Hôm nay,  

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được

06/10/202613:04:00(Xem: 1848)
blank

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được
.
---- Nhà khoa học tiên phong nghiên cứu neutrino đoạt giải Nobel Vật lý: Francis Halzen được vinh danh nhờ công trình nghiên cứu về các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn. Hôm thứ Ba 6/10/2026, GS Francis Halzen đã thắng giải Nobel Vật lý nhờ những đóng góp cho Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn.
"Ông Francis Halzen đã dẫn dắt một nhóm các nhà nghiên cứu và kỹ sư quốc tế để mang đến cho chúng ta một công cụ tuyệt vời. Sự kiên trì và tầm nhìn khoa học của ông đã mở đường cho một lĩnh vực thiên văn học hoàn toàn mới," ông Mark Pearce, Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, cho biết trong một tuyên bố. Nhà khoa học 82 tuổi này sinh ra tại Bỉ và hiện đang công tác tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ). Các nỗ lực liên hệ với ông của hãng tin AP chưa thành công ngay lập tức.
Theo thông tin trên trang web của dự án, Đài quan sát Neutrino IceCube là cơ sở nghiên cứu đặt tại Nam Cực, với Đại học Wisconsin-Madison đóng vai trò là đơn vị chủ trì. Công trình nghiên cứu của Halzen về việc thu nhận các hạt neutrino tại Nam Cực đã bắt đầu từ những năm 1980s. Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố giải thưởng này tại Stockholm. Giá trị giải thưởng năm nay là khoảng 1,2 triệu USD, áp dụng cho cả trường hợp cá nhân, nhóm nhỏ các nhà khoa học đoạt giải hoặc một tổ chức.
.
Hạt neutrino là gì? Tự điển Wikipedia giải thích rất phức tạp, nơi đây được giản lược có thể sẽ không chính xác, nhưng sẽ cho chúng ta tạm hiểu về "hạt ma" này. Hãy tưởng tượng vũ trụ giống như một đại dương đầy các hạt nhỏ. Trong đó có một loại hạt rất kỳ lạ gọi là neutrino: không mang điện, khối lượng cực nhỏ, hầu như không va chạm với vật chất. Mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được. Vì thế chúng thường được gọi là"hạt ma" (ghost particles).

Hạt "High-energy neutrinos" là gì? Không phải neutrino nào cũng giống nhau. Một số neutrino mang năng lượng rất lớn, được sinh ra trong những nơi cực kỳ dữ dội của vũ trụ như: các vụ nổ siêu tân tinh (supernova), các lỗ đen đang nuốt vật chất, các chuẩn tinh và nhân thiên hà hoạt động mạnh, các vụ bùng nổ tia gamma. Người ta gọi chúng là neutrino năng lượng cao.

Giả sử có một vụ nổ khủng khiếp xảy ra cách Trái Đất hàng triệu năm ánh sáng. Ánh sáng từ vụ nổ đó có thể: bị bụi vũ trụ che khuất, bị bẻ cong, bị hấp thụ một phần trên đường đi. Nhưng neutrino thì khác. Chúng gần như không tương tác với bất cứ thứ gì, nên: bay thẳng từ nguồn đến Trái Đất, không bị đổi hướng, hầu như không mất năng lượng.

Vì vậy neutrino giống như: "Những bức thư nguyên vẹn được gửi trực tiếp từ những nơi bí mật nhất của vũ trụ." Nhưng nếu neutrino khó bắt như vậy, làm sao phát hiện được? Đây chính là ý tưởng thiên tài của Francis Halzen.

Ông nhận ra rằng: Tảng băng khổng lồ ở Nam Cực có thể trở thành một kính thiên văn đặc biệt. Trong băng, người ta chôn hơn 5.000 cảm biến ánh sáng sâu hàng kilomet. Khi cực kỳ hiếm hoi một neutrino va vào hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra một tia chớp xanh rất yếu gọi là bức xạ Cherenkov.
Các cảm biến ghi lại tia chớp này để suy ra: hạt neutrino đến từ hướng nào, mang bao nhiêu năng lượng.

Vậy thì, IceCube là gì? IceCube là một "kính thiên văn neutrino" khổng lồ. Điều đặc biệt là: trong khi kính thiên văn thông thường nhìn ánh sáng, trong khi kính thiên văn radio nghe sóng vô tuyến, nhưng IceCube "nhìn" neutrino. Nó sử dụng khoảng 1 km³ băng Nam Cực làm môi trường phát hiện neutrino.

Khám phá đoạt Nobel là gì? Năm 2013, IceCube lần đầu phát hiện những neutrino năng lượng cực cao đến từ ngoài Hệ Mặt Trời, mở ra ngành khoa học hoàn toàn mới gọi là: Thiên văn học neutrino (Neutrino Astronomy). Trước đó các khoa học giả chủ yếu quan sát vũ trụ bằng: ánh sáng, tia X, sóng radio, hay tia gamma.
Giờ đây con người có thêm một "giác quan" mới: Quan sát vũ trụ bằng neutrino.

Hình ảnh dễ nhớ có thể hình dung là, nếu vũ trụ là một thành phố khổng lồ ban đêm: kính thiên văn quang học nhìn thấy ánh đèn, kính thiên văn vô tuyến nghe thấy âm thanh, nhưng hạt neutrino giống những người đưa thư bí mật đi xuyên qua mọi bức tường.
IceCube chính là trạm bưu điện đầu tiên đủ lớn để bắt được những "người đưa thư" ấy và đọc thông điệp mà chúng mang từ tận những vùng xa xôi nhất của vũ trụ.

Như thế, Giải Nobel Vật lý 2026 được trao vì đã mở ra một cách hoàn toàn mới để quan sát vũ trụ: dùng các neutrino năng lượng cao như những "sứ giả vũ trụ", giúp con người nghiên cứu các lỗ đen, sao nổ và những hiện tượng cực đoan mà ánh sáng thông thường không thể tiết lộ hết.

Từ các đặc điểm trên, có lẽ sẽ thấy gần với triết học trùng trùng duyên khởi của Phật giáo Hoa Nghiêm, thế giới tương tức không ngăn ngại: những hạt gần như vô hình, lặng lẽ xuyên qua cả hành tinh, lại mang theo tin tức từ những nơi xa xăm nhất của vũ trụ. Điều đó nhắc chúng ta rằng thực tại luôn phong phú hơn rất nhiều so với những gì mắt thường có thể thấy.
Các bạn có thể tìm hiểu bằng cách vào YouTube (nhiều video có thể chuyển sang phụ đề tiếng Việt) và gõ chữ "IceCube neutrino" để hiểu về dự án nghiên cứu hạt neutrino.



