Hôm nay,  

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được

06/10/202613:04:00(Xem: 1886)
blank

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được
.
---- Nhà khoa học tiên phong nghiên cứu neutrino đoạt giải Nobel Vật lý: Francis Halzen được vinh danh nhờ công trình nghiên cứu về các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn. Hôm thứ Ba 6/10/2026, GS Francis Halzen đã thắng giải Nobel Vật lý nhờ những đóng góp cho Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn.
"Ông Francis Halzen đã dẫn dắt một nhóm các nhà nghiên cứu và kỹ sư quốc tế để mang đến cho chúng ta một công cụ tuyệt vời. Sự kiên trì và tầm nhìn khoa học của ông đã mở đường cho một lĩnh vực thiên văn học hoàn toàn mới," ông Mark Pearce, Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, cho biết trong một tuyên bố. Nhà khoa học 82 tuổi này sinh ra tại Bỉ và hiện đang công tác tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ). Các nỗ lực liên hệ với ông của hãng tin AP chưa thành công ngay lập tức.
Theo thông tin trên trang web của dự án, Đài quan sát Neutrino IceCube là cơ sở nghiên cứu đặt tại Nam Cực, với Đại học Wisconsin-Madison đóng vai trò là đơn vị chủ trì. Công trình nghiên cứu của Halzen về việc thu nhận các hạt neutrino tại Nam Cực đã bắt đầu từ những năm 1980s. Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố giải thưởng này tại Stockholm. Giá trị giải thưởng năm nay là khoảng 1,2 triệu USD, áp dụng cho cả trường hợp cá nhân, nhóm nhỏ các nhà khoa học đoạt giải hoặc một tổ chức.
.
Hạt neutrino là gì? Tự điển Wikipedia giải thích rất phức tạp, nơi đây được giản lược có thể sẽ không chính xác, nhưng sẽ cho chúng ta tạm hiểu về "hạt ma" này. Hãy tưởng tượng vũ trụ giống như một đại dương đầy các hạt nhỏ. Trong đó có một loại hạt rất kỳ lạ gọi là neutrino: không mang điện, khối lượng cực nhỏ, hầu như không va chạm với vật chất. Mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được. Vì thế chúng thường được gọi là"hạt ma" (ghost particles).

Hạt "High-energy neutrinos" là gì? Không phải neutrino nào cũng giống nhau. Một số neutrino mang năng lượng rất lớn, được sinh ra trong những nơi cực kỳ dữ dội của vũ trụ như: các vụ nổ siêu tân tinh (supernova), các lỗ đen đang nuốt vật chất, các chuẩn tinh và nhân thiên hà hoạt động mạnh, các vụ bùng nổ tia gamma. Người ta gọi chúng là neutrino năng lượng cao.

Giả sử có một vụ nổ khủng khiếp xảy ra cách Trái Đất hàng triệu năm ánh sáng. Ánh sáng từ vụ nổ đó có thể: bị bụi vũ trụ che khuất, bị bẻ cong, bị hấp thụ một phần trên đường đi. Nhưng neutrino thì khác. Chúng gần như không tương tác với bất cứ thứ gì, nên: bay thẳng từ nguồn đến Trái Đất, không bị đổi hướng, hầu như không mất năng lượng.

Vì vậy neutrino giống như: "Những bức thư nguyên vẹn được gửi trực tiếp từ những nơi bí mật nhất của vũ trụ." Nhưng nếu neutrino khó bắt như vậy, làm sao phát hiện được? Đây chính là ý tưởng thiên tài của Francis Halzen.

Ông nhận ra rằng: Tảng băng khổng lồ ở Nam Cực có thể trở thành một kính thiên văn đặc biệt. Trong băng, người ta chôn hơn 5.000 cảm biến ánh sáng sâu hàng kilomet. Khi cực kỳ hiếm hoi một neutrino va vào hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra một tia chớp xanh rất yếu gọi là bức xạ Cherenkov.
Các cảm biến ghi lại tia chớp này để suy ra: hạt neutrino đến từ hướng nào, mang bao nhiêu năng lượng.

Vậy thì, IceCube là gì? IceCube là một "kính thiên văn neutrino" khổng lồ. Điều đặc biệt là: trong khi kính thiên văn thông thường nhìn ánh sáng, trong khi kính thiên văn radio nghe sóng vô tuyến, nhưng IceCube "nhìn" neutrino. Nó sử dụng khoảng 1 km³ băng Nam Cực làm môi trường phát hiện neutrino.

