Hôm nay,  

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được

06/10/202613:04:00(Xem: 1884)
blank

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được
.
---- Nhà khoa học tiên phong nghiên cứu neutrino đoạt giải Nobel Vật lý: Francis Halzen được vinh danh nhờ công trình nghiên cứu về các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn. Hôm thứ Ba 6/10/2026, GS Francis Halzen đã thắng giải Nobel Vật lý nhờ những đóng góp cho Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn.
"Ông Francis Halzen đã dẫn dắt một nhóm các nhà nghiên cứu và kỹ sư quốc tế để mang đến cho chúng ta một công cụ tuyệt vời. Sự kiên trì và tầm nhìn khoa học của ông đã mở đường cho một lĩnh vực thiên văn học hoàn toàn mới," ông Mark Pearce, Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, cho biết trong một tuyên bố. Nhà khoa học 82 tuổi này sinh ra tại Bỉ và hiện đang công tác tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ). Các nỗ lực liên hệ với ông của hãng tin AP chưa thành công ngay lập tức.
Theo thông tin trên trang web của dự án, Đài quan sát Neutrino IceCube là cơ sở nghiên cứu đặt tại Nam Cực, với Đại học Wisconsin-Madison đóng vai trò là đơn vị chủ trì. Công trình nghiên cứu của Halzen về việc thu nhận các hạt neutrino tại Nam Cực đã bắt đầu từ những năm 1980s. Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố giải thưởng này tại Stockholm. Giá trị giải thưởng năm nay là khoảng 1,2 triệu USD, áp dụng cho cả trường hợp cá nhân, nhóm nhỏ các nhà khoa học đoạt giải hoặc một tổ chức.
.
Hạt neutrino là gì? Tự điển Wikipedia giải thích rất phức tạp, nơi đây được giản lược có thể sẽ không chính xác, nhưng sẽ cho chúng ta tạm hiểu về "hạt ma" này. Hãy tưởng tượng vũ trụ giống như một đại dương đầy các hạt nhỏ. Trong đó có một loại hạt rất kỳ lạ gọi là neutrino: không mang điện, khối lượng cực nhỏ, hầu như không va chạm với vật chất. Mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được. Vì thế chúng thường được gọi là"hạt ma" (ghost particles).

Hạt "High-energy neutrinos" là gì? Không phải neutrino nào cũng giống nhau. Một số neutrino mang năng lượng rất lớn, được sinh ra trong những nơi cực kỳ dữ dội của vũ trụ như: các vụ nổ siêu tân tinh (supernova), các lỗ đen đang nuốt vật chất, các chuẩn tinh và nhân thiên hà hoạt động mạnh, các vụ bùng nổ tia gamma. Người ta gọi chúng là neutrino năng lượng cao.

Giả sử có một vụ nổ khủng khiếp xảy ra cách Trái Đất hàng triệu năm ánh sáng. Ánh sáng từ vụ nổ đó có thể: bị bụi vũ trụ che khuất, bị bẻ cong, bị hấp thụ một phần trên đường đi. Nhưng neutrino thì khác. Chúng gần như không tương tác với bất cứ thứ gì, nên: bay thẳng từ nguồn đến Trái Đất, không bị đổi hướng, hầu như không mất năng lượng.

Vì vậy neutrino giống như: "Những bức thư nguyên vẹn được gửi trực tiếp từ những nơi bí mật nhất của vũ trụ." Nhưng nếu neutrino khó bắt như vậy, làm sao phát hiện được? Đây chính là ý tưởng thiên tài của Francis Halzen.

Ông nhận ra rằng: Tảng băng khổng lồ ở Nam Cực có thể trở thành một kính thiên văn đặc biệt. Trong băng, người ta chôn hơn 5.000 cảm biến ánh sáng sâu hàng kilomet. Khi cực kỳ hiếm hoi một neutrino va vào hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra một tia chớp xanh rất yếu gọi là bức xạ Cherenkov.
Các cảm biến ghi lại tia chớp này để suy ra: hạt neutrino đến từ hướng nào, mang bao nhiêu năng lượng.

Vậy thì, IceCube là gì? IceCube là một "kính thiên văn neutrino" khổng lồ. Điều đặc biệt là: trong khi kính thiên văn thông thường nhìn ánh sáng, trong khi kính thiên văn radio nghe sóng vô tuyến, nhưng IceCube "nhìn" neutrino. Nó sử dụng khoảng 1 km³ băng Nam Cực làm môi trường phát hiện neutrino.

Khám phá đoạt Nobel là gì? Năm 2013, IceCube lần đầu phát hiện những neutrino năng lượng cực cao đến từ ngoài Hệ Mặt Trời, mở ra ngành khoa học hoàn toàn mới gọi là: Thiên văn học neutrino (Neutrino Astronomy). Trước đó các khoa học giả chủ yếu quan sát vũ trụ bằng: ánh sáng, tia X, sóng radio, hay tia gamma.
Giờ đây con người có thêm một "giác quan" mới: Quan sát vũ trụ bằng neutrino.

Hình ảnh dễ nhớ có thể hình dung là, nếu vũ trụ là một thành phố khổng lồ ban đêm: kính thiên văn quang học nhìn thấy ánh đèn, kính thiên văn vô tuyến nghe thấy âm thanh, nhưng hạt neutrino giống những người đưa thư bí mật đi xuyên qua mọi bức tường.
IceCube chính là trạm bưu điện đầu tiên đủ lớn để bắt được những "người đưa thư" ấy và đọc thông điệp mà chúng mang từ tận những vùng xa xôi nhất của vũ trụ.

Như thế, Giải Nobel Vật lý 2026 được trao vì đã mở ra một cách hoàn toàn mới để quan sát vũ trụ: dùng các neutrino năng lượng cao như những "sứ giả vũ trụ", giúp con người nghiên cứu các lỗ đen, sao nổ và những hiện tượng cực đoan mà ánh sáng thông thường không thể tiết lộ hết.

Từ các đặc điểm trên, có lẽ sẽ thấy gần với triết học trùng trùng duyên khởi của Phật giáo Hoa Nghiêm, thế giới tương tức không ngăn ngại: những hạt gần như vô hình, lặng lẽ xuyên qua cả hành tinh, lại mang theo tin tức từ những nơi xa xăm nhất của vũ trụ. Điều đó nhắc chúng ta rằng thực tại luôn phong phú hơn rất nhiều so với những gì mắt thường có thể thấy.
Các bạn có thể tìm hiểu bằng cách vào YouTube (nhiều video có thể chuyển sang phụ đề tiếng Việt) và gõ chữ "IceCube neutrino" để hiểu về dự án nghiên cứu hạt neutrino.



Bom bẩn... Bản tin sau dịch từ CNN. Các nguồn tin cho biết, thông tin tình báo Mỹ cho thấy Iran đang xây dựng kế hoạch có khả năng kích nổ một "bom bẩn" tại thủ đô Hoa Kỳ. Theo bảy quan chức Mỹ, thông tin tình báo mới từ Mỹ cho thấy Iran đang vạch kế hoạch nhắm vào các quan chức cấp cao trong chính quyền Trump bằng cách kích nổ một loại vũ khí được gọi là "bom bẩn" hoặc vũ khí hóa học tại thủ đô Washington, D.C. Tuy nhiên, các quan chức vẫn đang tranh luận về việc liệu Iran có đủ khả năng hoặc thực sự sẽ cố gắng thực hiện âm mưu này hay không.
- Portland: 87 gia đình gốc Việt ký Thư Ngỏ xin Học khu đừng dời chương trình Song ngữ Việt-Anh để đối phó thâm hụt ngân sách 65 triệu đô. - Nhật Bản: Trong 65.229 người lưu trú quá hạn thị thực, đông nhất là 10.260 công dân Thái Lan, 10.135 công dân Việt Nam. Nhật đang có 4.281.026 người nước ngoài lưu trú, đông nhất là công dân TQ (941.031 người), Việt Nam (693.750 người), Hàn (408.682 người). - Trump bay tới Philippines hôm nay để họp ASEAN, rồi sẽ tới Thẩm Quyến, TQ, họp APEC và họp riêng với Tập-Putin //Trump ước mơ sẽ gặp Kim Jong-un bên lề gặp Tập-Putin ở TQ.// Trump: tôi không chắc cô Alice Huang là gián điệp hay không // Trump: Putin muốn hòa bình, đang nhượng bộ Ukraine // Trump nói CBS đưa tin sai về thiệt hại của Mỹ trong cuộc chiến Iran. - Sáng nay (Thứ Hai) vẫn còn trục trặc: hoãn 6.500 chuyến bay, hủy 500 chuyến. Trump và Bộ trưởng Giao Thông Duffy nói thiếu tiền, cần xin thêm. Quốc Hội nói đã cấp 25 tỷ USD trong đạo luật hạ tầng dưới thời Joe Biden và đã thêm 12,5 t
- Thẩm phán Kathleen Williams đã chận kế hoạch Trump thông đồng Bộ Tư pháp để chôm 10 tỷ USD Trump kiện Sở Thuế (IRS) - Tuần cuối trước bầu cử giữa kỳ, một thẩm phán đã mắng Trump vì chôm 20 triệu USD công quỹ để chạy quảng cáo TV tự ca ngợi - Cựu thẩm phán J. Michael Luttig: các tòa đã quăng bỏ nhiều âm mưu tham nhũng, trục lợi trắng trợn của Trump dưới các hình thức làm giàu bất chính, hối lộ và tống tiền - DDF: Quốc hội cấm công chức trục lợi từ việc cho quyền truy cập đặc biệt vào thông tin chính phủ, nhưng Trump vẫn rao bán dể thu tiền
Có một hình ảnh như dường là nghịch lý, nhưng lại rất thơ mộng trong đạo Phật: muốn tâm được giải thoát, chúng ta phải buông xả, phải học cách không nắm giữ, kể cả không nắm giữ những điều mình cho là chân lý, những kinh nghiệm thiền, những trạng thái an lạc, và ngay cả ý niệm về một tâm thanh tịnh.
Có những buổi chiều trên đỉnh núi cao, hoàng hôn buông xuống, những áng mây đen từ phương xa lững thững trở về, vắt ngang triền non một dải lụa huyền thanh. Nắng cuối ngày nghiêng xuống mái cổ tự rêu phong, dát lên từng viên ngói cũ rì, thoáng hiện vệt sắc vàng trầm mặc. Gió đi qua rừng trúc, lay động những chiếc lá vàng thanh mảnh, nghe như tiếng thời gian đang khẽ, nhẹ nhàng, lật từng trang kinh cũ mờ nhòa. Xa xa, tiếng chuông chùa ngân vọng, trầm hùng mà khoan thai, xuyên qua cõi bụi hồng, đánh thức những tâm hồn còn mải miết giữa cuộc nhân sinh.
- Trump đe dọa: sẽ kết thúc Cuba trước khi rời Bạch Ốc. Chủ tịch nước Cuba: mờ mặt trận toàn dân nam nữ cầm súng giữ nước, không đầu hàng. - Iran bắn vào căn cứ quân sự của Mỹ ở Bahrain sáng Chủ Nhật, lần thứ 2 sau đợt bắn hôm Thứ Sáu. Phòng không Bahrain bắn chặp kịp // Nghị viện Ả Rập lên án Iran đã tấn công Bahrain và Vịnh Ả Rập // Tàu dầu Anh bị tấn công khi gần Oman, hướng tới eo biển Hormuz. - San Jose: tiệm ăn Denny's (nơi khai sinh Nvidia) lặng lẽ gỡ bỏ tấm biển vinh danh Jensen Huang khi lộ tin Huang dan díu, bây giờ sẽ gắn lại tấm biển có dòng chữ "Chiếc bàn đã khởi đầu cho một công ty trị giá 1 nghìn tỷ USD. Chúc mừng Nvidia".// Kiến nghị phục chức CEO cho Jensen Huang: 145.878 chữ ký tính tới hôm nay, bao gồm 77.975 người tự nhận mình là cổ đông Nvidia, 7.273 nhân viên hiện tại và 1.350 nhân viên cũ. 59.280 người ủng hộ khác liệt kê riêng // Megaspeed: công ty tuân thủ luật lệ, được Mỹ và Singapore giám sát, không hề làm gì sai, và cô Alice Huang đã rời công ty từ tháng 8