- Báo Fortune: Cựu Đại sứ Mỹ Marc Knapper thanh minh cho VN: tỷ lệ rất nhỏ hàng VN sang Mỹ là diện trung chuyển bất hợp pháp.// Trump muốn tăng thuế quan với VN // TQ không xem VN là trung chuyển, mà chủ yếu thị trường đầu tư, tiêu thụ. - Thủ tướng Takaichi: Nhật, VN đồng thuận tăng hợp tác về thương mại, công nghệ, quốc phòng và an ninh năng lượng // 2 hãng hàng không All Nippon Airways và Vietnam Airlines sẽ lập liên doanh hợp tác du lịch, kinh doanh.// Hãng Nhật Sojitz mua lại 5% cổ phần tại nhà sản xuất vonfram Việt Nam - Masan High-Tech Materials - 2 công ty TQ được Trump cho Jensen Huang bán chip tối tân H200 chỉ là văn phòng trống do các hãng bình phong đang bị Mỹ trừng phạt và dính tới quân đội TQ. - Cổ phiếu Nvidia sáng Thứ Hai giảm 5%, ảnh hưởng sau khi CEO Jensen Huang xin lỗi vợ và công ty vì đã dan díu tình cảm với cô Alice Huang, Giám đốc 1 công ty Singapore và là người bị nghi là gián điệp TQ.// Bộ Ngoại Giao TQ: nói cô Alice Huang là gián điệp TQ là bịa đặt và bôi n
- Jensen Huang (CEO của Nvidia, công ty trị giá 4.5 ngàn tỷ USD) thư gửi Hội đồng Quản trị Nvidia, thú nhận ngoại tình, xin lỗi và bày tỏ ân hận - Thượng nghị sĩ Dân Chủ Chris Coons: Quốc hội sẽ làm rõ các liên hệ có thể có tham nhũng giữa chính quyền Trump, Jensen Huang, và rủi ro tình báo TQ - Cộng Hòa đòi lời khai kín về bẫy tình: 3 ủy ban Hạ viện yêu cầu Jensen Huang dự phiên họp kín vào cuối tháng 11 để khai rõ các tương tác của ông với cô Alice Huang - Đại sứ quán Trung Quốc thanh minh: CIA và báo chí Mỹ chỉ nhằm bôi nhọ TQ
Trong việc học Phật cũng như trong đời sống hằng ngày, muốn tiếp nhận sự thật một cách trọn vẹn, ta cần học cách giữ tâm rỗng rang. Cũng giống như một học sinh ngồi trong lớp lắng nghe thầy giảng bài. Tai tuy nghe âm thanh của lời giảng, nhưng nếu trong đầu đang chất chứa những hình ảnh, ký ức, lo toan hay mơ tưởng khác, thì bài học chỉ được nghe một phần mà thôi. Ngược lại, khi tâm buông xuống mọi vướng mắc, không nắm giữ điều gì, không chạy theo ý nghĩ nào, thì từng lời giảng sẽ đi thẳng vào nhận thức một cách sáng tỏ. Học Phật cũng vậy.
Có tới 92% công ty Hàn Quốc muốn ở lại VN cho dùng lương công nhân tăng và pháp lý khó khăn, 87,5% hãng nói vì VN vẫn rẻ hơn nước khác. - NHK: Tô Lâm công du Nhật Bản, kêu gọi Nhật tăng đầu tư và hợp tác ở các lĩnh vực tiên tiến như chất bán dẫn, AI và năng lượng sạch. - Amazon giúp các hãng VN chuyển từ mô hình gia công sang xây dựng thương hiệu riêng để bán ra quốc tế. - Đức Giáo Hoàng tông du 3 nước Mỹ Latinh, kêu gọi chính sách từng bị MAGA chụp mũ là CS nằm vùng: tất cả các xã hội đều cần có y tế toàn dân, kinh tế lợi ích cho toàn dân chứ không riêng giới thượng lưu, cải thiện giáo dục, bảo vệ thai nhi, việc làm cho giới trẻ, và đức tin. - Thẩm phán Tòa Tối cao Sonia Sotomayor: hy vọng Tòa Tối Cao sẽ gỡ bỏ quyền miễn trừ hình sự đối với Tổng thống, vì như thế là điên khủng. - TNS Cộng Hòa Ron Johnson công khai tố cáo chính quyền Trump tham nhũng nên thua phiếu Dân Chủ thê thảm, đòi Cộng Hòa trở về truyền thống để chuẩn bị bầu cử 2028. - Tiền phúc lợi An sinh Xã hội (Social