Khám phá đoạt Nobel là gì? Năm 2013, IceCube lần đầu phát hiện những neutrino năng lượng cực cao đến từ ngoài Hệ Mặt Trời, mở ra ngành khoa học hoàn toàn mới gọi là: Thiên văn học neutrino (Neutrino Astronomy). Trước đó các khoa học giả chủ yếu quan sát vũ trụ bằng: ánh sáng, tia X, sóng radio, hay tia gamma.
Giờ đây con người có thêm một "giác quan" mới: Quan sát vũ trụ bằng neutrino.

Hình ảnh dễ nhớ có thể hình dung là, nếu vũ trụ là một thành phố khổng lồ ban đêm: kính thiên văn quang học nhìn thấy ánh đèn, kính thiên văn vô tuyến nghe thấy âm thanh, nhưng hạt neutrino giống những người đưa thư bí mật đi xuyên qua mọi bức tường.
IceCube chính là trạm bưu điện đầu tiên đủ lớn để bắt được những "người đưa thư" ấy và đọc thông điệp mà chúng mang từ tận những vùng xa xôi nhất của vũ trụ.

Như thế, Giải Nobel Vật lý 2026 được trao vì đã mở ra một cách hoàn toàn mới để quan sát vũ trụ: dùng các neutrino năng lượng cao như những "sứ giả vũ trụ", giúp con người nghiên cứu các lỗ đen, sao nổ và những hiện tượng cực đoan mà ánh sáng thông thường không thể tiết lộ hết.

Từ các đặc điểm trên, có lẽ sẽ thấy gần với triết học trùng trùng duyên khởi của Phật giáo Hoa Nghiêm, thế giới tương tức không ngăn ngại: những hạt gần như vô hình, lặng lẽ xuyên qua cả hành tinh, lại mang theo tin tức từ những nơi xa xăm nhất của vũ trụ. Điều đó nhắc chúng ta rằng thực tại luôn phong phú hơn rất nhiều so với những gì mắt thường có thể thấy.
Các bạn có thể tìm hiểu bằng cách vào YouTube (nhiều video có thể chuyển sang phụ đề tiếng Việt) và gõ chữ "IceCube neutrino" để hiểu về dự án nghiên cứu hạt neutrino.



