ông ta, vào phút cuối, mới học được nó đáng giá bao nhiêu trong tay người học trò xuất sắc nhất của mình. Khi Cohn hấp hối, bị tước bằng hành nghề và mất sạch mọi thứ, ốm o vì căn bệnh mà ông ta không chịu gọi tên, thì học trò mà ông ta đã nhào nặn đã bỏ chạy. Chẳng phải ngẫu nhiên mà cuốn tiểu sử “Trump: The Deals and the Downfall” của Wayne Barrett viết năm 1992 có câu nói đầy cay đắng của Cohn: "Trong huyết quản Donald chỉ toàn nước đá lạnh" (Donald pisses ice water).
Ngoài ra, bài viết "The Horror Show That Made Donald Trump" của Michael Kruse đăng trên Politico Magazine tháng 4/2016 còn dẫn lại lời kể từ Susan Bell – thư ký lâu năm của Cohn – cho biết ngay khi biết tin Cohn mắc bệnh AIDS, Trump đã "quay lưng phũ phàng" với ông và thái độ thay đổi hoàn toàn.
Roy Cohn đã dạy Trump rằng con người chỉ là những quân cờ thí và lòng trung thành chỉ chảy một chiều, để rồi phát hiện ra, trong những tháng cuối đời, rằng ông ta đã dạy bài học ấy quá giỏi, và rằng chính mình đã trở thành quân cờ thí.
Roy Cohn đã chết 40 năm. Nhưng những “thuyết thần học” của ông ta không chỉ sống sót mà được lắp đặt vào ngay trung tâm quyền lực nước Mỹ. Chính quyền tấn công những công dân mà nó không ưa. Giới chức chối bỏ điều ai cũng thấy. Thất bại được đặt lại tên thành chiến thắng. Nói ra sự thật bị gọi là “kẻ phản quốc”. Luật pháp như một thứ chỉ áp dụng cho kẻ yếu.
Chúng ta đang chứng kiến một giáo trình, được giảng dạy kiên nhẫn suốt cả một thập niên ở New York, nay được diễn lại từ chức vụ cao nhất của cả nước.
Tất cả chúng ta đang sống trong lớp học của Roy Cohn – tên thầy giáo “bất lương người Mỹ”. Liệu những người còn lại trong chúng ta có tiếp tục lặp lại điều đó hay không?
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình