Hôm nay,  

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được

06/10/202613:04:00(Xem: 1884)
blank

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được
.
---- Nhà khoa học tiên phong nghiên cứu neutrino đoạt giải Nobel Vật lý: Francis Halzen được vinh danh nhờ công trình nghiên cứu về các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn. Hôm thứ Ba 6/10/2026, GS Francis Halzen đã thắng giải Nobel Vật lý nhờ những đóng góp cho Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn.
"Ông Francis Halzen đã dẫn dắt một nhóm các nhà nghiên cứu và kỹ sư quốc tế để mang đến cho chúng ta một công cụ tuyệt vời. Sự kiên trì và tầm nhìn khoa học của ông đã mở đường cho một lĩnh vực thiên văn học hoàn toàn mới," ông Mark Pearce, Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, cho biết trong một tuyên bố. Nhà khoa học 82 tuổi này sinh ra tại Bỉ và hiện đang công tác tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ). Các nỗ lực liên hệ với ông của hãng tin AP chưa thành công ngay lập tức.
Theo thông tin trên trang web của dự án, Đài quan sát Neutrino IceCube là cơ sở nghiên cứu đặt tại Nam Cực, với Đại học Wisconsin-Madison đóng vai trò là đơn vị chủ trì. Công trình nghiên cứu của Halzen về việc thu nhận các hạt neutrino tại Nam Cực đã bắt đầu từ những năm 1980s. Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố giải thưởng này tại Stockholm. Giá trị giải thưởng năm nay là khoảng 1,2 triệu USD, áp dụng cho cả trường hợp cá nhân, nhóm nhỏ các nhà khoa học đoạt giải hoặc một tổ chức.
.
Hạt neutrino là gì? Tự điển Wikipedia giải thích rất phức tạp, nơi đây được giản lược có thể sẽ không chính xác, nhưng sẽ cho chúng ta tạm hiểu về "hạt ma" này. Hãy tưởng tượng vũ trụ giống như một đại dương đầy các hạt nhỏ. Trong đó có một loại hạt rất kỳ lạ gọi là neutrino: không mang điện, khối lượng cực nhỏ, hầu như không va chạm với vật chất. Mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được. Vì thế chúng thường được gọi là"hạt ma" (ghost particles).

Hạt "High-energy neutrinos" là gì? Không phải neutrino nào cũng giống nhau. Một số neutrino mang năng lượng rất lớn, được sinh ra trong những nơi cực kỳ dữ dội của vũ trụ như: các vụ nổ siêu tân tinh (supernova), các lỗ đen đang nuốt vật chất, các chuẩn tinh và nhân thiên hà hoạt động mạnh, các vụ bùng nổ tia gamma. Người ta gọi chúng là neutrino năng lượng cao.

Giả sử có một vụ nổ khủng khiếp xảy ra cách Trái Đất hàng triệu năm ánh sáng. Ánh sáng từ vụ nổ đó có thể: bị bụi vũ trụ che khuất, bị bẻ cong, bị hấp thụ một phần trên đường đi. Nhưng neutrino thì khác. Chúng gần như không tương tác với bất cứ thứ gì, nên: bay thẳng từ nguồn đến Trái Đất, không bị đổi hướng, hầu như không mất năng lượng.

Vì vậy neutrino giống như: "Những bức thư nguyên vẹn được gửi trực tiếp từ những nơi bí mật nhất của vũ trụ." Nhưng nếu neutrino khó bắt như vậy, làm sao phát hiện được? Đây chính là ý tưởng thiên tài của Francis Halzen.

Ông nhận ra rằng: Tảng băng khổng lồ ở Nam Cực có thể trở thành một kính thiên văn đặc biệt. Trong băng, người ta chôn hơn 5.000 cảm biến ánh sáng sâu hàng kilomet. Khi cực kỳ hiếm hoi một neutrino va vào hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra một tia chớp xanh rất yếu gọi là bức xạ Cherenkov.
Các cảm biến ghi lại tia chớp này để suy ra: hạt neutrino đến từ hướng nào, mang bao nhiêu năng lượng.

Vậy thì, IceCube là gì? IceCube là một "kính thiên văn neutrino" khổng lồ. Điều đặc biệt là: trong khi kính thiên văn thông thường nhìn ánh sáng, trong khi kính thiên văn radio nghe sóng vô tuyến, nhưng IceCube "nhìn" neutrino. Nó sử dụng khoảng 1 km³ băng Nam Cực làm môi trường phát hiện neutrino.

Khám phá đoạt Nobel là gì? Năm 2013, IceCube lần đầu phát hiện những neutrino năng lượng cực cao đến từ ngoài Hệ Mặt Trời, mở ra ngành khoa học hoàn toàn mới gọi là: Thiên văn học neutrino (Neutrino Astronomy). Trước đó các khoa học giả chủ yếu quan sát vũ trụ bằng: ánh sáng, tia X, sóng radio, hay tia gamma.
Giờ đây con người có thêm một "giác quan" mới: Quan sát vũ trụ bằng neutrino.

Hình ảnh dễ nhớ có thể hình dung là, nếu vũ trụ là một thành phố khổng lồ ban đêm: kính thiên văn quang học nhìn thấy ánh đèn, kính thiên văn vô tuyến nghe thấy âm thanh, nhưng hạt neutrino giống những người đưa thư bí mật đi xuyên qua mọi bức tường.
IceCube chính là trạm bưu điện đầu tiên đủ lớn để bắt được những "người đưa thư" ấy và đọc thông điệp mà chúng mang từ tận những vùng xa xôi nhất của vũ trụ.

Như thế, Giải Nobel Vật lý 2026 được trao vì đã mở ra một cách hoàn toàn mới để quan sát vũ trụ: dùng các neutrino năng lượng cao như những "sứ giả vũ trụ", giúp con người nghiên cứu các lỗ đen, sao nổ và những hiện tượng cực đoan mà ánh sáng thông thường không thể tiết lộ hết.

Từ các đặc điểm trên, có lẽ sẽ thấy gần với triết học trùng trùng duyên khởi của Phật giáo Hoa Nghiêm, thế giới tương tức không ngăn ngại: những hạt gần như vô hình, lặng lẽ xuyên qua cả hành tinh, lại mang theo tin tức từ những nơi xa xăm nhất của vũ trụ. Điều đó nhắc chúng ta rằng thực tại luôn phong phú hơn rất nhiều so với những gì mắt thường có thể thấy.
Các bạn có thể tìm hiểu bằng cách vào YouTube (nhiều video có thể chuyển sang phụ đề tiếng Việt) và gõ chữ "IceCube neutrino" để hiểu về dự án nghiên cứu hạt neutrino.