Một thẩm phán liên bang tại New York hôm Thứ Ba, 3 tháng 11, ra lệnh tạm thời ngăn chặn kế hoạch của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm trục xuất những người Afghanistan đang bị giam giữ tại Hoa Kỳ về Afghanistan hoặc đưa sang Pakistan, sau khi các tổ chức bảo vệ nhân quyền và hàng chục dân biểu, nghị sĩ cảnh báo rằng những người này có thể bị tra tấn hoặc sát hại nếu bị đưa trở lại quê hương. Thẩm phán Valerie Caproni ban hành lệnh có hiệu lực đến Thứ Bảy, 7 tháng 11. Trước đó, chính phủ thông báo với tòa rằng Sở Di Trú và Quan Thuế Hoa Kỳ (ICE) không có chuyến bay thuê riêng hay chuyến bay thương mại nào để trục xuất người Afghanistan sang Afghanistan hoặc Pakistan, ít nhất cho đến cuối tuần này. Lệnh của tòa buộc các giới chức liên bang phải tuân thủ cam kết đó.
Một ngày trước khi quy định của Bộ Nội An về thời hạn lưu trú cố định (thay vì "thời hạn lưu trú theo tình trạng" hiện hành) dự kiến có hiệu lực, Tòa án Quận Hoa Kỳ tại Massachusetts đã ra lệnh hoãn thi hành quy định này trên toàn quốc. Hiện tại, quy chế "Thời hạn lưu trú theo tình trạng" (Duration of Status) vẫn tiếp tục được áp dụng đối với người không định cư thuộc diện F, J và I. Phán quyết này ảnh hưởng đến du học sinh quốc tế, khách tham gia chương trình trao đổi và đại diện truyền thông nước ngoài.
Phí bảo hiểm y tế theo Đạo Luật Chăm Sóc Y Tế Với Giá Phải Chăng (Affordable Care Act – ACA), thường gọi là Obamacare, sẽ tăng trung bình 13% trong năm 2027. Đây là năm thứ hai liên tiếp mức phí tăng trên 10%, khiến hàng triệu người Mỹ phải đối diện với chi phí bảo hiểm ngày càng cao, trong lúc trợ cấp của chính phủ liên bang đã bị cắt giảm đáng kể. Theo phân tích của tổ chức nghiên cứu y tế KFF, công bố ngày 30 tháng 10, mức tăng năm 2027 chỉ đứng sau mức tăng 26% của năm 2026, nếu tính từ năm 2018 đến nay.
Kể từ Thứ Ba, ngày 3 tháng 11, cư dân tại Torrance, Manhattan Beach và El Segundo đã có thể gọi xe taxi không người lái của Waymo. Công ty vừa mở rộng khu vực phục vụ tại Los Angeles, đồng thời đưa thêm một số địa điểm đông du khách vào mạng lưới hoạt động, trong đó có Universal Studios và khách sạn Beverly Hills Hotel. Với đợt mở rộng này, xe Waymo hiện phục vụ một khu vực rộng khoảng 210 dặm vuông tại Los Angeles County. Tuy nhiên, hành khách vẫn chưa thể dùng Waymo để đi đến hoặc đón xe từ Phi Trường Quốc Tế Los Angeles (LAX).
Một loài ruồi ký sinh nguy hiểm, có ấu trùng ăn thịt sống của động vật, đang lan rộng tại miền Tây Nam Hoa Kỳ. Theo số liệu Bộ Nông Nghiệp Hoa Kỳ (USDA) công bố ngày 2 tháng 11, đã có 90 trường hợp súc vật bị nhiễm tại ba tiểu bang Texas, New Mexico và Arizona kể từ tháng Sáu, trong đó 11 trường hợp mới được xác nhận chỉ trong hai ngày. Hiện có 33 trường hợp vẫn còn nhiễm, 57 trường hợp đã được xếp vào loại không còn nhiễm.
Năm người, trong đó có hai trẻ nhỏ, vừa được cứu sống tại quốc đảo Kiribati ở Nam Thái Bình Dương, sau ba tháng lênh đênh trên biển trong một chiếc thuyền nhỏ dài khoảng 6 mét. Chiếc thuyền chở tổng cộng chín người khi mất tích hồi cuối tháng Bảy. Hiện vẫn chưa rõ số phận của bốn người còn lại. Theo đài truyền hình ABC của Úc, dân làng trên đảo Fanning thuộc Kiribati đã tìm thấy và cứu năm người hôm Chủ Nhật, 1 tháng 11. Từ nơi khởi hành ở Liên Bang Micronesia, chiếc thuyền đã trôi dạt về hướng đông khoảng 5,400 cây số trước khi đến vùng biển Kiribati.
Các nhà điều tra liên bang Mỹ cho biết băng đóng trên máy bay chắc chắn là một yếu tố cần xem xét trong tai nạn hàng không khiến chín người thiệt mạng tại Florida hôm Chủ Nhật, 1 Tháng Mười Một. Tuy nhiên, nguyên nhân chính thức vẫn chưa được xác định. Các chuyên gia hàng không cho rằng thời tiết xấu, nhiễu động không khí và sai lầm của phi công có thể đã cùng góp phần gây ra thảm kịch. Chiếc phi cơ phản lực Learjet 60, do hãng Bombardier chế tạo, đang trên đường từ Austin, Texas, đến Bahamas thì rơi xuống khu vực gần Palm Beach, Florida, vào chiều Chủ Nhật. Cú va chạm tạo thành một hố lớn trên mặt đường. Những hình ảnh ghi lại giây phút cuối cùng của máy bay, cùng các cuộc trao đổi giữa phi hành đoàn và đài kiểm soát không lưu, đã được phổ biến rộng rãi trên internet.