(Nhân đọc tập thơ CỔ PHONG của ĐẶNG TIẾN (Thái Nguyên) Tủ sách T-vấn & Bạn Hữu xuất bản dạng Ebook Cổ phong như tên gọi là một tập thơ mà hầu như bất kỳ bài nào tác giả đều có một ngón đà đao tùy theo giọng điệu cảm xúc lưỡi đao thơ mang nhiều sắc thái biểu cảm: Hiền hậu, dữ dội, thân thiện, nhã nhặn, buồn bã, cảm khái hay nghiêm trang ẩn mật lẫn cười cợt mỉa mai
Độc giả đọc một bộ tạng có nhiều nhu cầu hay mục đích khác nhau. Người mới học cần lời kinh đủ sáng rõ để có thể hiểu; người giảng dạy cần mục lục, sách dẫn; người nghiên cứu cần biết xuất xứ và có căn cứ đối chiếu. Một bản dịch tốt phải nghĩ đến tất cả những đối tượng ấy. Dịch sư và người biên tập vì thế luôn phải cân nhắc giữa việc giữ nghĩa và cách diễn đạt sao cho người Việt hôm nay đọc được.
- FAA Dỡ Lệnh Ngưng Bay Toàn Quốc, Hàng Ngàn Chuyến Bay Bị Ảnh Hưởng. - Tàu Chở Nhựa Đường Đâm Vào Du Thuyền Trên Sông Mississippi, 32 Người Vào Bệnh Viện. - Phát Hiện Bom Tại Nhà Máy Ethanol Ở Illinois. - Trump, Putin Và Tập Cận Bình Gặp Nhau Vào Tuần Tới. - Jonathan Kreiss-Tomkins (Dân Chủ) Đắc Cử Thống Đốc Alaska. - Bessent Chỉ Trích Bộ Thương Mại Trì Hoãn Việc Ngăn Chip AI Sang Trung Quốc. - Hoa Kỳ Mất Quy Chế Kiểm Soát Được Bệnh Sởi Sau 26 Năm, Số Người Chết Tăng Lên 10. - ASEAN Báo Động Nạn Lừa Đảo Trên Mạng Lan Rộng Tại Đông Nam Á. - Em Trai Cựu Thủ Tướng Hungary Bị Bắt Trong Nghi Án Đưa Người Việt Sang Tây Âu. - Các Vùng Băng Giá Trên Trái Đất Vượt Ngưỡng An Toàn, Khoa Học Gia Báo Động.
Khó hiểu: Trump đã bán tháo cổ phiếu Nvidia hồi tháng 8 rồi lại mua vào ào ạt. - Thị trường chờ đợi các phiên điều trần của Jensen Huang và Bộ trưởng Thương mại Lutnick trước Quốc hội
Cơ Quan Hàng Không Liên Bang Hoa Kỳ (FAA) chiều Thứ Sáu, 13/11, bất ngờ ra lệnh đình chỉ tất cả các chuyến bay cất cánh trên toàn quốc, sau khi hệ thống liên lạc kiểm soát không lưu gặp trục trặc nghiêm trọng. Đây là một quyết định cực kỳ hiếm hoi, có nguy cơ gây gián đoạn hàng loạt chuyến bay tại các phi trường Mỹ.
GS Andrew Vanden Heuvel dạy 50 lớp và phòng thí nghiệm trực tuyến môn thiên văn từ văn phòng ở gara, lãnh 758.485 USD trong năm 2024 ---- Bản tin sau đây dịch theo báo Daily Mail
Little Saigon, California, ngày 13 tháng 11 năm 2026 — Mạng lưới Nhân quyền Việt Nam, hôm nay thông báo ba nhà hoạt động nhân quyền, hiện đang bị giam cầm, đã được bầu chọn nhận Giải thưởng Nhân quyền Việt Nam năm 2026. Những vị đó là Mục sư Nguyễn Mạnh Hùng, nhà báo độc lập Lê Hữu Minh Tuấn, và nhà hoạt động nhân quyền Lê Chí Thành.
“Mẹ già như chuối ba hương Như xôi nếp một – như đường mía lau” Thật vậy, một câu ca dao bình dị, vậy cũng đã gói trọn tình mẹ trong đó, quý bạn thử nghĩ xem, quê hương nghèo khó nơi chốn Việt Nam. Qua những thập niên trước, trong thời chinh chiến liên tục xảy ra, những món ăn dân dã – quê mùa nhưng chất phác như: chuối – mía – đường còn được ví như người mẹ già.
• Một Triệu Tín Hữu Peru Đón Đức Giáo Hoàng Leo XIV Trở Về Thành Phố Ngài Từng Làm Giám Mục • Talarico Muốn Hai Năm Cuối Của Trump Trở Thành Thời Kỳ Thành Công Nhất Trong Lịch Sử Tổng Thống Mỹ • Trump Tuyên Bố Không Cần Thỏa Thuận Với Iran, Chấm Dứt Nỗ Lực Đàm Phán Của Phó Tổng Thống Vance • Trump Tuyên Bố Không Có Quân Nhân Mỹ Nào Thiệt Mạng Trong Chiến Tranh Iran Suốt Năm Tháng Qua, Trái Với Số Liệu Ngũ Giác Đài • Thượng Nghị Sĩ Chris Van Hollen Thách Thức Chuck Schumer Trong Cuộc Tranh Chức Lãnh Đạo Đa Số Thượng Viện • Dân Chủ Giữ Ghế Thống Đốc Kansas: Cindy Holscher Đánh Bại Ứng Cử Viên Được Trump Hậu Thuẫn • Thẩm Phán Alito Cảnh Báo Quốc Hội Có Thể “Tắt Đèn” Tối Cao Pháp Viện • Stephen Miller Nhờ Vợ Tuyển Nhân Sự Tòa Bạch Ốc, Dù Bà Từng Bị Cấm Ra Vào • Goldman Sachs Dự Báo S&P 500 Tăng Hơn 14% Trong Năm Tới, Bất Chấp Lợi Nhuận Doanh Nghiệp Chậm Lại • Hoa Kỳ Tuyên Bố Âu Châu Sẽ Tham Gia Hòa Đàm Ukraine, Nga Đặt Điều Kiện Và Tiếp Tục Bác Bỏ Lực Lượng Gìn Giữ Hòa Bình • ...
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.