Một người tại tiểu bang Washington vừa qua đời vì cúm gia cầm H5N1, giữa lúc siêu vi này tiếp tục lan rộng trong các trại bò sữa và một trại nuôi chồn lấy lông ở Utah. Các nhà khoa học cảnh cáo rằng nếu không ngăn chặn kịp thời, siêu vi có thể biến đổi thành một chủng mới, dễ lây từ người sang người hơn và có nguy cơ gây ra một trận đại dịch. Theo giới chức y tế quận Yakima, Washington, bệnh nhân qua đời ngày 1 tháng 11 sau khi nhiễm cúm gia cầm từ đàn bò sữa mắc bệnh. Người này có bệnh từ trước, nhưng nhà chức trách không tiết lộ tuổi tác, giới tính hay các chi tiết khác để bảo vệ đời sống riêng tư của gia đình. Đây là ca tử vong đầu tiên do cúm gia cầm tại Hoa Kỳ trong năm 2026 và là ca thứ ba kể từ năm 2024.
Cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3 tháng 11 vừa qua không chỉ đem lại thắng lợi lớn cho Đảng Dân Chủ tại Quốc Hội Hoa Kỳ mà còn cho thấy một thay đổi đáng kể trong lá phiếu của cử tri Công Giáo, thành phần từng góp phần quan trọng đưa Tổng thống Donald Trump trở lại Tòa Bạch Ốc năm 2024. Theo kết quả thm dò cử tri sau khi bỏ phiếu của NBC News, sự ủng hộ dành cho Đảng Cộng Hòa trong giới Công Giáo đã giảm mạnh, giữa lúc những bất đồng công khai giữa ông Trump và Giáo Hoàng Leo XIV ngày càng sâu sắc.
Bản tin dịch theo AP: Hải quân Mỹ lặng lẽ cách chức một số chỉ huy và quan chức khác, vấp phải sự phản đối từ Quốc hội. Trong những tháng gần đây, Hải quân Mỹ đã âm thầm cách chức hoặc loại bỏ một số sĩ quan cấp cao mà không thông báo công khai như thông lệ, hành động này đã vấp phải sự phản đối từ Quốc hội.
Bản tin sau đây là từ báo California Post: Một nam sinh Hồi giáo 14 tuổi đối đầu với cô giáo tại Quận Cam, California, sau khi bị cô giáo gọi cậu là “khủng bố”. Một thiếu niên Hồi giáo đang khởi kiện học khu tại Nam California sau khi em bị cô giáo gọi là “khủng bố” – một nhận xét mà các nhà giáo lại xem nhẹ như một lời nói đùa.
• Scott Colom Đắc Cử Thượng Viện, Làm Nên Lịch Sử Tại Mississippi • New York: Chung Cư Ba Tầng Sụp Đổ Ở Brooklyn, Ít Nhất 8 Người Chết, 19 Người Bị Thương • Jensen Huang Từ Chức Giữa Phong Ba Tình Ái Và Nghi Án Gián Điệp Trung Quốc • Nổ Súng Gần Tòa Bạch Ốc, Năm Người Trúng Đạn, Một Người Chết, Nghi Can Tự Bắn Mình • Chính Quyền Trump Lên Kế Hoạch Bán Đất Công, Gây Lo Ngại Tài Sản Quốc Gia Rơi Vào Tay Tư Nhân • Tòa Bạch Ốc Chuẩn Bị Đối Đầu Với Quốc Hội Dân Chủ, Có Thể Điều Tra Ngược Những Người Điều Tra • Bộ Trưởng Quốc Phòng Hegseth Bị Lính Gác Quở Trách Tại Mộ Chiến Sĩ Vô Danh • United Airlines Cấm Trợ Lý AI Đặt Vé Máy Bay Thay Hành Khách • Bé Trai Haiti 8 Tuổi Bị ICE Đưa Đi Một Mình, Tách Khỏi Gia Đình Người Chú Tại San Diego • Thị Trường Nhà Đất Mỹ Ế Ẩm Nhất Trong Hơn 16 Năm, Giá Nhà Vẫn Tăng • Ukraine Tố Starshield Lại Bị Giới Hạn, Phi Cơ Không Người Lái Không Đủ Tốc Độ Chặn Đòn Tấn Công Nga • Israel Không Kích Bệnh Viện Gaza, Sáu Người Chết, Trong Đó Có Bác Sĩ Và Trẻ
Đi suốt mấy vạn dặm, rốt cuộc cũng chỉ là một chuyến phù sinh. Người mang tâm tìm tri kỷ, kẻ vượt non tìm đạo, có mấy ai biết rằng nơi tận cùng của vạn thủy thiên sơn, chẳng có kỳ thư bí lục, cũng chẳng có tiên nhân truyền pháp; chỉ có một người lặng lẽ quay về, nhận lại chính mình. Nhất niệm vô cầu, vạn cảnh tiêu dao…
Hạnh phúc thì không có ở cuối con đường nào cả. Bởi hạnh phúc chính là con đường. Nhưng phải lang thang trên con đường đó may ra mới bắt được hạnh phúc. Bởi nó huyễn ảo. Nó có mà không. Nó huyễn mà ảo nhiều khi khiến ta tưởng thiệt. Có khi phải nhìn bằng năm thứ con mắt (Ngũ nhãn) mới thấy, bởi nhìn bằng con mắt trần gian (nhục nhãn) thì thường thấy vậy mà không phải vậy. Phải nhìn bằng con mắt tuệ (tuệ nhãn) may ra. Một chàng thi sĩ, ngày ngày vội vã bước qua khu vườn mà không hề để ý một bông hoa thược dược bình thường