Thượng Viện Texas trong tay Cộng Hòa sẽ dựng rào cản; các nhà giáo dục toàn quốc đang theo dõi cách Hinojosa gỡ rào bảo thủ
Bà Wiles bị tố cáo điều hành 1 bộ máy tham nhũng trong Nhà Trắng, giúp con gái thu tiền vận động hành lang, trục lợi từ chính sách nới lỏng y tế
Vậy mà cũng xảy ra chuyện cực kỳ hiếm hoi: phiếu bầu giữa 2 ứng cử viên bằng nhau, mỗi người 1.401 phiếu bầu, thế là phải thảy đồng xu để xem xấp ngửa quyết định ai sẽ thắng hay thua. Cuộc đua vào vị trí thị trưởng tại Spring Lake Park, tiểu bang Minnesota, đã kết thúc với kết quả bằng phiếu ngang nhau, nghĩa là huề, khi cả Robert Nelson và Halyn Roth đều nhận được 1.401 phiếu bầu, theo các số liệu chưa chính thức.
Có những buổi chiều, khi hoàng hôn sắp tan dần, ngồi nhìn tia nắng cuối nhạt nhòa rơi qua khe lá, tôi chợt nghĩ đến một chuyện xa xôi: rồi sẽ có một ngày nào đó nếu người máy (robot) xuất hiện khắp mọi nẻo đường, làm đủ mọi việc, biết nói những lời rất hay, biết trả lời những câu hỏi hóc búa, thậm chí có thể múa võ thật đẹp chẳng hạn, khiến người đời phải ngẩn ngơ. Hay là một ngày nào đó, con người phải học lại cách làm người - giữa thế giới của những cỗ máy thông minh – trí tuệ như vậy. Thật oái ăm thay! Mong rằng chẳng bao giờ xảy ra… điều đó.
- Quân Đội Hoa Kỳ Mở Đợt Tấn Công Mới Tại Iran. - Mỹ treo thưởng 20 triệu Mỹ kim về chương trình hạt nhân Iran. - Trump Thay Chánh Văn Phòng Tòa Bạch Ốc - Stephen Miller Thay Thế Susie Wiles. - California: Hai người nhảy dù thiệt mạng sau khi dù vướng vào nhau giữa không trung. - Nhiều Chuyến Bay Và Cơ Quan Truyền Thông Âu Châu Bị Đe Dọa Đánh Bom. - Làn Sóng Cực Hữu Tại Âu Châu Có Suy Yếu Sau Thất Bại Của Đảng Cộng Hòa Trong Cuộc Bầu Cử Giữa Nhiệm Kỳ? - Một Người Đàn Ông Mang Vũ Khí Gần Tòa Bạch Ốc Bị Bắt Giữ. - Thomas Markle, Cha Vợ Hoàng Tử Anh Quốc Bị Bắt Tại Florida. - Phát hiện dấu tích máu 115 triệu năm tuổi trong hóa thạch khủng long tại Brazil.
Ron DeSantis (Thống đốc tiểu bang Florida) bắt đầu loa kèn, gây quỹ để chuẩn bị ứng cử Tổng Thống Cộng Hòa 2028: trận sóng thần xanh làm tuyệt chủng khắp nước Mỹ chỉ trừ Florida. - Cậu Trump Jr. vuốt ve bạn hiền JD Vance, cùng nói giọng phản chiến với hy vọng sẽ đứng Phó cho Vance tranh cử giành Bạch Ốc năm 2028. - Trump được Cộng Hòa và tân Chánh văn phòng Miller hối thúc hãy tuyên bố kết thúc cuộc chiến Iran.