Hàng trăm siêu thị tại Âu Châu liên tiếp gặp trục trặc với hệ thống đông lạnh, khiến thực phẩm hư hỏng và gây thiệt hại lớn. Những hiện tượng tương tự từng xảy ra tại các căn cứ quân sự Mỹ hồi tháng Tám. Giới hữu trách đang điều tra khả năng đây là những cuộc tấn công qua mạng điện toán, nhắm vào một mắt xích thiết yếu trong hệ thống cung cấp thực phẩm. Ngày 2 Tháng Mười Một, các siêu thị tại ít nhất bảy quốc gia Âu Châu, gồm Bỉ, Estonia, Phần Lan, Ireland, Luxembourg, Hòa Lan và Thụy Điển, đồng loạt báo cáo hệ thống làm lạnh hoạt động bất thường. Nhiệt độ trong các tủ đông bất ngờ tăng cao, một số tủ thổi ra hơi nóng, khiến thực phẩm phải đem bỏ. Tại một siêu thị Delhaize ở Hoeilaart, Bỉ, ông Brecht Stinkens, quản lý cửa hàng, cho biết chuông báo động của nhiều tủ lạnh bắt đầu reo lúc 4 giờ sáng. Ông lập tức nghĩ đến những gì đã xảy ra tại Pháp hai tuần trước. Chỉ riêng cửa hàng của ông đã thiệt hại khoảng 100,000 euro, tương đương 112,000 Mỹ kim.
Thị trường chứng khoán Hoa Kỳ sụt giảm dữ dội trong phiên giao dịch Thứ Năm, 5 tháng 11, xóa sạch thành quả tăng giá sau cuộc bầu cử giữa kỳ hôm Thứ Ba. Cổ phiếu các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) và sản xuất chip điện tử bị bán tháo trên diện rộng, kéo các chỉ số chính của Wall Street xuống mức thấp nhất trong nhiều tháng. Chỉ số Dow Jones mất 1,833 điểm, tương đương 3.4%, xuống còn 51,523 điểm. S&P 500 giảm khoảng 4.4%, trong khi Nasdaq, nơi tập trung nhiều công ty kỹ thuật lớn, mất 5.5% và chính thức bước vào giai đoạn điều chỉnh, tức giảm ít nhất 10% so với mức cao gần đây. Đây là một trong những phiên giao dịch tồi tệ nhất của thị trường chứng khoán Mỹ kể từ đợt sụt giảm vì chính sách thuế quan hồi tháng 4 năm 2025.
- TNS Curtis cũng chỉ ra các vụ bê bối và tham nhũng là những yếu tố khiến cử tri rời xa Đảng Cộng hòa - TNS Curtis từng thúc giục Ủy ban Tư pháp Thượng viện điều tra Donald Trump Jr. xem con ông Trump có trục lợi cá nhân hay không
Các quan Cộng Hòa lâu nay tài trợ và ưu đãi thuế cho các hãng của Musk, được Musk tặng nửa tỷ USD để vận động bầu cử - Musk từng hăm dọa sẽ trả thù nếu bị điều tra. Tân Thống Đốc nói sẽ thông qua các đạo luật nhằm bảo vệ người dân Texas - Tân Bộ trưởng Tư pháp Texas: sẽ không ưu ái cho kẻ [ám chỉ Musk] đã ra sức để kiểm soát chính phủ và gây hại to lớn trên toàn cầu
Hôn nhân có vợ là người nước ngoài chiếm 71,4% tổng số hôn nhân đa văn hóa - Nhiều nhất: vợ là người Việt chiếm 25,3% các cuộc hôn nhân đa văn hóa, vợ TQ (15,1%) và vợ Thái Lan (9,2%)
Trên đời này, có biết bao nhiêu dòng sông, chảy nhập vào biển cả - giữa đất trời - mênh mông. Và còn có những dòng nước âm thầm luân lưu trong lòng đại địa; và cũng có một dòng nước chảy không hình - không tướng, chưa từng có điểm khởi đầu, cũng chẳng có điểm chấm, đó là dòng tâm thức đang chảy và chảy mãi mãi… Chẳng hề tận diệt, vẫn miên viễn trôi qua từng sát-na của từng kiếp người… Trong thế giới hiện đại ngày nay, dù khoa học chứng minh cao siêu, cho ra (trí tuệ nhân tạo) là thế giới phải bấn loạn thêm – buộc con người ta phải đua theo…
• Dân Chủ Nắm Quốc Hội, Chuẩn Bị Điều Tra Trump, Xét Lại Chính Sách Thuế Và Giảm Gánh Nặng Sinh Hoạt • Alaska Chưa Ngã Ngũ Hai Cuộc Đua Thượng Viện Và Thống Đốc, Có Thể Phải Chờ Đến 18 Tháng 11 • Nasdaq Giảm 3%, Cổ Phiếu AI Lao Dốc Vì Lo Ngại Đảng Dân Chủ Siết Chặt Ngành Kỹ Thuật • Tân Thượng Nghị Sĩ Dân Chủ El-Sayed Đồng Ý Với Trump Ngưng Viện Trợ Israel • Trump Bênh Vực Bộ Trưởng Quốc Phòng Hegseth, Nhưng Không Loại Trừ Khả Năng Thay Người Trước Khi Dân Chủ Nắm Quốc Hội • Dân Chủ Thắng Lớn, Những Cáo Buộc Gian Lận Bầu Cử Ít Xuất Hiện Hơn • Hơn Một Chục Chuyến Bay Tại Âu Châu Bị Đe Dọa Đánh Bom, Nhiều Phi Cơ Phải Đáp Khẩn Cấp • Joshua Wong Bị Kết Án Thêm 10 Năm Tù, Hoa Kỳ Đòi Trả Tự Do Ngay Lập Tức
Trong cuộc sống hiện tại, cơm – áo – gạo – tiền là lẽ đầu, không ai ai tránh khỏi. Mở mắt ra là chạy hối hả, kẻ Nam – người Bắc, Đông – Tây có cả, dòng xe nào cũng hối hả như nhau. Bởi đời, đời sống như thế có mấy ai nghĩ đến chuyện ngày mai. Ngày nào thì lo ngày đó… Công ty, hãng xưởng cũng thế thôi… Nguồn thu, nguồn nhập dây chuyền mãi thôi… Có ai ngừng nghĩ đôi giờ quay về quá khứ - tìm về nguyên nhân, nhưng cũng có người hỏi ta: Chuỗi ngày dài vô hạn là gì?
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.