Y hệt phim bộ Hồng Kông: Jensen Huang bị lộ ra thêm chuyện dan díu với cô Kimberly Powell (Phó chủ tịch về y tế của Nvidia) trong khi chưa êm sóng gió vụ dan díu với cô Alice Huang - Cổ phiếu Nvidia đã giảm 9,5% trong hai ngày thứ Hai và thứ Ba sau khi bể vụ cô Alice Huang, và lao dốc thêm 8%-8,4% trong phiên giao dịch ngoài giờ hôm thứ Tư khi bể ra vụ cô Kimberly Powell
Cuộc chạy đua phân chia lại khu vực bầu cử giữa thập niên với quy mô chưa từng có đã định hình lại cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026. Tại một số tiểu bang, nỗ lực này đã phản tác dụng đối với Đảng Cộng hòa, tạo điều kiện cho Đảng Dân chủ giành được các ghế vốn từng được coi là không có tính cạnh tranh.
• Ngày Cựu Chiến Binh, tượng Trump ‘bị xương gai chân’ xuất hiện ở National Mall • Hạ Viện do Cộng Hòa nắm đa số chặn nghị quyết luận tội Pete Hegseth • Tòa cho phép Trump tiếp tục vụ kiện $10 tỷ cáo buộc BBC phỉ báng • Biden nói ông đã không tái tranh cử nếu biết căn bệnh ung thư của mình tệ đến vậy • Thượng Nghị Sĩ Sanders nói sẽ không ủng hộ Schumer làm lãnh đạo Dân Chủ tại Thượng Viện • Mỹ điều tra âm mưu khủng bố được cho là do Iran hậu thuẫn tại căn cứ không quân Anh • Bộ trưởng Tài Chính Scott Bessent chuyển đến sống tại một căn cứ quân sự • Dịch Ebola tại Congo vượt 11,000 ca nhiễm, hơn 5,300 người thiệt mạng • Công nhân khắp Tây Ban Nha đình công toàn quốc lần đầu sau 14 năm vì khủng hoảng nhà ở
Trong chốn nhân gian này, vốn đã có biết bao nhiêu cuộc hành trình kỳ quái, xảy ra khắp nẻo đường. Người đến, người đi, kẻ dừng chân bên quán trọ ven đường, người lại mải miết xuôi về phía cuối trời xanh thẩm. Có những cuộc gặp gỡ tưởng chỉ là duyên tình cờ của một buổi chiều mưa phùn, vậy mà dư âm cứ lặng lẽ theo nhau qua hết một đời người. Cũng có những bóng hình chẳng hề lưu lại dấu chân, nhưng lại âm thầm hiện hữu trong một góc sâu kín của tâm hồn. húc huyền ảo bên bờ vô định, vẫn còn ghi mãi khắc ghi…
- Hunger Report: có tới 1/4 gia đình trung lưu đã rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực trong năm qua - USDA: tình trạng mất an ninh lương thực tại Mỹ đã tăng từ 10,2% lên 13,5% trong thời đại dịch 2021-2023
Dân Chủ thắng nhờ phiếu giới trẻ, dân nghèo, dân gốc Latino, người thuê nhà, và người ủng hộ Trump đổi sang Dân Chủ - DB Cộng Hòa Valadao thua vì ông đã bỏ phiếu ủng hộ dự luật Bự Và Đẹp của Trump để cắt bảo hiểm y tế Medicaid nhằm lấy tiền giảm thuế cho tỷ phú - Kinh doanh tại nhiều cửa tiệm miền Trung California giảm 50% vì lính ICE chận các góc phố bắt bất kỳ ai trông như dân Latino - Chợ búa và nông nghiệp California thê thảm vì thuế quan Trump áp đặt dẫn đến trả đũa từ Canada và các nước
- CBS cắt lời Trump nói cuộc chiến ở Ukraine sẽ không nổ ra năm 2022 nếu Trump là Tổng thống vào lúc đó; Trump nói Mỹ đã cấp cho Nga các "vũ khí diệt xe tăng" - CBS cũng cắt lời Trump nói có gian lận bầu cử 2020 (nhưng cho tới giờ không có chứng cớ, và không ai bị truy tố)
• Cử tri California bác Proposition 40 đề nghị đánh thuế đối với tỷ phú • Lạm phát Mỹ cao hơn dự báo, tiếp tục gây áp lực lên chính quyền sau thất bại bầu cử • Hegseth nói nỗ lực luận tội là ‘trò hề’ và ‘chiêu trò’ • Trump nói dù không được lên thiên đàng, vẫn không tha thứ cho kẻ thù • ‘Blue Tsunami’ cuốn văng Lauren Boebert của Colorado • Mamdani âm thầm vận động Trump trả tự do cho hàng chục di dân bị ICE giam giữ • TNS Bernie Sanders cảnh báo việc dành quá nhiều thời gian để điều tra Trump • Thặng dư thương mại của Trung Quốc vượt $1 ngàn tỷ trong năm thứ 2 liên tiếp, xuất cảng tăng 35% • Trump tuyên bố không chấp thuận các tuabin điện gió dù ủng hộ cải tổ thủ tục cấp phép năng lượng • Tối Cao Pháp Viện bật đèn xanh cho Trump tiếp tục xây tường biên giới tại Texas • Vaccine cúm thông thường mở ra hy vọng mới trong nghiên cứu điều trị ung thư
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.