• Trump Thừa Nhận Chiến Tranh Iran Khiến Đảng Cộng Hòa Thất Bại Bầu Cử, Nhưng Tuyên Bố Sẽ Tiếp Tục • Tòa Án Chặn Kế Hoạch Xây Khải Hoàn Môn Của Trump Ngay Sau Khi Được Chấp Thuận • Thêm Một Công Tố Viên Cao Cấp Từ Chức, Cuộc Điều Tra Nhắm Vào Các Đối Thủ Chính Trị Của Trump Tiếp Tục Gặp Trở Ngại • Thị Trường Lao Động Mỹ Bất Ngờ Khởi Sắc Với 165,000 Việc Làm Mới, Nhưng Fed Cảnh Báo Lạm Phát Vẫn Quá Cao • Google, Meta Và TikTok Kiện California Vì Luật Hạn Chế Trẻ Em Dưới 16 Tuổi Sử Dụng Mạng Xã Hội • Thống Đốc Newsom Muốn Giảm Án Tử Hình Cho Toàn Bộ 548 Tử Tù California • Phát Hiện Kim Loại Gây Ung Thư Trong Nữ Trang Bán Trên Amazon, Temu Và Nhiều Trang Mạng • Đường Xe Lửa Ven Biển San Clemente Có Nguy Cơ Bị Sóng Cuốn Trôi, California Chi $300 Triệu Để Cứu
Một thẩm phán liên bang tại New York hôm Thứ Ba, 3 tháng 11, ra lệnh tạm thời ngăn chặn kế hoạch của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm trục xuất những người Afghanistan đang bị giam giữ tại Hoa Kỳ về Afghanistan hoặc đưa sang Pakistan, sau khi các tổ chức bảo vệ nhân quyền và hàng chục dân biểu, nghị sĩ cảnh báo rằng những người này có thể bị tra tấn hoặc sát hại nếu bị đưa trở lại quê hương. Thẩm phán Valerie Caproni ban hành lệnh có hiệu lực đến Thứ Bảy, 7 tháng 11. Trước đó, chính phủ thông báo với tòa rằng Sở Di Trú và Quan Thuế Hoa Kỳ (ICE) không có chuyến bay thuê riêng hay chuyến bay thương mại nào để trục xuất người Afghanistan sang Afghanistan hoặc Pakistan, ít nhất cho đến cuối tuần này. Lệnh của tòa buộc các giới chức liên bang phải tuân thủ cam kết đó.
Một ngày trước khi quy định của Bộ Nội An về thời hạn lưu trú cố định (thay vì "thời hạn lưu trú theo tình trạng" hiện hành) dự kiến có hiệu lực, Tòa án Quận Hoa Kỳ tại Massachusetts đã ra lệnh hoãn thi hành quy định này trên toàn quốc. Hiện tại, quy chế "Thời hạn lưu trú theo tình trạng" (Duration of Status) vẫn tiếp tục được áp dụng đối với người không định cư thuộc diện F, J và I. Phán quyết này ảnh hưởng đến du học sinh quốc tế, khách tham gia chương trình trao đổi và đại diện truyền thông nước ngoài.
Phí bảo hiểm y tế theo Đạo Luật Chăm Sóc Y Tế Với Giá Phải Chăng (Affordable Care Act – ACA), thường gọi là Obamacare, sẽ tăng trung bình 13% trong năm 2027. Đây là năm thứ hai liên tiếp mức phí tăng trên 10%, khiến hàng triệu người Mỹ phải đối diện với chi phí bảo hiểm ngày càng cao, trong lúc trợ cấp của chính phủ liên bang đã bị cắt giảm đáng kể. Theo phân tích của tổ chức nghiên cứu y tế KFF, công bố ngày 30 tháng 10, mức tăng năm 2027 chỉ đứng sau mức tăng 26% của năm 2026, nếu tính từ năm 2018 đến nay.
Kể từ Thứ Ba, ngày 3 tháng 11, cư dân tại Torrance, Manhattan Beach và El Segundo đã có thể gọi xe taxi không người lái của Waymo. Công ty vừa mở rộng khu vực phục vụ tại Los Angeles, đồng thời đưa thêm một số địa điểm đông du khách vào mạng lưới hoạt động, trong đó có Universal Studios và khách sạn Beverly Hills Hotel. Với đợt mở rộng này, xe Waymo hiện phục vụ một khu vực rộng khoảng 210 dặm vuông tại Los Angeles County. Tuy nhiên, hành khách vẫn chưa thể dùng Waymo để đi đến hoặc đón xe từ Phi Trường Quốc Tế Los Angeles (LAX).
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.